<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X25n0497"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 497 金刚经石注</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 497 金刚经石注</title> <author>淸 石成金撰集</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">497</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚经石注</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，<persName>佛</persName>教电脑资讯库功德会提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02494"> <charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName> <mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping> <mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05418"> <charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName> <mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping> <mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15097"> <charName>CBETA CHARACTER CB15097</charName> <mapping cb:dec="998137" type="PUA">U+F3AF9</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9EAB</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>面</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麸-夫+丐]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15131"> <charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName> <mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18834"> <charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName> <mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>编⃝</value></charProp></char> <char xml:id="CB18874"> <charName>CBETA CHARACTER CB18874</charName> <mapping cb:dec="1001914" type="PUA">U+F49BA</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9EAA</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>面</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麸-夫+丏]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-16T15:46:32"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0580c" n="0580c"/> <lb ed="X" n="0580c01"/> <lb ed="X" n="0580c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 497-A 金刚经石注自序</cb:mulu><head>No. 497-A <lb ed="X" n="0580c03"/><lb ed="R040" n="0157a01"/> 金刚经石注自序</head> <lb ed="X" n="0580c04"/> <lb ed="X" n="0580c05"/><lb ed="R040" n="0157a02"/><p xml:id="pX25p0580c0501">西天<persName>佛</persName>经甚多。唯金刚经是<persName>如来</persName>微妙心法。乃禅宗 <lb ed="X" n="0580c06"/><lb ed="R040" n="0157a03"/>之至宝也。予参悟多年。因著金刚经石註一部。愚註 <lb ed="X" n="0580c07"/><lb ed="R040" n="0157a04"/>与众不同。每节分註论讲证四段。仿张居正四书直 <lb ed="X" n="0580c08"/><lb ed="R040" n="0157a05"/>解例。先逐字破義。後以浅言直说。意在阐明<persName>佛</persName>旨。学 <lb ed="X" n="0580c09"/><lb ed="R040" n="0157a06"/>者只须由此参悟。自得正果。而不错矣。</p><p xml:id="pX25p0580c0916" cb:place="inline">略曰。此经註 <lb ed="X" n="0580c10"/><lb ed="R040" n="0157a07"/>解极多。大半隔靴挠痒。须要实悟真参。纔得心明性 <lb ed="X" n="0580c11"/><lb ed="R040" n="0157a08"/>朗。我今直说根源。不用狐思乱想。但能至诚受持。开 <lb ed="X" n="0580c12"/><lb ed="R040" n="0157a09"/>卷了如指掌。书内文载读法十条。闢妄十条。以及总 <lb ed="X" n="0580c13"/><lb ed="R040" n="0157a10"/>旨辨异。极简极明。但此书每部计一百二十页。予发 <lb ed="X" n="0580c14"/><lb ed="R040" n="0157a11"/>愿印送一万部。奉送二年。<anchor xml:id="nkr_note_add_0580c1401" n="0580c1401"/><anchor xml:id="beg0580c1401" n="0580c1401"/>已<anchor xml:id="end0580c1401"/>足如愿。自愧力薄。不能 <lb ed="X" n="0580c15"/><lb ed="R040" n="0157a12"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0580002" n="0580002"/>又送。倘有善信。随意买纸。予出印版听刷。分文不取。 <lb ed="X" n="0580c16"/><lb ed="R040" n="0157a13"/>共勷勝擧。凡求如愿。功德不亚于河沙宝施也。</p> <lb ed="X" n="0580c17"/><lb ed="R040" n="0157a14"/><p xml:id="pX25p0580c1701">但愿人人福寿长。此邵子语也。予于人情世事。无论 <lb ed="X" n="0580c18"/><lb ed="R040" n="0157a15"/>大小雅俗。但有利益者。俱以浅言。刊书行世。正续共 <lb ed="X" n="0580c19"/><lb ed="R040" n="0157a16"/>取<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580003" n="0580003"/>初集。二三四集。亦可听便<anchor xml:id="nkr_note_orig_0580004" n="0580004"/>编定孝悌忠信字号。但 <lb ed="X" n="0580c20"/><lb ed="R040" n="0157a17"/>此书若能正续全得。庶可尽悉。善体略者。自必心赏 <lb ed="X" n="0580c21"/><lb ed="R040" n="0157a18"/>神怡。福寿绵长矣。赐教者。可至扬州府西。陞平街圈 <lb ed="X" n="0580c22"/><lb ed="R040" n="0157b01"/>门内。便是小斋。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0580c23"/> <lb ed="X" n="0580c24"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0581a" n="0581a"/> <lb ed="X" n="0581a01"/> <lb ed="X" n="0581a02"/> <lb ed="X" n="0581a03"/> <lb ed="X" n="0581a04"/> <lb ed="X" n="0581a05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 497-B 金刚经石註自叙</cb:mulu><head>No. 497-B <lb ed="X" n="0581a06"/><lb ed="R040" n="0157b03"/> 金刚经石註自叙</head> <lb ed="X" n="0581a07"/> <lb ed="X" n="0581a08"/><lb ed="R040" n="0157b04"/><p xml:id="pX25p0581a0801">西天经典甚多。唯金刚经是诸经之根。经中所说。悉 <lb ed="X" n="0581a09"/><lb ed="R040" n="0157b05"/>成<persName>佛</persName>作祖之密旨。自唐宋元明以来。註此经者。何止 <lb ed="X" n="0581a10"/><lb ed="R040" n="0157b06"/>数百馀家。各皆极意剖析。总为指引迷途。开悟後学。 <lb ed="X" n="0581a11"/><lb ed="R040" n="0157b07"/>功甚大而慧甚普矣。诸家讲註语義。各有是否。欲求 <lb ed="X" n="0581a12"/><lb ed="R040" n="0157b08"/>其详明折中。竟亦寥寥。良由以语传语。大都纸上钻 <lb ed="X" n="0581a13"/><lb ed="R040" n="0157b09"/>研。未从实地。参悟而得。又何怪其然耶。殊不知。此经 <lb ed="X" n="0581a14"/><lb ed="R040" n="0157b10"/>乃<persName>如来</persName>心法。众生性源。<persName>佛</persName>本无经。经亦无说。因一切 <lb ed="X" n="0581a15"/><lb ed="R040" n="0157b11"/>有情。泪于外诱。昧其本灵。顚倒昏迷。轮迴苦海。极可 <lb ed="X" n="0581a16"/><lb ed="R040" n="0157b12"/>悲痛。是以<persName>如来</persName>作此真空无相之说。不过为众生解 <lb ed="X" n="0581a17"/><lb ed="R040" n="0157b13"/>粘释缚。还其本来面目。何啻暗室明灯。冥空杲日。若 <lb ed="X" n="0581a18"/><lb ed="R040" n="0157b14"/>能领悟。立证菩提。幸诚万万矣。今穷鄕委巷。但有善 <lb ed="X" n="0581a19"/><lb ed="R040" n="0157b15"/>信之人。皆知读诵金刚尊经。及叩其義理云何。则懵 <lb ed="X" n="0581a20"/><lb ed="R040" n="0157b16"/>然不解其谓。虽有学者曾听各师所讲之论。常览诸 <lb ed="X" n="0581a21"/><lb ed="R040" n="0157b17"/>家所著之书。或属言繁。或成義杂。徒令闻者见者。是 <lb ed="X" n="0581a22"/><lb ed="R040" n="0157b18"/>非可否。茫然不知适从。岂不以<persName>如来</persName>至妙之心法。缘 <lb ed="X" n="0581a23"/><lb ed="R040" n="0158a01"/>此而未即明传。深可浩歎哉。愧予一介书生。自知本 <lb ed="X" n="0581a24"/><lb ed="R040" n="0158a02"/>灵半为外诱所泪然。而身虽在家。颇有出家之行。每 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0581b" n="0581b"/> <lb ed="X" n="0581b01"/><lb ed="R040" n="0158a03"/>于儒书之暇。最喜诵读此经。是以究心于此者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b0101" n="0581b0101"/><anchor xml:id="beg0581b0101" n="0581b0101"/>已<anchor xml:id="end0581b0101"/>二 <lb ed="X" n="0581b02"/><lb ed="R040" n="0158a04"/>十馀年。凡讲此经之堂。无论远近。<note place="inline">予</note>必先到。註此经 <lb ed="X" n="0581b03"/><lb ed="R040" n="0158a05"/>之书。不拘浅深。<note place="inline">予</note>必悉观。虽闻见甚多。奈异同不一。 <lb ed="X" n="0581b04"/><lb ed="R040" n="0158a06"/>自尙未的。又何以晓示将来。独有儒士王化隆所註。 <lb ed="X" n="0581b05"/><lb ed="R040" n="0158a07"/>尽发<persName>如来</persName>精微。又且脉络贯通。简明确当。不繁不杂。 <lb ed="X" n="0581b06"/><lb ed="R040" n="0158a08"/>功亦大矣。惜註中间有与经文未透者。亦有与经文 <lb ed="X" n="0581b07"/><lb ed="R040" n="0158a09"/>相左者。是犹玉中之瑕。<note place="inline">予</note>不揣愚昧。重加较正。删其 <lb ed="X" n="0581b08"/><lb ed="R040" n="0158a10"/>偏背。補其遗漏。另自直解。名之曰石註。凡<persName>如来</persName>隻字 <lb ed="X" n="0581b09"/><lb ed="R040" n="0158a11"/>片言。悉由<note place="inline">予</note>一<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b0901" n="0581b0901"/><anchor xml:id="beg0581b0901" n="0581b0901"/>己<anchor xml:id="end0581b0901"/>之愚见。参悟评定。期岁书成。因发 <lb ed="X" n="0581b10"/><lb ed="R040" n="0158a12"/>愿镂传。印送万部。用廣<persName>如来</persName>之慈悲。大启众生之智 <lb ed="X" n="0581b11"/><lb ed="R040" n="0158a13"/>慧。今而後得书诸善信。缘经求法。因法悟觉。令真宗 <lb ed="X" n="0581b12"/><lb ed="R040" n="0158a14"/>了彻。密谛通明。出生死途。登菩提岸。灭无量罪过。获 <lb ed="X" n="0581b13"/><lb ed="R040" n="0158a15"/>最勝福田。证果人天。永臻快乐。始信金刚经所说。悉 <lb ed="X" n="0581b14"/><lb ed="R040" n="0158a16"/>是<persName>佛</persName>祖最上之密旨。而<note place="inline">予</note>之所言。真实不虚也。在<note place="inline">予</note> <lb ed="X" n="0581b15"/><lb ed="R040" n="0158a17"/>此註。不过为人指引途路之方向。令行者不致错<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b1501" n="0581b1501"/><anchor xml:id="beg0581b1501" n="0581b1501"/>入<anchor xml:id="end0581b1501"/> <lb ed="X" n="0581b16"/><lb ed="R040" n="0158a18"/>崎岖迂迴之境。他日有幸。或于<persName>如来</persName>会。不结一指引 <lb ed="X" n="0581b17"/><lb ed="R040" n="0158b01"/>之因缘<anchor xml:id="nkr_note_add_0581b1701" n="0581b1701"/><anchor xml:id="beg0581b1701" n="0581b1701"/>已<anchor xml:id="end0581b1701"/>耳。愿诸善信。早悟本灵。同归西天极乐。上 <lb ed="X" n="0581b18"/><lb ed="R040" n="0158b02"/>不负<persName>如来</persName>垂示之盛心。下不负<note place="inline">予</note>一点指引之微念。 <lb ed="X" n="0581b19"/><lb ed="R040" n="0158b03"/>诚大快也。</p> <lb ed="X" n="0581b20"/><lb ed="R040" n="0158b04"/><p xml:id="pX25p0581b2001">康熙四十一年岁在壬午仲阳月之吉旦良觉居士 <lb ed="X" n="0581b21"/><lb ed="R040" n="0158b05"/>石成金天基撰幷书</p></cb:div> <lb ed="X" n="0581b22"/> <lb ed="X" n="0581b23"/> <lb ed="X" n="0581b24"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0581c" n="0581c"/> <lb ed="X" n="0581c01"/> <lb ed="X" n="0581c02"/> <lb ed="X" n="0581c03"/> <lb ed="X" n="0581c04"/><lb ed="R040" n="0159a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">金刚经石註凡例十条</cb:mulu><head>金刚经石註凡例十条</head> <lb ed="X" n="0581c05"/><lb ed="R040" n="0159a02"/><p xml:id="pX25p0581c0501">此经流佈于世。传本多误。阴冥之间。唯以寿眷永 <lb ed="X" n="0581c06"/><lb ed="R040" n="0159a03"/>庆寺南唐道颙法师石本为正。今<note place="inline">予</note>此著。悉照石 <lb ed="X" n="0581c07"/><lb ed="R040" n="0159a04"/>本订正。凡有增减错误。俱逐细更改。一字无讹。</p> <lb ed="X" n="0581c08"/><lb ed="R040" n="0159a05"/><list><item xml:id="itemX25p0581c0801"><anchor xml:id="nkr_note_add_0581c0801" n="0581c0801"/><anchor xml:id="beg0581c0801" n="0581c0801"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0581c0801"/>此经。分三十二分。相传自梁昭明太子。但天衣无 <lb ed="X" n="0581c09"/><lb ed="R040" n="0159a06"/>缝。割裂为繁。且如推穷四果。渐至<persName>如来</persName>政紧关。昔 <lb ed="X" n="0581c10"/><lb ed="R040" n="0159a07"/>在燃灯。何单承莊严<persName>佛</persName>土。又色见声求四句。原与 <lb ed="X" n="0581c11"/><lb ed="R040" n="0159a08"/>下文一气潆洄。势难以刀断水。然而品节有序。读 <lb ed="X" n="0581c12"/><lb ed="R040" n="0159a09"/>者赖以记述。今<note place="inline">予</note>此著。止将各分标存细字于傍。 <lb ed="X" n="0581c13"/><lb ed="R040" n="0159a10"/>可以不必杂于经文读。</item> <lb ed="X" n="0581c14"/><lb ed="R040" n="0159a11"/><item xml:id="itemX25p0581c1401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0581c1401" n="0581c1401"/><anchor xml:id="beg0581c1401" n="0581c1401"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0581c1401"/>此经。他本前列开经启请净口诸文。是皆後人所 <lb ed="X" n="0581c15"/><lb ed="R040" n="0159a12"/>添。亦可不读。今<note place="inline">予</note>此著悉删</item> <lb ed="X" n="0581c16"/><lb ed="R040" n="0159a13"/><item xml:id="itemX25p0581c1601"><anchor xml:id="nkr_note_add_0581c1601" n="0581c1601"/><anchor xml:id="beg0581c1601" n="0581c1601"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0581c1601"/>此经。世刻甚多。大都付诸梓人。<note place="inline">予</note>幼习宋字。虽未 <lb ed="X" n="0581c17"/><lb ed="R040" n="0159a14"/>精工。略堪供写。今<note place="inline">予</note>此著。一字一葉。俱系亲笔书 <lb ed="X" n="0581c18"/><lb ed="R040" n="0159a15"/>写。较对明确。始付刊刻。读者只照此本。可信无误。</item> <lb ed="X" n="0581c19"/><lb ed="R040" n="0159a16"/><item xml:id="itemX25p0581c1901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0581c1901" n="0581c1901"/><anchor xml:id="beg0581c1901" n="0581c1901"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0581c1901"/>此经。世传非高僧口授。不可擅读。恐音韵舛误。致 <lb ed="X" n="0581c20"/><lb ed="R040" n="0159a17"/>获罪过。<note place="inline">予</note>拜询多僧音韵。各有异同。今<note place="inline">予</note>□加考 <lb ed="X" n="0581c21"/><lb ed="R040" n="0159a18"/>订。授是则从。授非则改。各将直音。用小字註。附每 <lb ed="X" n="0581c22"/><lb ed="R040" n="0159b01"/>段之下。读者只依此音。无误。</item> <lb ed="X" n="0581c23"/><lb ed="R040" n="0159b02"/><item xml:id="itemX25p0581c2301"><anchor xml:id="nkr_note_add_0581c2301" n="0581c2301"/><anchor xml:id="beg0581c2301" n="0581c2301"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0581c2301"/>此经。古今註解极多。今<note place="inline">予</note>此著。每段类分註论讲 <lb ed="X" n="0581c24"/><lb ed="R040" n="0159b03"/>证四字。盖将正文中字句。逐一破解。统以【註】字领 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0582a" n="0582a"/> <lb ed="X" n="0582a01"/><lb ed="R040" n="0159b04"/>之。凡议论正文之源流。或辩论他註之是非。则以 <lb ed="X" n="0582a02"/><lb ed="R040" n="0159b05"/>【论】字领之。其【讲】字。所云悉体顺<persName>如来</persName>须菩提口气。 <lb ed="X" n="0582a03"/><lb ed="R040" n="0159b06"/>演发本文之妙義。若【证】字所领。则杂引古今成语。 <lb ed="X" n="0582a04"/><lb ed="R040" n="0159b07"/>或儒书。或僧语。或偈颂。或诗歌。唯取剖明本文之 <lb ed="X" n="0582a05"/><lb ed="R040" n="0159b08"/>精微而<anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0501" n="0582a0501"/><anchor xml:id="beg0582a0501" n="0582a0501"/>已<anchor xml:id="end0582a0501"/>。四类唯讲字。每段俱有其註论证三类。 <lb ed="X" n="0582a06"/><lb ed="R040" n="0159b09"/>若本文<anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0601" n="0582a0601"/><anchor xml:id="beg0582a0601" n="0582a0601"/>已<anchor xml:id="end0582a0601"/>明。或讲中<anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0602" n="0582a0602"/><anchor xml:id="beg0582a0602" n="0582a0602"/>已<anchor xml:id="end0582a0602"/>有。则不重列。自刻经註以 <lb ed="X" n="0582a07"/><lb ed="R040" n="0159b10"/>来。似未有如<note place="inline">予</note>之浅明分晰也。间有幾註。不从<note place="inline">予</note> <lb ed="X" n="0582a08"/><lb ed="R040" n="0159b11"/>之改定立正文者。取其通俗也。</item> <lb ed="X" n="0582a09"/><lb ed="R040" n="0159b12"/><item xml:id="itemX25p0582a0901"><anchor xml:id="nkr_note_add_0582a0901" n="0582a0901"/><anchor xml:id="beg0582a0901" n="0582a0901"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0582a0901"/>此经。他註或另以正经。先刊全本于前。次复逐纲 <lb ed="X" n="0582a10"/><lb ed="R040" n="0159b13"/>重註。试看儒家四书朱註。世有只读正文者。竟将 <lb ed="X" n="0582a11"/><lb ed="R040" n="0159b14"/>有註之书读之。何尝另周正文。今<note place="inline">予</note>此著。将经文 <lb ed="X" n="0582a12"/><lb ed="R040" n="0159b15"/>高列一字。读者可以对读。不必另本。亦不必梵本。</item> <lb ed="X" n="0582a13"/><lb ed="R040" n="0159b16"/><item xml:id="itemX25p0582a1301"><anchor xml:id="nkr_note_add_0582a1301" n="0582a1301"/><anchor xml:id="beg0582a1301" n="0582a1301"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0582a1301"/>此经。他本只用句点。但孰是<persName>如来</persName>语。孰是须菩提 <lb ed="X" n="0582a14"/><lb ed="R040" n="0159b17"/>语。在明眼自易分辨。而初学未免混杂。今<note place="inline">予</note>此著。 <lb ed="X" n="0582a15"/><lb ed="R040" n="0159b18"/>凡系<persName>如来</persName>语句。用圈〇。须菩提语句。用黑圈●。阿 <lb ed="X" n="0582a16"/><lb ed="R040" n="0160a01"/>难结集语。用尖圈△。问答起语。用连点。点则语句 <lb ed="X" n="0582a17"/><lb ed="R040" n="0160a02"/>分明。了如指掌矣。</item> <lb ed="X" n="0582a18"/><lb ed="R040" n="0160a03"/><item xml:id="itemX25p0582a1801"><anchor xml:id="nkr_note_add_0582a1801" n="0582a1801"/><anchor xml:id="beg0582a1801" n="0582a1801"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0582a1801"/>此经。他註只用句点。亦有圈者。泛而不切。今<note place="inline">予</note>此 <lb ed="X" n="0582a19"/><lb ed="R040" n="0160a04"/>著。凡系工夫密旨。方用连圈。若语句微妙。止用连 <lb ed="X" n="0582a20"/><lb ed="R040" n="0160a05"/>点。馀悉按句黑圈。其註中有尖圈者。本文之字也。</item> <lb ed="X" n="0582a21"/><lb ed="R040" n="0160a06"/><item xml:id="itemX25p0582a2101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0582a2101" n="0582a2101"/><anchor xml:id="beg0582a2101" n="0582a2101"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0582a2101"/>此经。今<note place="inline">予</note>所著。言虽浅近。悉皆演发<persName>如来</persName>心義。<note place="inline">予</note> <lb ed="X" n="0582a22"/><lb ed="R040" n="0160a07"/>既分晰註解。又复亲笔书写。又复独力刊印。成书 <lb ed="X" n="0582a23"/><lb ed="R040" n="0160a08"/><g ref="#CB05418">虔</g>诚敬送。得书善信。务要时置案头。成诵读正文。 <lb ed="X" n="0582a24"/><lb ed="R040" n="0160a09"/>或领略註解。或参悟旨趣。或为人演说。否则不妨 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0582b" n="0582b"/> <lb ed="X" n="0582b01"/><lb ed="R040" n="0160a10"/>转送普利。最不可束之高搁尘封。更不可杂于小 <lb ed="X" n="0582b02"/><lb ed="R040" n="0160a11"/>说曲本中。非独负<note place="inline">予</note>苦心。亦且获罪甚大。</item></list></cb:div> <lb ed="X" n="0582b03"/> <lb ed="X" n="0582b04"/> <lb ed="X" n="0582b05"/> <lb ed="X" n="0582b06"/> <lb ed="X" n="0582b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 497-C 金刚经辨异</cb:mulu><head>No. 497-C <lb ed="X" n="0582b08"/><lb ed="R040" n="0160b01"/> 金刚经辨异</head> <lb ed="X" n="0582b09"/> <lb ed="X" n="0582b10"/><lb ed="R040" n="0160b02"/><p xml:id="pX25p0582b1001">金刚经句字增减同异。从无画一如。是名般若波罗 <lb ed="X" n="0582b11"/><lb ed="R040" n="0160b03"/>蜜。是名忍辱波罗蜜。是名凡夫三句。若非无想。若字。 <lb ed="X" n="0582b12"/><lb ed="R040" n="0160b04"/>即非第一波罗蜜。即字。为利益一切众生之下故字。 <lb ed="X" n="0582b13"/><lb ed="R040" n="0160b05"/>是第一離欲阿罗汉之下。<persName>世尊</persName>二字等。皆古本所无。 <lb ed="X" n="0582b14"/><lb ed="R040" n="0160b06"/>如是故名阿那含故字。是微尘众寧为多不之不。须 <lb ed="X" n="0582b15"/><lb ed="R040" n="0160b07"/>菩提言四字等。皆古本所有。如前文应云何住。不同 <lb ed="X" n="0582b16"/><lb ed="R040" n="0160b08"/>後文云何应住。历辨既详。雲栖伸公鎞。刻尤加嘱。盖 <lb ed="X" n="0582b17"/><lb ed="R040" n="0160b09"/>前问工夫下手。後问无我是谁为之。经意自别。又见 <lb ed="X" n="0582b18"/><lb ed="R040" n="0160b10"/>旧本因避高丽讳。改即为则。凡即通作则。後见海虞 <lb ed="X" n="0582b19"/><lb ed="R040" n="0160b11"/>严公讳微。折中诸辨。谓合两之義为即。相仞之義为 <lb ed="X" n="0582b20"/><lb ed="R040" n="0160b12"/>则。即可用之相仍。则不可用之合两。歎译者复作不 <lb ed="X" n="0582b21"/><lb ed="R040" n="0160b13"/>易其言。而即与则两字之从违遂定。大抵等闲应用 <lb ed="X" n="0582b22"/><lb ed="R040" n="0160b14"/>则者。但随文義。轻折庶全旨。即非之即。更得显出玄 <lb ed="X" n="0582b23"/><lb ed="R040" n="0160b15"/>微。既定一卷持诵。幷佐同志参稽。聊引申学问中愼 <lb ed="X" n="0582b24"/><lb ed="R040" n="0160b16"/>思明辨之意。若晓晓自诩辨真。则吾岂敢。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0582c" n="0582c"/> <lb ed="X" n="0582c01"/> <lb ed="X" n="0582c02"/> <lb ed="X" n="0582c03"/> <lb ed="X" n="0582c04"/> <lb ed="X" n="0582c05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 497-D 金刚经闢妄</cb:mulu><head>No. 497-D <lb ed="X" n="0582c06"/><lb ed="R040" n="0161a01"/> 金刚经闢妄</head> <lb ed="X" n="0582c07"/><lb ed="R040" n="0161a01"/><p xml:id="pX25p0582c0701"><note place="inline">一切<persName>佛</persName>经俱应作如是观</note>。</p> <lb ed="X" n="0582c08"/><lb ed="R040" n="0161a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必静室</cb:mulu><head>何必静室</head> <lb ed="X" n="0582c09"/><lb ed="R040" n="0161a03"/><p xml:id="pX25p0582c0901">世人诵经。多觅静室。殊不知坚诚全在于心。而不在 <lb ed="X" n="0582c10"/><lb ed="R040" n="0161a04"/>于境也。本心若静。虽居闹市丛中。亦是深山僻地。试 <lb ed="X" n="0582c11"/><lb ed="R040" n="0161a05"/>看吾儒善读书者。蓬门圭窦。挂角而读。带经而锄。竟 <lb ed="X" n="0582c12"/><lb ed="R040" n="0161a06"/>以成功。何在书房之静乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582c13"/><lb ed="R040" n="0161a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必出家</cb:mulu><head>何必出家</head> <lb ed="X" n="0582c14"/><lb ed="R040" n="0161a08"/><p xml:id="pX25p0582c1401">出家原为脱離此罣碍。每见有等出家僧人。贪恋之 <lb ed="X" n="0582c15"/><lb ed="R040" n="0161a09"/>心仍在。名虽出家。实则与在家之人无异。如此出家。 <lb ed="X" n="0582c16"/><lb ed="R040" n="0161a10"/>反不如在家。而有出家之行者。转为上等。试看古今 <lb ed="X" n="0582c17"/><lb ed="R040" n="0161a11"/>在家善信。得悟菩提者甚多。如傅大士･庞居士诸公。 <lb ed="X" n="0582c18"/><lb ed="R040" n="0161a12"/>俱有妻子尘累。于道无碍。可知全不在乎出家也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582c19"/><lb ed="R040" n="0161a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必淸晨</cb:mulu><head>何必淸晨</head> <lb ed="X" n="0582c20"/><lb ed="R040" n="0161a14"/><p xml:id="pX25p0582c2001">淸晨诵经。取其至诚。要知心若至诚。虽午晚十二时。 <lb ed="X" n="0582c21"/><lb ed="R040" n="0161a15"/>无一非诵经之时。意到即持。斯为得之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0582c22"/><lb ed="R040" n="0161a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必启请</cb:mulu><head>何必启请</head> <lb ed="X" n="0582c23"/><lb ed="R040" n="0161a17"/><p xml:id="pX25p0582c2301">经中云。在在处处。若有此经。一切世间天人阿修罗。 <lb ed="X" n="0582c24"/><lb ed="R040" n="0161a18"/>所<persName>应供</persName>养。当知此处即为是塔。皆应恭敬作礼围绕。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0583a" n="0583a"/> <lb ed="X" n="0583a01"/><lb ed="R040" n="0161b01"/>可见此经。或是诵读。或是解说。诸天神不召即至。何 <lb ed="X" n="0583a02"/><lb ed="R040" n="0161b02"/>须启请。即其开经文。净口等咒。读之不多。不读不少。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583a03"/><lb ed="R040" n="0161b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必设像</cb:mulu><head>何必设像</head> <lb ed="X" n="0583a04"/><lb ed="R040" n="0161b04"/><p xml:id="pX25p0583a0401">对<persName>佛</persName>像。意在起人敬畏。殊不知经中云凡所有相。皆 <lb ed="X" n="0583a05"/><lb ed="R040" n="0161b05"/>是虚妄。若见诸相非相。即见<persName>如来</persName>。又云。莊严<persName>佛</persName>土者 <lb ed="X" n="0583a06"/><lb ed="R040" n="0161b06"/>即非莊严。是名莊严。乃知莊严以及<persName>佛</persName>相俱在心之 <lb ed="X" n="0583a07"/><lb ed="R040" n="0161b07"/>诚否。心若不诚。虽时刻与圣像不離。亦何益矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583a08"/><lb ed="R040" n="0161b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必敲鱼</cb:mulu><head>何必敲鱼</head> <lb ed="X" n="0583a09"/><lb ed="R040" n="0161b09"/><p xml:id="pX25p0583a0901">木鱼钟磬。取其音韵节奏。无亦不碍于道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583a10"/><lb ed="R040" n="0161b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必急诵</cb:mulu><head>何必急诵</head> <lb ed="X" n="0583a11"/><lb ed="R040" n="0161b11"/><p xml:id="pX25p0583a1101">诵经至在口读其文。心思其義。只要字句明朗微旨 <lb ed="X" n="0583a12"/><lb ed="R040" n="0161b12"/>了彻。虽低默读诵。俱为上乘。若是急急赶读。含糊图 <lb ed="X" n="0583a13"/><lb ed="R040" n="0161b13"/>快。未免到口不到心。纵然读过万遍。经義不解。原与 <lb ed="X" n="0583a14"/><lb ed="R040" n="0161b14"/>不读者相同。又有高声朗诵者。徒损其气。亦甚无益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583a15"/><lb ed="R040" n="0161b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必跪讽</cb:mulu><head>何必跪讽</head> <lb ed="X" n="0583a16"/><lb ed="R040" n="0161b16"/><p xml:id="pX25p0583a1601">参悟经義。不拘行住坐卧。无有不可。何必专在于□。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583a17"/><lb ed="R040" n="0161b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必梵本</cb:mulu><head>何必梵本</head> <lb ed="X" n="0583a18"/><lb ed="R040" n="0161b18"/><p xml:id="pX25p0583a1801"><persName>佛</persName>法原不繫于文字。即此金刚般若名字。亦是强立。 <lb ed="X" n="0583a19"/><lb ed="R040" n="0162a01"/>何况拘其经之书本梵本耶。不论囊内之金珠瓦砾。 <lb ed="X" n="0583a20"/><lb ed="R040" n="0162a02"/>只论外包之锦绣布帛。吾甚惑之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583a21"/><lb ed="R040" n="0162a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">何必全部</cb:mulu><head>何必全部</head> <lb ed="X" n="0583a22"/><lb ed="R040" n="0162a04"/><p xml:id="pX25p0583a2201">吾辈在家俗人。难免尘劳紧冗。非同出家闲人可比。 <lb ed="X" n="0583a23"/><lb ed="R040" n="0162a05"/>假若正在诵经之际。忽有紧急事务。必俟此经诵完。 <lb ed="X" n="0583a24"/><lb ed="R040" n="0162a06"/>岂不迟误。果有紧事。但须记著经中分数。就此止住。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0583b" n="0583b"/> <lb ed="X" n="0583b01"/><lb ed="R040" n="0162a07"/>俟事毕。再来補完。未为不可。至于此经註解。非细加 <lb ed="X" n="0583b02"/><lb ed="R040" n="0162a08"/>参详。则妙義不明。若人事勿忙之际。何能全读。须知 <lb ed="X" n="0583b03"/><lb ed="R040" n="0162a09"/>尘事稍闲。随便看一段。可得一段之益。解一分即有 <lb ed="X" n="0583b04"/><lb ed="R040" n="0162a10"/>一分之功。试看六祖。当日只闻经中应无所住而生 <lb ed="X" n="0583b05"/><lb ed="R040" n="0162a11"/>其心一句。即证菩提。可见唯在学人心悟如何。岂计 <lb ed="X" n="0583b06"/><lb ed="R040" n="0162a12"/>其语句多寡耶。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0583b07"/> <lb ed="X" n="0583b08"/> <lb ed="X" n="0583b09"/> <lb ed="X" n="0583b10"/> <lb ed="X" n="0583b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 497-E 金刚经总论</cb:mulu><head>No. 497-E <lb ed="X" n="0583b12"/><lb ed="R040" n="0162b01"/> 金刚经总论</head> <lb ed="X" n="0583b13"/> <lb ed="X" n="0583b14"/><lb ed="R040" n="0162b02"/><p xml:id="pX25p0583b1401">夫人自二五凝成以来。赋此虚灵不昧之良。莫不各 <lb ed="X" n="0583b15"/><lb ed="R040" n="0162b03"/>有一卷真经。及其知诱物化之後。本真旋失。名虽为 <lb ed="X" n="0583b16"/><lb ed="R040" n="0162b04"/>人。实无以异于禽兽。抱朴子有言。人生复帱间。自幼 <lb ed="X" n="0583b17"/><lb ed="R040" n="0162b05"/>而趋壮。自壮而趋老。一失一口。如牵牛羊以诣屠肆。 <lb ed="X" n="0583b18"/><lb ed="R040" n="0162b06"/>每进一步。而去死转近。可不畏哉。所以我<persName>佛</persName>不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0583b1801" n="0583b1801"/><anchor xml:id="beg0583b1801" n="0583b1801"/>已<anchor xml:id="end0583b1801"/> <lb ed="X" n="0583b19"/><lb ed="R040" n="0162b07"/>权误方便。引提迷人。何者为性命。何者为修行。强而 <lb ed="X" n="0583b20"/><lb ed="R040" n="0162b08"/>名之曰经。若有豪杰丈夫。自悟本体。如何不假言诠。 <lb ed="X" n="0583b21"/><lb ed="R040" n="0162b09"/>则真经露矣。这真经。人人本有。个个不无。不因圣而 <lb ed="X" n="0583b22"/><lb ed="R040" n="0162b10"/>会。不因凡而减。不用文字。不必註解。不劳刊印诵读。 <lb ed="X" n="0583b23"/><lb ed="R040" n="0162b11"/>要知。即刻就知。一些不难。若或不知。万般费力。到底 <lb ed="X" n="0583b24"/><lb ed="R040" n="0162b12"/>不知。只要有此真经。一切经典。都无用处。虽列锦轴 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0583c" n="0583c"/> <lb ed="X" n="0583c01"/><lb ed="R040" n="0162b13"/>牙籤。只为供奉之具耳。如若真经不知。不得不请出 <lb ed="X" n="0583c02"/><lb ed="R040" n="0162b14"/>环函。研穷蕴奥。昼夜参详。至于用力之久。一旦豁然 <lb ed="X" n="0583c03"/><lb ed="R040" n="0162b15"/>贯通。始为绝学无为大快乐之人也。无法可说之言。 <lb ed="X" n="0583c04"/><lb ed="R040" n="0162b16"/>言不诬矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0583c05"/> <lb ed="X" n="0583c06"/> <lb ed="X" n="0583c07"/> <lb ed="X" n="0583c08"/> <lb ed="X" n="0583c09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 497-F 金刚经读法十条</cb:mulu><head>No. 497-F <lb ed="X" n="0583c10"/><lb ed="R040" n="0163a01"/> 金刚经读法十条</head> <lb ed="X" n="0583c11"/> <lb ed="X" n="0583c12"/><lb ed="R040" n="0163a02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0583c1201">金刚经。语句褈叠。各有義理。奥妙甚深。非同法花･楞 <lb ed="X" n="0583c13"/><lb ed="R040" n="0163a03"/>严。详明易晓之可比。读者须细心参详。始见精微。</item> <lb ed="X" n="0583c14"/><lb ed="R040" n="0163a04"/><item xml:id="itemX25p0583c1401">金刚经。眷索爱语四菩萨。乃慈悲喜捨四无量心。吾 <lb ed="X" n="0583c15"/><lb ed="R040" n="0163a05"/>身中之菩萨也。读者须先有此等心。然後可入大 <lb ed="X" n="0583c16"/><lb ed="R040" n="0163a06"/>道而悟金刚之義。</item> <lb ed="X" n="0583c17"/><lb ed="R040" n="0163a07"/><item xml:id="itemX25p0583c1701">金刚经。善信男女诵者甚多。得证金刚者甚少。皆因 <lb ed="X" n="0583c18"/><lb ed="R040" n="0163a08"/>恃口头语不知会悟妙法。读者须静坐观心。心无 <lb ed="X" n="0583c19"/><lb ed="R040" n="0163a09"/>其心。然後取其註观之。庶幾有进。</item> <lb ed="X" n="0583c20"/><lb ed="R040" n="0163a10"/><item xml:id="itemX25p0583c2001">金刚经。无全部演说不开。无後半部搜括不尽。自十 <lb ed="X" n="0583c21"/><lb ed="R040" n="0163a11"/>七分中。复说云何应住一段。收拾全旨无馀。<anchor xml:id="nkr_note_add_0583c2101" n="0583c2101"/><anchor xml:id="beg0583c2101" n="0583c2101"/>已<anchor xml:id="end0583c2101"/>後。 <lb ed="X" n="0583c22"/><lb ed="R040" n="0163a12"/>先详者略之。先略者详之。节节相承。各有妙義。</item> <lb ed="X" n="0583c23"/><lb ed="R040" n="0163a13"/><item xml:id="itemX25p0583c2301">金刚经。言语虽多。总是说真空无相妙理。以化度众 <lb ed="X" n="0583c24"/><lb ed="R040" n="0163a14"/>生。必众生能安住降伏。不生我人众生寿者四相。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0584a" n="0584a"/> <lb ed="X" n="0584a01"/><lb ed="R040" n="0163a15"/>纔出到涅槃地位。说佈施者。不过令修行易于入 <lb ed="X" n="0584a02"/><lb ed="R040" n="0163a16"/>门。原不甚重。一经大義。俱尽于应住之義。自第五 <lb ed="X" n="0584a03"/><lb ed="R040" n="0163a17"/>分之後。许多说话。不过反复辨明无相之理。恐人 <lb ed="X" n="0584a04"/><lb ed="R040" n="0163a18"/>一著有相。便不能安住降伏也。</item> <lb ed="X" n="0584a05"/><lb ed="R040" n="0163b01"/><item xml:id="itemX25p0584a0501">金刚经。<persName>佛</persName>说无相。但去妄念。不去天理。若幷天理去 <lb ed="X" n="0584a06"/><lb ed="R040" n="0163b02"/>了。未免行屍走肉。虚生世间。故于第十四分中。说 <lb ed="X" n="0584a07"/><lb ed="R040" n="0163b03"/>出生实相三字。亦虑人之流于枯稿也。吾儒不去 <lb ed="X" n="0584a08"/><lb ed="R040" n="0163b04"/>细究。反言<persName>佛</persName>氏虚无寂灭。岂不罪过。</item> <lb ed="X" n="0584a09"/><lb ed="R040" n="0163b05"/><item xml:id="itemX25p0584a0901">金刚经中。<persName>佛</persName>言其大。则谓<name role="" type="person">须弥山</name>王。言其多。则谓如 <lb ed="X" n="0584a10"/><lb ed="R040" n="0163b06"/>恒河沙等。言其久。则谓如无量阿僧祇劫。实因极 <lb ed="X" n="0584a11"/><lb ed="R040" n="0163b07"/>大极多极久无尽之数也。非<persName>如来</persName>形容过当。亦非 <lb ed="X" n="0584a12"/><lb ed="R040" n="0163b08"/><persName>如来</persName>好为此等语。以骇世俗。读者当求其理。</item> <lb ed="X" n="0584a13"/><lb ed="R040" n="0163b09"/><item xml:id="itemX25p0584a1301">金刚经。屡言佈施。盖有相佈施。固修行之不废。非可 <lb ed="X" n="0584a14"/><lb ed="R040" n="0163b10"/>论金刚之妙義。若有善信。以身中至宝。不生不灭。 <lb ed="X" n="0584a15"/><lb ed="R040" n="0163b11"/>乘香花雲。<anchor xml:id="nkr_note_add_0584a1501" n="0584a1501"/><anchor xml:id="beg0584a1501" n="0584a1501"/>入<anchor xml:id="end0584a1501"/>无边界。起光明台。供养十方。则为见 <lb ed="X" n="0584a16"/><lb ed="R040" n="0163b12"/>性之功。勝此多矣。</item> <lb ed="X" n="0584a17"/><lb ed="R040" n="0163b13"/><item xml:id="itemX25p0584a1701">金刚经。依法出生分中。若满三千大千世界七宝布 <lb ed="X" n="0584a18"/><lb ed="R040" n="0163b14"/>施。不如持经之福。无为福勝分中。恒河沙世界七 <lb ed="X" n="0584a19"/><lb ed="R040" n="0163b15"/>宝比大千又多矣。亦不如持经之福。如法受持分 <lb ed="X" n="0584a20"/><lb ed="R040" n="0163b16"/>中。以恒河沙等身命佈施。又不徒七宝矣。较之受 <lb ed="X" n="0584a21"/><lb ed="R040" n="0163b17"/>持解<anchor xml:id="nkr_note_orig_0584001" n="0584001"/>脱。终不能勝。持经功德分中。以恒河沙等三 <lb ed="X" n="0584a22"/><lb ed="R040" n="0163b18"/>廣身命佈施。视前又甚矣。较之持经功德。自为无 <lb ed="X" n="0584a23"/><lb ed="R040" n="0164a01"/>量。能净业障分中。自叙供养无量诸<persName>佛</persName>之多。视七 <lb ed="X" n="0584a24"/><lb ed="R040" n="0164a02"/>宝身命佈施。大有间矣。亦不如持经解说之万一。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0584b" n="0584b"/> <lb ed="X" n="0584b01"/><lb ed="R040" n="0164a03"/>福智无比分中。以<name role="" type="person">须弥山</name>王之七宝比喩又大矣。 <lb ed="X" n="0584b02"/><lb ed="R040" n="0164a04"/>亦不能及持经解说之福。言虽褈叠。一步紧一步 <lb ed="X" n="0584b03"/><lb ed="R040" n="0164a05"/>者。何也。盖<persName>佛</persName>慈悲之大。先知末法劫中。多以佈施 <lb ed="X" n="0584b04"/><lb ed="R040" n="0164a06"/>当修行。不知解说所以谆谆反复言之。但此经乃 <lb ed="X" n="0584b05"/><lb ed="R040" n="0164a07"/>见性要旨。受持即得成<persName>佛</persName>。岂佈施之福。所能比类 <lb ed="X" n="0584b06"/><lb ed="R040" n="0164a08"/>哉。勿谓<persName>佛</persName>先<anchor xml:id="nkr_note_add_0584b0601" n="0584b0601"/><anchor xml:id="beg0584b0601" n="0584b0601"/>已<anchor xml:id="end0584b0601"/>说。後为续听法者褈说。非理也。</item> <lb ed="X" n="0584b07"/><lb ed="R040" n="0164a09"/><item xml:id="itemX25p0584b0701">金刚经。<persName>如来</persName>无相之義。即非即是。何去何来。如水淸 <lb ed="X" n="0584b08"/><lb ed="R040" n="0164a10"/>则月见。水浊则月隐。水有淸浊。月无去来。且如人 <lb ed="X" n="0584b09"/><lb ed="R040" n="0164a11"/>忽思念他州。则境界一时独现。这心从何处来。少 <lb ed="X" n="0584b10"/><lb ed="R040" n="0164a12"/>时心歇。从何处去。如此见彻。便知无去无来矣。</item></list></cb:div> <lb ed="X" n="0584b11"/> <lb ed="X" n="0584b12"/> <lb ed="X" n="0584b13"/> <lb ed="X" n="0584b14"/> <lb ed="X" n="0584b15"/> <lb ed="X" n="0584b16"/> <lb ed="X" n="0584b17"/> <lb ed="X" n="0584b18"/> <lb ed="X" n="0584b19"/> <lb ed="X" n="0584b20"/> <lb ed="X" n="0584b21"/> <lb ed="X" n="0584b22"/> <lb ed="X" n="0584b23"/> <lb ed="X" n="0584b24"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0584c" n="0584c"/> <lb ed="X" n="0584c01"/> <lb ed="X" n="0584c02"/><cb:docNumber>No. 497</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0584c03"/><lb ed="R040" n="0164b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>金刚经石註卷一</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0584c04"/> <lb ed="X" n="0584c05"/><lb ed="R040" n="0164b02"/><byline cb:type="author">扬州 石成金 天基 撰集</byline> <lb ed="X" n="0584c06"/><lb ed="R040" n="0164b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0584c0601">金刚般若波罗蜜经<note place="inline">般若音钵惹。後凡又遇。同此</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0584c07"/><lb ed="R040" n="0164b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0584c0701">【註】金刚是金中之精坚者。刚生金中。百炼不销。质 <lb ed="X" n="0584c08"/><lb ed="R040" n="0164b05"/>极坚利。不为物破。而无物不破。譬如智慧。能绝众 <lb ed="X" n="0584c09"/><lb ed="R040" n="0164b06"/>生贪嗔痴。一切顚倒执著之见也。般若者。梵语。华 <lb ed="X" n="0584c10"/><lb ed="R040" n="0164b07"/>言智慧。性体虚融。照用自在。故云般若。梵语波罗 <lb ed="X" n="0584c11"/><lb ed="R040" n="0164b08"/>蜜。华言到彼岸。欲到彼岸。须凭般若。此岸者。众生 <lb ed="X" n="0584c12"/><lb ed="R040" n="0164b09"/>作业受苦。生死轮迴之地。彼岸者。谓诸<persName>佛</persName>菩萨。究 <lb ed="X" n="0584c13"/><lb ed="R040" n="0164b10"/>竟超脱。淸净安乐之地。经者。径也。如一超直入也。</p> <lb ed="X" n="0584c14"/><lb ed="R040" n="0164b11"/><p xml:id="pX25p0584c1401">【论】波罗蜜有六种。佈施度悭贪。持戒度婬邪。忍辱 <lb ed="X" n="0584c15"/><lb ed="R040" n="0164b12"/>度嗔恚。精进度懈退。禅定度散乱。智慧度愚痴。各 <lb ed="X" n="0584c16"/><lb ed="R040" n="0164b13"/>占六度之一。唯一般若。能生八万四千智慧。则六 <lb ed="X" n="0584c17"/><lb ed="R040" n="0164b14"/>度兼该。万行具备。<persName>佛</persName>言多梵语。姚秦三藏鸠摩罗 <lb ed="X" n="0584c18"/><lb ed="R040" n="0164b15"/>什。奉诏用中国语翻译此经。指明後学。功诚大矣。</p> <lb ed="X" n="0584c19"/><lb ed="R040" n="0164b16"/><p xml:id="pX25p0584c1901">【讲】人亡真性。本是虚灵不昧。历劫常存。惜为物欲 <lb ed="X" n="0584c20"/><lb ed="R040" n="0164b17"/>昏蔽。所以沉沦于生死苦海。未能脱離。我<persName>佛</persName>慈悲。 <lb ed="X" n="0584c21"/><lb ed="R040" n="0164b18"/>持说此经。犹乘筏渡津。以至彼岸也。所谓金刚者。 <lb ed="X" n="0584c22"/><lb ed="R040" n="0165a01"/>盖万物<anchor xml:id="nkr_note_orig_0584002" n="0584002"/>能逃乎五行。而五行之中。唯金最坚利长 <lb ed="X" n="0584c23"/><lb ed="R040" n="0165a02"/>久。木有时而朽。水有时而涸。火有时而熄。土有时 <lb ed="X" n="0584c24"/><lb ed="R040" n="0165a03"/>而崩。以金试之于木。则能成器用。沉之于水。则光 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0585a" n="0585a"/> <lb ed="X" n="0585a01"/><lb ed="R040" n="0165a04"/>湛常新。投之于火。则百炼愈精。埋之于土。则永劫 <lb ed="X" n="0585a02"/><lb ed="R040" n="0165a05"/>不壞。其位在西北。能摧折一切万物。人能用之于 <lb ed="X" n="0585a03"/><lb ed="R040" n="0165a06"/>身。可以斩一<anchor xml:id="nkr_note_add_0585a0301" n="0585a0301"/><anchor xml:id="beg0585a0301" n="0585a0301"/>己<anchor xml:id="end0585a0301"/>之邪魔。诛万里之妖怪。儒有龙泉 <lb ed="X" n="0585a04"/><lb ed="R040" n="0165a07"/>宝剑。安<g ref="#CB15131">邦</g>定国。道有靑蛇宝剑。断绝情欲。<persName>佛</persName>有金 <lb ed="X" n="0585a05"/><lb ed="R040" n="0165a08"/>刚宝杵。降伏魔王。大易以乾为首。玄门以金丹为 <lb ed="X" n="0585a06"/><lb ed="R040" n="0165a09"/>首。此经以金刚为首。得此般若经者。证西方无量 <lb ed="X" n="0585a07"/><lb ed="R040" n="0165a10"/>寿果。西方。金方也。金之为義。大矣哉。故以金刚为 <lb ed="X" n="0585a08"/><lb ed="R040" n="0165a11"/>喩。般若者。智慧也。人生日用间。图名贪利。姦伪百 <lb ed="X" n="0585a09"/><lb ed="R040" n="0165a12"/>出。至死心尙不足。自以为乖巧伶俐。不知溺于轮 <lb ed="X" n="0585a10"/><lb ed="R040" n="0165a13"/>迴苦海。真痴愚人也。必以智慧。打破痴愚。独禀乾 <lb ed="X" n="0585a11"/><lb ed="R040" n="0165a14"/>刚。勇猛精进。明了自性。岂不到彼岸。与诸<persName>佛</persName>同享 <lb ed="X" n="0585a12"/><lb ed="R040" n="0165a15"/>快乐哉。总之。金刚。喩也。般若。法也。波罗蜜。证果也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0585a13"/><lb ed="R040" n="0165a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法会因由分第一</cb:mulu><head>〇法会因由分第一</head> <lb ed="X" n="0585a14"/><lb ed="R040" n="0165a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0585a1401">如是我闻。一时<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">舍卫国</name>。<name role="" type="person">祇树给孤独园</name>。与大比 <lb ed="X" n="0585a15"/><lb ed="R040" n="0165a18"/>丘众。千二百五十人俱<note place="inline">祇音奇。比音被</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585a16"/><lb ed="R040" n="0165b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0585a1601">【註】如是者。此也。我者。结集经者自谓也。言如此之 <lb ed="X" n="0585a17"/><lb ed="R040" n="0165b02"/>法。我亲从<persName>佛</persName>闻之。非臆说也。一时者。说此般若之 <lb ed="X" n="0585a18"/><lb ed="R040" n="0165b03"/>一时。<persName>佛</persName>者。觉也。自觉觉他。觉行圆满。故名曰<persName>佛</persName>。舍 <lb ed="X" n="0585a19"/><lb ed="R040" n="0165b04"/>卫国。波斯匿王之国。祇陀。王之太子也。树是祇陀 <lb ed="X" n="0585a20"/><lb ed="R040" n="0165b05"/>所施。故名祇树。<name role="" type="person">给孤独园</name>者。王之宰臣。名须达拿。 <lb ed="X" n="0585a21"/><lb ed="R040" n="0165b06"/>常在此园赈济贫人。故名<name role="" type="person">给孤独园</name>。梵语比丘。华 <lb ed="X" n="0585a22"/><lb ed="R040" n="0165b07"/>言乞士。谓上乞法于<persName>佛</persName>。以明<anchor xml:id="nkr_note_add_0585a2201" n="0585a2201"/><anchor xml:id="beg0585a2201" n="0585a2201"/>己<anchor xml:id="end0585a2201"/>之真性。下乞食于 <lb ed="X" n="0585a23"/><lb ed="R040" n="0165b08"/>人。以为世人种福。盖<persName>佛</persName>将说真空无相妙理。必得 <lb ed="X" n="0585a24"/><lb ed="R040" n="0165b09"/>道之深者。方能领悟。岂小比丘所能与哉。千二百 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0585b" n="0585b"/> <lb ed="X" n="0585b01"/><lb ed="R040" n="0165b10"/>五十人。即孔门三千徒众也。俱者。同处也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585b02"/><lb ed="R040" n="0165b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0585b0201">尔时<persName>世尊</persName>食时。著衣持钵。入舍卫大城乞食。于其城 <lb ed="X" n="0585b03"/><lb ed="R040" n="0165b12"/>中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b0301" n="0585b0301"/><anchor xml:id="beg0585b0301" n="0585b0301"/>已<anchor xml:id="end0585b0301"/>。还至本处。饭食讫。收衣钵。洗足<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b0302" n="0585b0302"/><anchor xml:id="beg0585b0302" n="0585b0302"/>已<anchor xml:id="end0585b0302"/>。敷<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b0303" n="0585b0303"/><anchor xml:id="beg0585b0303" n="0585b0303"/>座<anchor xml:id="end0585b0303"/> <lb ed="X" n="0585b04"/><lb ed="R040" n="0165b13"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b0401" n="0585b0401"/><anchor xml:id="beg0585b0401" n="0585b0401"/>坐<anchor xml:id="end0585b0401"/><note place="inline">著。俗作著。<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b0402" n="0585b0402"/><anchor xml:id="beg0585b0402" n="0585b0402"/>已<anchor xml:id="end0585b0402"/>音以。饭食音反四。敷音孚</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585b05"/><lb ed="R040" n="0165b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0585b0501">【註】尔时者。彼一时也。<persName>世尊</persName>者。擧世之人所共尊敬。 <lb ed="X" n="0585b06"/><lb ed="R040" n="0165b15"/>食时。正当午时也。洗足。以<persName>佛</persName>行则跣足。敷者设也。</p> <lb ed="X" n="0585b07"/><lb ed="R040" n="0165b16"/><p xml:id="pX25p0585b0701">【论】<persName>佛</persName>是金轮王子。谁无供养之者。而犹如此乞食。 <lb ed="X" n="0585b08"/><lb ed="R040" n="0165b17"/>欲使後世缁徒。不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585001" n="0585001"/>植资产。去此贪心。折其憍亢。以 <lb ed="X" n="0585b09"/><lb ed="R040" n="0165b18"/>炼种姓。正君子谋道不谋食也。</p> <lb ed="X" n="0585b10"/><lb ed="R040" n="0166a01"/><p xml:id="pX25p0585b1001">【讲】尔时<persName>世尊</persName>。于午可以乞食之时。于是著僧伽之 <lb ed="X" n="0585b11"/><lb ed="R040" n="0166a02"/>衣。持四天王所献之钵。因祇陀园在城外。自外而 <lb ed="X" n="0585b12"/><lb ed="R040" n="0166a03"/>入<name role="" type="person">舍卫城</name>中。以次第而乞焉。不越贫以从富。不捨 <lb ed="X" n="0585b13"/><lb ed="R040" n="0166a04"/>贱以从贵。大慈平等。无有选择。乞食既毕。还归给 <lb ed="X" n="0585b14"/><lb ed="R040" n="0166a05"/>孤独园。饭食<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b1401" n="0585b1401"/><anchor xml:id="beg0585b1401" n="0585b1401"/>已<anchor xml:id="end0585b1401"/>完。将入禅定。于是收拾其衣钵。使 <lb ed="X" n="0585b15"/><lb ed="R040" n="0166a06"/>心无繫累也。洗其足。以洁其身也。乃排布高座而 <lb ed="X" n="0585b16"/><lb ed="R040" n="0166a07"/>坐。而说法之原因起矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0585b17"/><lb ed="R040" n="0166a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善现起请分第二</cb:mulu><head>〇善现起请分第二</head> <lb ed="X" n="0585b18"/><lb ed="R040" n="0166a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0585b1801">时长老须菩提。在大众中。即从座起。偏袒右肩。右膝 <lb ed="X" n="0585b19"/><lb ed="R040" n="0166a10"/>著地。合掌恭敬而白<persName>佛</persName>言。稀有。<persName>世尊</persName>。<note place="inline">著同著</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585b20"/><lb ed="R040" n="0166a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0585b2001">【註】众弟子之中。唯德尊而年高者。谓之长老。此须 <lb ed="X" n="0585b21"/><lb ed="R040" n="0166a12"/>菩提。即善现。又名空生尊者。希。少也。稀有。赞<persName>佛</persName>之 <lb ed="X" n="0585b22"/><lb ed="R040" n="0166a13"/>辞。即自生民以来。未有孔子之義。</p> <lb ed="X" n="0585b23"/><lb ed="R040" n="0166a14"/><p xml:id="pX25p0585b2301">【讲】须菩提。在大众中。即从自<anchor xml:id="nkr_note_add_0585b2301" n="0585b2301"/><anchor xml:id="beg0585b2301" n="0585b2301"/>己<anchor xml:id="end0585b2301"/>座位起身。整顿威 <lb ed="X" n="0585b24"/><lb ed="R040" n="0166a15"/>仪。袒其右肩。以示不敢倍乎师。屈其右膝。以示不 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0585c" n="0585c"/> <lb ed="X" n="0585c01"/><lb ed="R040" n="0166a16"/>敢左乎道。合掌。以示其皈依。恭敬。以示其严肃。而 <lb ed="X" n="0585c02"/><lb ed="R040" n="0166a17"/>启白于<persName>佛</persName>。以伸问辞。先赞而後呼之曰。擧世所少 <lb ed="X" n="0585c03"/><lb ed="R040" n="0166a18"/>有者。我<persName>世尊</persName>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585c04"/><lb ed="R040" n="0166b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0585c0401"><persName>如来</persName>善护念诸菩萨。善付嘱诸菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585c05"/><lb ed="R040" n="0166b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0585c0501">【註】<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>之总称。如而不生。来而不灭。即我真性 <lb ed="X" n="0585c06"/><lb ed="R040" n="0166b03"/>之体用。单修智慧。曰菩。单修福业曰萨。福慧双修。 <lb ed="X" n="0585c07"/><lb ed="R040" n="0166b04"/>曰菩萨。诸菩萨。指会下学道之人。</p> <lb ed="X" n="0585c08"/><lb ed="R040" n="0166b05"/><p xml:id="pX25p0585c0801">【讲】须菩提称赞<persName>佛</persName>曰。<persName>如来</persName>起慈悲心。善能卫护眷 <lb ed="X" n="0585c09"/><lb ed="R040" n="0166b06"/>念此会中之众菩萨。使之信受。又善能以此<persName>佛</persName>法。 <lb ed="X" n="0585c10"/><lb ed="R040" n="0166b07"/>付委嘱讬于人。使之奉行也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585c11"/><lb ed="R040" n="0166b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0585c1101"><persName>世尊</persName>。善男子･善女人。发阿耨多罗三藐三菩提心。应 <lb ed="X" n="0585c12"/><lb ed="R040" n="0166b09"/>云何住。云何降伏其心。<note place="inline">阿。读倭。应<anchor xml:id="nkr_note_orig_0585002" n="0585002"/>〔因音〕</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0585c13"/><lb ed="R040" n="0166b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0585c1301">【註】阿训无。耨多罗训上。三训正。藐训等。菩提训觉。 <lb ed="X" n="0585c14"/><lb ed="R040" n="0166b11"/>乃无上正<persName>等正觉</persName>。即我之真性也。此真性包含太 <lb ed="X" n="0585c15"/><lb ed="R040" n="0166b12"/>虚。孰得而上之。故云无上。然上自诸<persName>佛</persName>。下至蠢动。 <lb ed="X" n="0585c16"/><lb ed="R040" n="0166b13"/>此性正相平等。故云正等。其觉圆明普照。无偏无 <lb ed="X" n="0585c17"/><lb ed="R040" n="0166b14"/>亏。故云正觉。应者当也。云何者。如何也。住者。止也。 <lb ed="X" n="0585c18"/><lb ed="R040" n="0166b15"/>降伏者。制御之谓也。</p> <lb ed="X" n="0585c19"/><lb ed="R040" n="0166b16"/><p xml:id="pX25p0585c1901">【论】阿耨多罗三藐三菩提。即无上正<persName>等正觉</persName>。即是 <lb ed="X" n="0585c20"/><lb ed="R040" n="0166b17"/><persName>佛</persName>。即是<persName>如来</persName>。即是金刚般若波罗蜜。只此九字。若 <lb ed="X" n="0585c21"/><lb ed="R040" n="0166b18"/>能悟明。就得成<persName>佛</persName>。</p> <lb ed="X" n="0585c22"/><lb ed="R040" n="0167a01"/><p xml:id="pX25p0585c2201">【讲】须菩提问<persName>佛</persName>曰。世间若有善淑男子。幷女人。学 <lb ed="X" n="0585c23"/><lb ed="R040" n="0167a02"/>道之初。先发此无上菩提之<persName>佛</persName>心。当如何常住而 <lb ed="X" n="0585c24"/><lb ed="R040" n="0167a03"/>使之不退转。妄心一起。当如何降伏而使之不惑 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0586a" n="0586a"/> <lb ed="X" n="0586a01"/><lb ed="R040" n="0167a04"/>乱我真心也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586a02"/><lb ed="R040" n="0167a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0586a0201"><persName>佛</persName>言。善哉。善哉。须菩提。如汝所说。<persName>如来</persName>善护念诸菩 <lb ed="X" n="0586a03"/><lb ed="R040" n="0167a06"/>萨。善付嘱诸菩萨。汝今谛听。当为汝说。<note place="inline">为音位</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586a04"/><lb ed="R040" n="0167a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0586a0401">【证】谛听。仔细听也。</p> <lb ed="X" n="0586a05"/><lb ed="R040" n="0167a08"/><p xml:id="pX25p0586a0501">【讲】<persName>佛</persName>因须菩提启问。其言甚善。便重言善哉善哉。 <lb ed="X" n="0586a06"/><lb ed="R040" n="0167a09"/>以歎美之。汝以<persName>如来</persName>善护念。善付嘱。只此两句。善 <lb ed="X" n="0586a07"/><lb ed="R040" n="0167a10"/>发我未发之言。汝当详审而听。吾当为汝说此住 <lb ed="X" n="0586a08"/><lb ed="R040" n="0167a11"/><persName>佛</persName>心。降妄心之道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586a09"/><lb ed="R040" n="0167a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0586a0901">善男子･善女人。发阿耨多罗三藐三菩提心。应如是 <lb ed="X" n="0586a10"/><lb ed="R040" n="0167a13"/>住。如是降伏其心。唯然。<persName>世尊</persName>。愿乐欲闻。<note place="inline">唯音委。乐音要</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586a11"/><lb ed="R040" n="0167a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0586a1101">【註】唯。领诺也。然。是其言也。既诺而然之。又称<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0586a12"/><lb ed="R040" n="0167a15"/>以表深愿也。愿乐欲闻。如蜂思好蜜渴想甘露。倾 <lb ed="X" n="0586a13"/><lb ed="R040" n="0167a16"/>心侧耳。莫可形容也。</p> <lb ed="X" n="0586a14"/><lb ed="R040" n="0167a17"/><p xml:id="pX25p0586a1401">【论】发此心者。究竟无上菩提之心也。凡人一心不 <lb ed="X" n="0586a15"/><lb ed="R040" n="0167a18"/>昧。万法皆通。但迷则顺此心。谓之无明。悟则逆此 <lb ed="X" n="0586a16"/><lb ed="R040" n="0167b01"/>心。谓之智慧。立大圆镜。空<persName>如来</persName>藏。建大法幢。度无 <lb ed="X" n="0586a17"/><lb ed="R040" n="0167b02"/>量众。皆不出此。</p> <lb ed="X" n="0586a18"/><lb ed="R040" n="0167b03"/><p xml:id="pX25p0586a1801">【讲】人之一心。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0586001" n="0586001"/>明从往来。攻取日众。最难发此菩提 <lb ed="X" n="0586a19"/><lb ed="R040" n="0167b04"/>觉心。若善男善女。既发此一念。则满腔中。纯是天 <lb ed="X" n="0586a20"/><lb ed="R040" n="0167b05"/>理。真如本性。自然显露。自然常住不灭。吾见五蕴 <lb ed="X" n="0586a21"/><lb ed="R040" n="0167b06"/>皆空。如是一切妄心。不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0586002" n="0586002"/>待驱除而自降伏矣。所谓 <lb ed="X" n="0586a22"/><lb ed="R040" n="0167b07"/>道心为主。人心退听也。譬如日光一照。黑暗尽明。 <lb ed="X" n="0586a23"/><lb ed="R040" n="0167b08"/>须菩提即领诺其言。称<persName>世尊</persName>曰。弟子愿闻<persName>佛</persName>之教。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0586a24"/><lb ed="R040" n="0167b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><head>〇大乘正宗分第三</head> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0586b" n="0586b"/> <lb ed="X" n="0586b01"/><lb ed="R040" n="0167b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0586b0101"><persName>佛</persName>告须菩提。诸菩萨摩诃萨。应如是降伏其心。所有 <lb ed="X" n="0586b02"/><lb ed="R040" n="0167b11"/>一切众生之类。若卵生･若胎生･若湿生･若化生。若有 <lb ed="X" n="0586b03"/><lb ed="R040" n="0167b12"/>色･若无色。若有想･若无想･若非有想非无想。<note place="inline">众生音中生</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586b04"/><lb ed="R040" n="0167b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0586b0401">【註】摩诃者。廣大之称。若者。或也。</p> <lb ed="X" n="0586b05"/><lb ed="R040" n="0167b14"/><p xml:id="pX25p0586b0501">【论】世法上说。胎卵湿化。指人与鸟兽鱼虫等物。为 <lb ed="X" n="0586b06"/><lb ed="R040" n="0167b15"/>欲界･色界。色想无色想。指无色界非想等天。皆名 <lb ed="X" n="0586b07"/><lb ed="R040" n="0167b16"/>曰众生。且与降伏其心句義相悖。不知众生者指 <lb ed="X" n="0586b08"/><lb ed="R040" n="0167b17"/>人心之众生也。自性众生誓愿度。又何说之。六祖 <lb ed="X" n="0586b09"/><lb ed="R040" n="0167b18"/>以众生指心言。极妙。</p> <lb ed="X" n="0586b10"/><lb ed="R040" n="0168a01"/><p xml:id="pX25p0586b1001">【讲】<persName>佛</persName>告须菩提。说诸大菩萨。以如是之妄心。欲其 <lb ed="X" n="0586b11"/><lb ed="R040" n="0168a02"/>降伏。而使菩提真心顿然发现者。果何道以致之。 <lb ed="X" n="0586b12"/><lb ed="R040" n="0168a03"/>盖人一身。悉皆五阴六识。遮隔我之真性。故种种 <lb ed="X" n="0586b13"/><lb ed="R040" n="0168a04"/>一切众生妄心。极难降伏。何以见之。或有心易轻 <lb ed="X" n="0586b14"/><lb ed="R040" n="0168a05"/>擧。飞扬远适。谓之卵生。心常流转。习气深重。谓之 <lb ed="X" n="0586b15"/><lb ed="R040" n="0168a06"/>胎生。心随邪见。沉沦不省。谓之湿生。心见景趣。迁 <lb ed="X" n="0586b16"/><lb ed="R040" n="0168a07"/>变起幻。谓之化生。执相修因。顿起邪思。名为有色。 <lb ed="X" n="0586b17"/><lb ed="R040" n="0168a08"/>内守顽空。不修福慧。名为无色。滞诸闻见。繫念染 <lb ed="X" n="0586b18"/><lb ed="R040" n="0168a09"/>著。名为有想。静沉死水。犹如木石。名为无想。起生 <lb ed="X" n="0586b19"/><lb ed="R040" n="0168a10"/>灭见。落两头機。名非有想非无想。然此九种众生 <lb ed="X" n="0586b20"/><lb ed="R040" n="0168a11"/>心。皆非菩提真心。一或有之。死即随类受生。堕于 <lb ed="X" n="0586b21"/><lb ed="R040" n="0168a12"/>胎卵湿化之物。虚空等神。天魔等鬼。所以轮迴六 <lb ed="X" n="0586b22"/><lb ed="R040" n="0168a13"/>道。难入涅槃者也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586b23"/><lb ed="R040" n="0168a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0586b2301">我皆令入无馀涅槃而灭度之。<note place="inline">令。平声。涅音年。入声</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586b24"/><lb ed="R040" n="0168a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0586b2401">【註】我者。<persName>佛</persName>自谓也。皆者。尽也。令者。使也。入者。行至 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0586c" n="0586c"/> <lb ed="X" n="0586c01"/><lb ed="R040" n="0168a16"/>于内也。无馀。无渗漏也。梵语涅槃。此云无为。无馀 <lb ed="X" n="0586c02"/><lb ed="R040" n="0168a17"/>涅槃。大涅槃也。灭。消灭也。度。化度也。</p> <lb ed="X" n="0586c03"/><lb ed="R040" n="0168a18"/><p xml:id="pX25p0586c0301">【论】人有虚灵之性。包括天地谓之真空。又名法身。 <lb ed="X" n="0586c04"/><lb ed="R040" n="0168b01"/>亘古亘今。所不能灭。即大禹见黄龙负舟。自言生 <lb ed="X" n="0586c05"/><lb ed="R040" n="0168b02"/>寄也。死归也。四大色身。原是假合。岂无毁壞之理。 <lb ed="X" n="0586c06"/><lb ed="R040" n="0168b03"/>愚人不能明心见性。所以死归阴趣。随业受生。迁 <lb ed="X" n="0586c07"/><lb ed="R040" n="0168b04"/>转不<anchor xml:id="nkr_note_add_0586c0701" n="0586c0701"/><anchor xml:id="beg0586c0701" n="0586c0701"/>已<anchor xml:id="end0586c0701"/>。圣人明觉了然。如虚空杲日。常天普照。或 <lb ed="X" n="0586c08"/><lb ed="R040" n="0168b05"/>出应世。则为报身。化身随缘。或不住世。则弃四大 <lb ed="X" n="0586c09"/><lb ed="R040" n="0168b06"/>如弃敝屣。永证淸静法身。寂然常乐。是其来也。从 <lb ed="X" n="0586c10"/><lb ed="R040" n="0168b07"/>体起用。无所从来。其去也。摄用归体。亦无所去。岂 <lb ed="X" n="0586c11"/><lb ed="R040" n="0168b08"/>非涅槃常住不灭哉。世人不知。误以为死。非也。</p> <lb ed="X" n="0586c12"/><lb ed="R040" n="0168b09"/><p xml:id="pX25p0586c1201">【讲】<persName>佛</persName>之意。盖说如前。所谓一切众生妄心。皆不是 <lb ed="X" n="0586c13"/><lb ed="R040" n="0168b10"/>我菩提觉心。我皆令此受学诸大菩萨。将此妄心 <lb ed="X" n="0586c14"/><lb ed="R040" n="0168b11"/>入于淸净无为之鄕。消融其滓秽。度脱其染著。如 <lb ed="X" n="0586c15"/><lb ed="R040" n="0168b12"/>红炉点雪。必使人欲净尽。纤毫不留。深造于玄默 <lb ed="X" n="0586c16"/><lb ed="R040" n="0168b13"/>之境。所谓心外无馀道。道外无馀乐也。</p> <lb ed="X" n="0586c17"/><lb ed="R040" n="0168b14"/><p xml:id="pX25p0586c1701">【证】楞伽经云。涅槃。乃淸净不死不生之地。一切修 <lb ed="X" n="0586c18"/><lb ed="R040" n="0168b15"/>行者之所依归。列子曰。生之所生者死矣。而生生 <lb ed="X" n="0586c19"/><lb ed="R040" n="0168b16"/>者未尝终。裴相国云。寂静常乐。故曰涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586c20"/><lb ed="R040" n="0168b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0586c2001">如是灭度无量无数无边众生。实无众生得灭度者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0586c21"/><lb ed="R040" n="0168b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0586c2101">【讲】<persName>佛</persName>说如是以前所言灭度之道。使般若智慧。打 <lb ed="X" n="0586c22"/><lb ed="R040" n="0169a01"/>破种种邪见烦恼。故此无限量。无计数。无边际。一 <lb ed="X" n="0586c23"/><lb ed="R040" n="0169a02"/>切众生之心今<anchor xml:id="nkr_note_add_0586c2301" n="0586c2301"/><anchor xml:id="beg0586c2301" n="0586c2301"/>已<anchor xml:id="end0586c2301"/>灭度无馀者。岂我真能使之令 <lb ed="X" n="0586c24"/><lb ed="R040" n="0169a03"/>入涅槃而灭度之哉。盖以凡人原有此无上菩提 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0587a" n="0587a"/> <lb ed="X" n="0587a01"/><lb ed="R040" n="0169a04"/>之心。只为迷而不悟。今心地一旦豁然开朗。顿见 <lb ed="X" n="0587a02"/><lb ed="R040" n="0169a05"/>本性空寂。是乃自性自度。本来无此众生妄心。曷 <lb ed="X" n="0587a03"/><lb ed="R040" n="0169a06"/>得而灭度之。</p> <lb ed="X" n="0587a04"/><lb ed="R040" n="0169a07"/><p xml:id="pX25p0587a0401">【证】净名经云。一切众生。本性常灭。不复更灭。六祖 <lb ed="X" n="0587a05"/><lb ed="R040" n="0169a08"/>壇经云。自性自度。名为真度。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587a06"/><lb ed="R040" n="0169a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0587a0601">何以故。须菩提。若菩萨有我相人相众生相寿者相。 <lb ed="X" n="0587a07"/><lb ed="R040" n="0169a10"/>则非菩萨。<note place="inline">相。去声</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587a08"/><lb ed="R040" n="0169a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0587a0801">【註】相者。形迹也。执著形迹。心不虚空。滞而不化。谓 <lb ed="X" n="0587a09"/><lb ed="R040" n="0169a12"/>之有也。</p> <lb ed="X" n="0587a10"/><lb ed="R040" n="0169a13"/><p xml:id="pX25p0587a1001">【论】此经自始至终。总以四相为张本。反复言之。</p> <lb ed="X" n="0587a11"/><lb ed="R040" n="0169a14"/><p xml:id="pX25p0587a1101">【讲】夫无有众生得灭度者。此何以故也。盖自性本 <lb ed="X" n="0587a12"/><lb ed="R040" n="0169a15"/>空。无有我人众生寿者之形。方是无上菩提之心。 <lb ed="X" n="0587a13"/><lb ed="R040" n="0169a16"/>若或有此四相。则前一切众生妄心。安能灭度以 <lb ed="X" n="0587a14"/><lb ed="R040" n="0169a17"/>至涅槃哉。决非菩萨地位中人矣。世间未有一人 <lb ed="X" n="0587a15"/><lb ed="R040" n="0169a18"/>不自爱其身者。终日营营。争名夺利。为一身计。又 <lb ed="X" n="0587a16"/><lb ed="R040" n="0169b01"/>为子孙计。皆是我相也。见人势利。攀援不<anchor xml:id="nkr_note_add_0587a1601" n="0587a1601"/><anchor xml:id="beg0587a1601" n="0587a1601"/>已<anchor xml:id="end0587a1601"/>。见人 <lb ed="X" n="0587a17"/><lb ed="R040" n="0169b02"/>萎弱。嗔压不<anchor xml:id="nkr_note_add_0587a1701" n="0587a1701"/><anchor xml:id="beg0587a1701" n="0587a1701"/>已<anchor xml:id="end0587a1701"/>。嫉人之有。吝人之求。皆是人相也。 <lb ed="X" n="0587a18"/><lb ed="R040" n="0169b03"/>色受想行。计其和合。贪嗔痴爱。汩没灵源。此众生 <lb ed="X" n="0587a19"/><lb ed="R040" n="0169b04"/>相也。焚香祷祝。为求现在福田。炼药烧丹。希觊长 <lb ed="X" n="0587a20"/><lb ed="R040" n="0169b05"/>生不老。此寿者相也。</p> <lb ed="X" n="0587a21"/><lb ed="R040" n="0169b06"/><p xml:id="pX25p0587a2101">【证】圆觉经云。未除四种相。不得成菩提。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0587a22"/><lb ed="R040" n="0169b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行无住分第四</cb:mulu><head>〇妙行无住分第四</head> <lb ed="X" n="0587a23"/><lb ed="R040" n="0169b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0587a2301">复次须菩提。菩萨于法。应无所住。行于佈施。所谓不 <lb ed="X" n="0587a24"/><lb ed="R040" n="0169b09"/>住色佈施。不住声香味触法佈施。须菩提。菩萨应如 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0587b" n="0587b"/> <lb ed="X" n="0587b01"/><lb ed="R040" n="0169b10"/>是佈施。不住于相。<note place="inline">施音是</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587b02"/><lb ed="R040" n="0169b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0587b0201">【註】复。还也。次。再也。还复再与须菩提言之。住。著也。</p> <lb ed="X" n="0587b03"/><lb ed="R040" n="0169b12"/><p xml:id="pX25p0587b0301">【论】世法上论佈施。檀波罗蜜。为六度之首。是修行 <lb ed="X" n="0587b04"/><lb ed="R040" n="0169b13"/>中一大事。但此佈施。乃谈心要。<persName>如来</persName>于日用间。从 <lb ed="X" n="0587b05"/><lb ed="R040" n="0169b14"/>自性中起用。廣佈设施于外。不住著于有相。决非 <lb ed="X" n="0587b06"/><lb ed="R040" n="0169b15"/>外人捨施之说也<note place="inline">六度註。见第一葉</note>。</p> <lb ed="X" n="0587b07"/><lb ed="R040" n="0169b16"/><p xml:id="pX25p0587b0701">【讲】<persName>佛</persName>再与须菩提说。菩萨于所行之事。当无所执 <lb ed="X" n="0587b08"/><lb ed="R040" n="0169b17"/>著而为敷佈设施。何以见之。眼之悦于色。耳之乐 <lb ed="X" n="0587b09"/><lb ed="R040" n="0169b18"/>于声。鼻之臭于香。舌之甘于味。身之触于欲。心之 <lb ed="X" n="0587b10"/><lb ed="R040" n="0170a01"/>挍量分别于其法。皆有相之运用。与众生何异。岂 <lb ed="X" n="0587b11"/><lb ed="R040" n="0170a02"/>是我性中本有之福德哉。菩萨于自心众生。捨其 <lb ed="X" n="0587b12"/><lb ed="R040" n="0170a03"/>所贪。归于空寂。不于六根六尘上。有所繫累拘执。 <lb ed="X" n="0587b13"/><lb ed="R040" n="0170a04"/>但自性虚通。妙圆明净。随感而应。不住于相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587b14"/><lb ed="R040" n="0170a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0587b1401">何以故。若菩萨不住相佈施。其福德不可思量。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587b15"/><lb ed="R040" n="0170a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0587b1501">【讲】所以然者如何。若有学道的菩萨。不泥著色声 <lb ed="X" n="0587b16"/><lb ed="R040" n="0170a07"/>香味触法之根尘以为运用。则是所有善根纯熟 <lb ed="X" n="0587b17"/><lb ed="R040" n="0170a08"/>圆满。永得无上菩提之道。其福德量等虚空。岂人 <lb ed="X" n="0587b18"/><lb ed="R040" n="0170a09"/>之心思可得而测度忖量哉。非享福报之谓也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587b19"/><lb ed="R040" n="0170a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0587b1901">须菩提。于意云何。东方虚空可思量不。不也。<persName>世尊</persName>。须 <lb ed="X" n="0587b20"/><lb ed="R040" n="0170a11"/>菩提。南西北方四维上下虚空可思量不。不也。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0587b21"/><lb ed="R040" n="0170a12"/>须菩提。菩萨无住相佈施。福德亦复如是不可思量。 <lb ed="X" n="0587b22"/><lb ed="R040" n="0170a13"/>须菩提。菩萨但应如所教住。<note place="inline">凡问之不字。音否。凡答之不字。音弗</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587b23"/><lb ed="R040" n="0170a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0587b2301">【註】东西南北。四维上下。总谓之十方。虚空者。太虚 <lb ed="X" n="0587b24"/><lb ed="R040" n="0170a15"/>之中。无有纤毫隔碍。荡然空朗。非心思可能度量。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0587c" n="0587c"/> <lb ed="X" n="0587c01"/><lb ed="R040" n="0170a16"/><p xml:id="pX25p0587c0101">【论】六根圆通。四虚无碍。东看皆西。南观皆北。上俯 <lb ed="X" n="0587c02"/><lb ed="R040" n="0170a17"/>皆下。下仰皆上。不立中边。有何四维。既无界画。何 <lb ed="X" n="0587c03"/><lb ed="R040" n="0170a18"/>可度量。无能施彼。无所施此。如如自在。湛若十方。 <lb ed="X" n="0587c04"/><lb ed="R040" n="0170b01"/>空以无所住。住是太虚空。福德性。应如是住矣。</p> <lb ed="X" n="0587c05"/><lb ed="R040" n="0170b02"/><p xml:id="pX25p0587c0501">【讲】<persName>佛</persName>问须菩提。于汝心中。自谓如何。如十方虚空 <lb ed="X" n="0587c06"/><lb ed="R040" n="0170b03"/>可以心思度量不。须菩提答云。不可思量。盖大莫 <lb ed="X" n="0587c07"/><lb ed="R040" n="0170b04"/>大于虚空。非人之所能测度。<persName>佛</persName>又明说。无住相布 <lb ed="X" n="0587c08"/><lb ed="R040" n="0170b05"/>施之福德。亦如虚空。不可以思量也。既而<persName>佛</persName>又呼 <lb ed="X" n="0587c09"/><lb ed="R040" n="0170b06"/>其名而以告之。汝诸菩萨之学道者。不必别处更 <lb ed="X" n="0587c10"/><lb ed="R040" n="0170b07"/>求道之下落。但当依我所教于汝。无住相佈施之 <lb ed="X" n="0587c11"/><lb ed="R040" n="0170b08"/>理。便就此止应用之间。湛若十方空无所住而住 <lb ed="X" n="0587c12"/><lb ed="R040" n="0170b09"/>可也。</p> <lb ed="X" n="0587c13"/><lb ed="R040" n="0170b10"/><p xml:id="pX25p0587c1301">【证】六祖曰。不住。是菩萨住处。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0587c14"/><lb ed="R040" n="0170b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理实见分第五</cb:mulu><head>〇如理实见分第五</head> <lb ed="X" n="0587c15"/><lb ed="R040" n="0170b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0587c1501">须菩提。于意云何。可以身相见<persName>如来</persName>不。不也。<persName>世尊</persName>。不 <lb ed="X" n="0587c16"/><lb ed="R040" n="0170b13"/>可以身相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>所说身相。即非身 <lb ed="X" n="0587c17"/><lb ed="R040" n="0170b14"/>相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0587c18"/><lb ed="R040" n="0170b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0587c1801">【註】身相者。色身也。即孟子所谓形色也。非身相者。 <lb ed="X" n="0587c19"/><lb ed="R040" n="0170b16"/>法身也。即孟子所谓大体也。此<persName>如来</persName>。吾真性<persName>佛</persName>也。</p> <lb ed="X" n="0587c20"/><lb ed="R040" n="0170b17"/><p xml:id="pX25p0587c2001">【论】吾之真性<persName>如来</persName>。湛然常住。本无生灭。无相之可 <lb ed="X" n="0587c21"/><lb ed="R040" n="0170b18"/>见者也。若要见之。外不见有山河大地。内不见有 <lb ed="X" n="0587c22"/><lb ed="R040" n="0171a01"/>见闻觉知。舌头上无十字关。脚跟下无五色线。千 <lb ed="X" n="0587c23"/><lb ed="R040" n="0171a02"/>圣唤不迴头。百鸟都无寻处。忽然豁开正眼。大地 <lb ed="X" n="0587c24"/><lb ed="R040" n="0171a03"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0587001" n="0587001"/>浩流。即见本来面目。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0588a" n="0588a"/> <lb ed="X" n="0588a01"/><lb ed="R040" n="0171a04"/><p xml:id="pX25p0588a0101">【讲】<persName>佛</persName>问须菩提曰。于汝之意。所云维何。可以身相 <lb ed="X" n="0588a02"/><lb ed="R040" n="0171a05"/>见<persName>如来</persName>不。须菩提解其意。乃答之曰。不也。<persName>世尊</persName>。不 <lb ed="X" n="0588a03"/><lb ed="R040" n="0171a06"/>可以身相得见<persName>如来</persName>。何故不可以身相见之。盖如 <lb ed="X" n="0588a04"/><lb ed="R040" n="0171a07"/>来所说身相。不过形体之末。非真空无相之道。岂 <lb ed="X" n="0588a05"/><lb ed="R040" n="0171a08"/>可指而谓之真<persName>如来</persName>哉。即非身相也。</p> <lb ed="X" n="0588a06"/><lb ed="R040" n="0171a09"/><p xml:id="pX25p0588a0601">【证】莊子曰。不形之形。川曰。身在海中休觅水。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588a07"/><lb ed="R040" n="0171a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588a0701"><persName>佛</persName>告须菩提。凡所有相。皆是虚妄。若见诸相非相。则 <lb ed="X" n="0588a08"/><lb ed="R040" n="0171a11"/>见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588a09"/><lb ed="R040" n="0171a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588a0901">【註】非字莫作无字解。非字活。无字呆。下同。</p> <lb ed="X" n="0588a10"/><lb ed="R040" n="0171a13"/><p xml:id="pX25p0588a1001">【论】凡所有相。皆是虚妄。犹之吾儒不以形体求圣 <lb ed="X" n="0588a11"/><lb ed="R040" n="0171a14"/>人。而求吾心中之圣人也。</p> <lb ed="X" n="0588a12"/><lb ed="R040" n="0171a15"/><p xml:id="pX25p0588a1201">【讲】<persName>佛</persName>之心。欲人见自性<persName>佛</persName>。故告须菩提曰。世间凡 <lb ed="X" n="0588a13"/><lb ed="R040" n="0171a16"/>有形相之可见者。皆是假合变幻。不是汝本有真 <lb ed="X" n="0588a14"/><lb ed="R040" n="0171a17"/>实的理。虽有所见。亦妄见也。汝若凡见诸相。便识 <lb ed="X" n="0588a15"/><lb ed="R040" n="0171a18"/>破非我真实本相。必无执相迷真之大。自能迴光 <lb ed="X" n="0588a16"/><lb ed="R040" n="0171b01"/>返照。即见色身中有法身自性之<persName>如来</persName>。随处显现 <lb ed="X" n="0588a17"/><lb ed="R040" n="0171b02"/>矣。而<persName>如来</persName>岂可外求<anchor xml:id="nkr_note_orig_0588001" n="0588001"/>乎。</p> <lb ed="X" n="0588a18"/><lb ed="R040" n="0171b03"/><p xml:id="pX25p0588a1801">【证】刊定记云。执相迷真。对面千里。虚心体物。天地 <lb ed="X" n="0588a19"/><lb ed="R040" n="0171b04"/>一家。道川颂曰。有相有求俱是妄。无形无见随偏 <lb ed="X" n="0588a20"/><lb ed="R040" n="0171b05"/>枯。堂堂密密何曾间。一道寒光烁太虚。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0588a21"/><lb ed="R040" n="0171b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信稀有分第六</cb:mulu><head>〇正信稀有分第六</head> <lb ed="X" n="0588a22"/><lb ed="R040" n="0171b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588a2201">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。得闻如是言说章句。 <lb ed="X" n="0588a23"/><lb ed="R040" n="0171b08"/>生实性不。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588a24"/><lb ed="R040" n="0171b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588a2401">【讲】须菩提恐後之人。闻法不能信受。乃白<persName>佛</persName>曰。世 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0588b" n="0588b"/> <lb ed="X" n="0588b01"/><lb ed="R040" n="0171b10"/>尊之所说。皆大乘正宗之教。菩萨未有不信受而 <lb ed="X" n="0588b02"/><lb ed="R040" n="0171b11"/>奉行之。苟末世凡夫名众生者。得闻如是真空无 <lb ed="X" n="0588b03"/><lb ed="R040" n="0171b12"/>相之言。其言说中之章句。果能实信之否也。</p> <lb ed="X" n="0588b04"/><lb ed="R040" n="0171b13"/><p xml:id="pX25p0588b0401">【证】学道之人。不可无此信。孔子曰。笃信好学。玉枢 <lb ed="X" n="0588b05"/><lb ed="R040" n="0171b14"/>经曰。道以诚而入。花严经曰。信为万物功德母。长 <lb ed="X" n="0588b06"/><lb ed="R040" n="0171b15"/>养一切诸善根。智度论云。<persName>佛</persName>法大海。信为能入。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588b07"/><lb ed="R040" n="0171b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588b0701"><persName>佛</persName>告须菩提。莫作是说。<persName>如来</persName>灭後後五百岁。有持戒 <lb ed="X" n="0588b08"/><lb ed="R040" n="0171b17"/>修福者。于此章句。能生信心。以此为实。当知是人。不 <lb ed="X" n="0588b09"/><lb ed="R040" n="0171b18"/>于一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>而种善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0588b0901" n="0588b0901"/><anchor xml:id="beg0588b0901" n="0588b0901"/>已<anchor xml:id="end0588b0901"/>于无量千万<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0588b10"/><lb ed="R040" n="0172a01"/>所种诸善根。<note place="inline">无量。音无亮</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588b11"/><lb ed="R040" n="0172a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588b1101">【註】持戒者。诸恶莫作也。修福者。众善奉行也。</p> <lb ed="X" n="0588b12"/><lb ed="R040" n="0172a03"/><p xml:id="pX25p0588b1201">【讲】<persName>佛</persName>告须菩提。汝莫作生实信否之说。然此无相 <lb ed="X" n="0588b13"/><lb ed="R040" n="0172a04"/>真空妙理。必有大根基的善人。方能信任其道。岂 <lb ed="X" n="0588b14"/><lb ed="R040" n="0172a05"/>同小可。设或<persName>佛</persName>灭後。到五百岁之时。有人持守戒 <lb ed="X" n="0588b15"/><lb ed="R040" n="0172a06"/>律。而诸恶莫作。廣修福田。而众善奉行。又能于此 <lb ed="X" n="0588b16"/><lb ed="R040" n="0172a07"/>经中之一章一句。信之于心。凿凿皆真实语。则此 <lb ed="X" n="0588b17"/><lb ed="R040" n="0172a08"/>人之善根。培植甚厚。岂于一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>。种 <lb ed="X" n="0588b18"/><lb ed="R040" n="0172a09"/>此善根哉。当于无量千万<persName>佛</persName>所中。发生得来。非止 <lb ed="X" n="0588b19"/><lb ed="R040" n="0172a10"/>浅浅根基所得也。</p> <lb ed="X" n="0588b20"/><lb ed="R040" n="0172a11"/><p xml:id="pX25p0588b2001">【证】六祖曰。信般若波罗蜜。能除一切烦恼。信般若 <lb ed="X" n="0588b21"/><lb ed="R040" n="0172a12"/>波罗蜜。能成就一切出世功德。信般若波罗蜜。能 <lb ed="X" n="0588b22"/><lb ed="R040" n="0172a13"/>出生一切诸<persName>佛</persName>。刊定云。根有生长義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588b23"/><lb ed="R040" n="0172a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588b2301">闻是章句。乃至一念生净信者。须菩提。<persName>如来</persName>悉知悉 <lb ed="X" n="0588b24"/><lb ed="R040" n="0172a15"/>见。是诸众生。得如是无量福德。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0588c" n="0588c"/> <lb ed="X" n="0588c01"/><lb ed="R040" n="0172a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588c0101">【註】世间所享者。名福报。信此经者。名福德。</p> <lb ed="X" n="0588c02"/><lb ed="R040" n="0172a17"/><p xml:id="pX25p0588c0201">【讲】<persName>佛</persName>又告须菩提。若有此善根之人。闻得此经之 <lb ed="X" n="0588c03"/><lb ed="R040" n="0172a18"/>章句。乃至一念之中。净焉而心不乱。信焉而心不 <lb ed="X" n="0588c04"/><lb ed="R040" n="0172b01"/>疑。生此净信心者。我能尽知尽见此人。虽名为众 <lb ed="X" n="0588c05"/><lb ed="R040" n="0172b02"/>生。而持戒修福之德。善根受用不尽。其福德岂有 <lb ed="X" n="0588c06"/><lb ed="R040" n="0172b03"/>限量哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588c07"/><lb ed="R040" n="0172b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588c0701">何以故。是诸众生。无复我相人相众生相寿者相。无 <lb ed="X" n="0588c08"/><lb ed="R040" n="0172b05"/>法相。亦无非法相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588c09"/><lb ed="R040" n="0172b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588c0901">【论】<persName>佛</persName>先教学者。能生信心。以此为实。又恐学者。徒 <lb ed="X" n="0588c10"/><lb ed="R040" n="0172b07"/>泥言说。不求心得。所以云无法相。又恐学者。执著 <lb ed="X" n="0588c11"/><lb ed="R040" n="0172b08"/>无法。不去探讨其言。以悟真理。故又云无非法相。 <lb ed="X" n="0588c12"/><lb ed="R040" n="0172b09"/>只此两句。有多少圆活妙理。此其所以为<persName>佛</persName>也。</p> <lb ed="X" n="0588c13"/><lb ed="R040" n="0172b10"/><p xml:id="pX25p0588c1301">【讲】<persName>佛</persName>言是诸众生何故得如此之福德。其实善根 <lb ed="X" n="0588c14"/><lb ed="R040" n="0172b11"/>纯熟。悟得真空无相之理。无复有我人众生寿者 <lb ed="X" n="0588c15"/><lb ed="R040" n="0172b12"/>之四相。亦无有执著此经之章句。实信其言说。落 <lb ed="X" n="0588c16"/><lb ed="R040" n="0172b13"/>于有见而为法相。亦无有一向沉空守寂。落于无 <lb ed="X" n="0588c17"/><lb ed="R040" n="0172b14"/>见而为非法相也。不著二边。方是真空。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588c18"/><lb ed="R040" n="0172b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0588c1801">何以故。是诸众生。若心取相。则为著我人众生寿者。 <lb ed="X" n="0588c19"/><lb ed="R040" n="0172b16"/>若取法相。即著我人众生寿者。何以故。若取非法相。 <lb ed="X" n="0588c20"/><lb ed="R040" n="0172b17"/>即著我人众生寿者。是故不应取法。不应取非法。以 <lb ed="X" n="0588c21"/><lb ed="R040" n="0172b18"/>是義故。<persName>如来</persName>常说。汝等比丘。知我说法。如筏喩者。法 <lb ed="X" n="0588c22"/><lb ed="R040" n="0173a01"/>尙应捨。何况非法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0588c23"/><lb ed="R040" n="0173a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0588c2301">【註】我人众生寿者。尽天地间。众生所有之情状。尽 <lb ed="X" n="0588c24"/><lb ed="R040" n="0173a03"/>不出此四者之中。非法者。无法也。沦于顽空。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0589a" n="0589a"/> <lb ed="X" n="0589a01"/><lb ed="R040" n="0173a04"/><p xml:id="pX25p0589a0101">【讲】前节众生。既无有此四相。心中无纤毫染著。所 <lb ed="X" n="0589a02"/><lb ed="R040" n="0173a05"/>以信此经。而得福德矣。<persName>佛</persName>又反言之。此何以故也。 <lb ed="X" n="0589a03"/><lb ed="R040" n="0173a06"/>是诸众生苟或心不虚空。便落我人众生寿者之 <lb ed="X" n="0589a04"/><lb ed="R040" n="0173a07"/>形迹。此人之所易晓也。至于我说无法相者。以吾 <lb ed="X" n="0589a05"/><lb ed="R040" n="0173a08"/>真如本体。不在言语文字之间。汝若取法相。就是 <lb ed="X" n="0589a06"/><lb ed="R040" n="0173a09"/>与前执著四相者。其心一般。至于非法。则无相矣。 <lb ed="X" n="0589a07"/><lb ed="R040" n="0173a10"/>我亦谓非法相者。又何故也。盖法界之内。理与事。 <lb ed="X" n="0589a08"/><lb ed="R040" n="0173a11"/>原不相碍。汝若取非法相。谓之曰无记空。又谓之 <lb ed="X" n="0589a09"/><lb ed="R040" n="0173a12"/>曰断灭见。此心不化。与前著四相者。又何异焉。是 <lb ed="X" n="0589a10"/><lb ed="R040" n="0173a13"/>故当以此两头见。直须截断。不应执其有法而取 <lb ed="X" n="0589a11"/><lb ed="R040" n="0173a14"/>以为有。亦不应执其非法而取以为无。则太虚之 <lb ed="X" n="0589a12"/><lb ed="R040" n="0173a15"/>中。浑无偏倚。湛然形迹两忘矣。以此之義。亦有原 <lb ed="X" n="0589a13"/><lb ed="R040" n="0173a16"/>故。<persName>佛</persName>尝谓汝学道等人。当知我与汝说此法者。因 <lb ed="X" n="0589a14"/><lb ed="R040" n="0173a17"/>汝诸人。有此四相。不能了悟真空。超于彼岸。我不 <lb ed="X" n="0589a15"/><lb ed="R040" n="0173a18"/>过假此法门。令汝度脱生死苦海。汝既见自本性。 <lb ed="X" n="0589a16"/><lb ed="R040" n="0173b01"/>证涅槃乐。则我之法。当弃之无所用矣。譬<anchor xml:id="nkr_note_orig_0589001" n="0589001"/>如编竹 <lb ed="X" n="0589a17"/><lb ed="R040" n="0173b02"/>成牌。渡人过水。到岸则此筏亦捨之也。夫有法既 <lb ed="X" n="0589a18"/><lb ed="R040" n="0173b03"/>捨矣。何况非法。又可执著于无。沉空守寂哉。能不 <lb ed="X" n="0589a19"/><lb ed="R040" n="0173b04"/>著于无。则空而不空。自无非法相也。</p> <lb ed="X" n="0589a20"/><lb ed="R040" n="0173b05"/><p xml:id="pX25p0589a2001">【证】儒书曰。得意忘言。得心忘象。道书曰。得鱼忘筌。 <lb ed="X" n="0589a21"/><lb ed="R040" n="0173b06"/>得兔忘蹄。傅大士曰。渡河须用筏。到岸不须船。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0589a22"/><lb ed="R040" n="0173b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无得无说分第七</cb:mulu><head>〇无得无说分第七</head> <lb ed="X" n="0589a23"/><lb ed="R040" n="0173b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0589a2301">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提耶。 <lb ed="X" n="0589a24"/><lb ed="R040" n="0173b09"/><persName>如来</persName>有所说法耶。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0589b" n="0589b"/> <lb ed="X" n="0589b01"/><lb ed="R040" n="0173b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0589b0101">【註】耶者。疑辞也。菩提之心。此是<persName>如来</persName>本性。亦人之 <lb ed="X" n="0589b02"/><lb ed="R040" n="0173b11"/>所同具。当体即是。岂自外而得。待言而求哉。</p> <lb ed="X" n="0589b03"/><lb ed="R040" n="0173b12"/><p xml:id="pX25p0589b0301">【讲】前章既说法相。非法相矣。<persName>佛</persName>恐须菩提尙未透 <lb ed="X" n="0589b04"/><lb ed="R040" n="0173b13"/>彻。故又设此问。呼其名而告之曰。汝之意何如。以 <lb ed="X" n="0589b05"/><lb ed="R040" n="0173b14"/>我<persName>如来</persName>无上菩提之法。果有所求而得之于<anchor xml:id="nkr_note_add_0589b0501" n="0589b0501"/><anchor xml:id="beg0589b0501" n="0589b0501"/>己<anchor xml:id="end0589b0501"/>耶。 <lb ed="X" n="0589b06"/><lb ed="R040" n="0173b15"/>抑以此法。谆谆然。有所说而教之人耶。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589b07"/><lb ed="R040" n="0173b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0589b0701">须菩提言。如我解<persName>佛</persName>所说義。无有定法。名阿耨多罗 <lb ed="X" n="0589b08"/><lb ed="R040" n="0173b17"/>三藐三菩提。亦无有定法。<persName>如来</persName>可说<note place="inline">解。去声。音械</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589b09"/><lb ed="R040" n="0173b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0589b0901">【註】解者。晓也。定者。泥于一处而不通也。</p> <lb ed="X" n="0589b10"/><lb ed="R040" n="0174a01"/><p xml:id="pX25p0589b1001">【讲】须菩提云。如我心中。悟<persName>佛</persName>所说之義理。则知无 <lb ed="X" n="0589b11"/><lb ed="R040" n="0174a02"/>上正<persName>等正觉</persName>之法。此吾本来真空。人人所具足者 <lb ed="X" n="0589b12"/><lb ed="R040" n="0174a03"/>也。不过各自默契而<anchor xml:id="nkr_note_add_0589b1201" n="0589b1201"/><anchor xml:id="beg0589b1201" n="0589b1201"/>已<anchor xml:id="end0589b1201"/>。未尝指定一处。而标其名 <lb ed="X" n="0589b13"/><lb ed="R040" n="0174a04"/>曰。这是菩提之法也。然<persName>佛</persName>所说。不过随機设教。何 <lb ed="X" n="0589b14"/><lb ed="R040" n="0174a05"/>尝指定一法以教人。必如是而後修哉。<persName>如来</persName>不尽 <lb ed="X" n="0589b15"/><lb ed="R040" n="0174a06"/>废法。只无定法可名。<persName>如来</persName>不尽废言。只无定法可 <lb ed="X" n="0589b16"/><lb ed="R040" n="0174a07"/>说。</p> <lb ed="X" n="0589b17"/><lb ed="R040" n="0174a08"/><p xml:id="pX25p0589b1701">【证】永曰。<persName>佛</persName>说一切法。为除一切心。我无一切心。何 <lb ed="X" n="0589b18"/><lb ed="R040" n="0174a09"/>用一切法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589b19"/><lb ed="R040" n="0174a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0589b1901">何以故。<persName>如来</persName>所说法。皆不可取･不可说･非法･非非法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589b20"/><lb ed="R040" n="0174a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0589b2001">【讲】须菩提云。<persName>如来</persName>之法无定名。亦无定说者。此其 <lb ed="X" n="0589b21"/><lb ed="R040" n="0174a12"/>故何也。盖<persName>如来</persName>所说者。无上菩提法也。可以心悟。 <lb ed="X" n="0589b22"/><lb ed="R040" n="0174a13"/>而不可以色相中取。一有所取。心则驰于外求。可 <lb ed="X" n="0589b23"/><lb ed="R040" n="0174a14"/>以心传。而不可以言语中拟。一有言说。则泥于口 <lb ed="X" n="0589b24"/><lb ed="R040" n="0174a15"/>耳。皆不可也。然是法也。若执为有法。而吾性虚灵 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0589c" n="0589c"/> <lb ed="X" n="0589c01"/><lb ed="R040" n="0174a16"/>莫测。果何言有。非有法也。若执为著无法。而吾性 <lb ed="X" n="0589c02"/><lb ed="R040" n="0174a17"/>随感即应。果何言无。又非非法也。真空不空。其以 <lb ed="X" n="0589c03"/><lb ed="R040" n="0174a18"/>是欤。</p> <lb ed="X" n="0589c04"/><lb ed="R040" n="0174b01"/><p xml:id="pX25p0589c0401">【证】川禅师曰。恁么也不得。不恁么也不得。恁么不 <lb ed="X" n="0589c05"/><lb ed="R040" n="0174b02"/>恁么。总不得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589c06"/><lb ed="R040" n="0174b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0589c0601">所以者何。一切贤圣。皆以无为法而有差别。<note place="inline">差音雌</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0589c07"/><lb ed="R040" n="0174b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0589c0701">【註】贤者。若须陀洹。阿罗汉之类。圣者。<persName>佛</persName>也。无为法 <lb ed="X" n="0589c08"/><lb ed="R040" n="0174b05"/>者。自然觉性。不假人为之法也。差者。参差不齐也。</p> <lb ed="X" n="0589c09"/><lb ed="R040" n="0174b06"/><p xml:id="pX25p0589c0901">【论】此无为法者。即是无上菩提。即是涅槃。即是如 <lb ed="X" n="0589c10"/><lb ed="R040" n="0174b07"/>来。即是无相。即是无住。即是金刚般若波罗蜜也。 <lb ed="X" n="0589c11"/><lb ed="R040" n="0174b08"/>有为法。世间法也。无为法。出世间法也。後学往往 <lb ed="X" n="0589c12"/><lb ed="R040" n="0174b09"/>把无为两字。认作空寂。一向<g ref="#CB01926">灰</g>心稿形。只说我即 <lb ed="X" n="0589c13"/><lb ed="R040" n="0174b10"/>是<persName>佛</persName>。故今时无为道人极多。此真捕风捉影。顽愚 <lb ed="X" n="0589c14"/><lb ed="R040" n="0174b11"/>不灵之人也。盖人有做作。皆是勉强。若我真性之 <lb ed="X" n="0589c15"/><lb ed="R040" n="0174b12"/>运用。皆自然而然。何曾有所作为哉。</p> <lb ed="X" n="0589c16"/><lb ed="R040" n="0174b13"/><p xml:id="pX25p0589c1601">【讲】须菩提云。我前所谓无可取。无可说者。何以见 <lb ed="X" n="0589c17"/><lb ed="R040" n="0174b14"/>之。盖无上菩提之法。皆我自然觉性。无假人为。故 <lb ed="X" n="0589c18"/><lb ed="R040" n="0174b15"/>一切贤圣。皆同此无为之法。但法本无为。悟有迟 <lb ed="X" n="0589c19"/><lb ed="R040" n="0174b16"/>疾。贤人得道之浅者。或假言说而後自悟。圣人得 <lb ed="X" n="0589c20"/><lb ed="R040" n="0174b17"/>道之深者。顿悟顿修。本来无说。故有差别不同等 <lb ed="X" n="0589c21"/><lb ed="R040" n="0174b18"/>尔。及其成功。则一也。此<persName>如来</persName>之所说法无定在也。 <lb ed="X" n="0589c22"/><lb ed="R040" n="0175a01"/>【证】莊子曰。无为而无不为。花严经疏曰。寂寥于万 <lb ed="X" n="0589c23"/><lb ed="R040" n="0175a02"/>化之域。动用于一虚之中。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0589c24"/><lb ed="R040" n="0175a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><head>〇依法出生分第八</head> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0590a" n="0590a"/> <lb ed="X" n="0590a01"/><lb ed="R040" n="0175a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590a0101">须菩提。于意云何。若人满三千大千世界七宝以用 <lb ed="X" n="0590a02"/><lb ed="R040" n="0175a05"/>佈施。是人所得福德。寧为多不。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a03"/><lb ed="R040" n="0175a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590a0301">【註】三千大千。形容其多也。世界者。世间之方位界 <lb ed="X" n="0590a04"/><lb ed="R040" n="0175a07"/>限也。三千大千。统言一大世界也。这个佈施。作捨 <lb ed="X" n="0590a05"/><lb ed="R040" n="0175a08"/>施看。与前篇无相佈施不同。七宝者。金银琉璃。珊 <lb ed="X" n="0590a06"/><lb ed="R040" n="0175a09"/>瑚玛瑙。珍珠玻璃也。</p> <lb ed="X" n="0590a07"/><lb ed="R040" n="0175a10"/><p xml:id="pX25p0590a0701">【论】此段初言三千。不即恒河。自少至多也。</p> <lb ed="X" n="0590a08"/><lb ed="R040" n="0175a11"/><p xml:id="pX25p0590a0801">【讲】<persName>佛</persName>将以此持经功德。开示学人。故先设言呼须 <lb ed="X" n="0590a09"/><lb ed="R040" n="0175a12"/>菩提而告之。设或有人。充满三千大千世界之七 <lb ed="X" n="0590a10"/><lb ed="R040" n="0175a13"/>宝。用之以佈施。此人所获福德。多乎不多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a11"/><lb ed="R040" n="0175a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590a1101">须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。何以故。是福德。即非福德性。是 <lb ed="X" n="0590a12"/><lb ed="R040" n="0175a15"/>故<persName>如来</persName>说福德多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a13"/><lb ed="R040" n="0175a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590a1301">【讲】须菩提答云。七宝佈施。其福德甚多。何以言之。 <lb ed="X" n="0590a14"/><lb ed="R040" n="0175a17"/>盖是福德。乃有相之施。于我性中真空无相。妙法 <lb ed="X" n="0590a15"/><lb ed="R040" n="0175a18"/>全不相关。必竟非福德性。故<persName>如来</persName>所言福德者。乃 <lb ed="X" n="0590a16"/><lb ed="R040" n="0175b01"/>人天小果之因。此所以为多也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a17"/><lb ed="R040" n="0175b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590a1701">若复有人。于此经中受持乃至四句偈等。为他人说。 <lb ed="X" n="0590a18"/><lb ed="R040" n="0175b03"/>其福勝彼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590a19"/><lb ed="R040" n="0175b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590a1901">【註】复者。再也。信力曰受。受之不忘于心也。念力曰 <lb ed="X" n="0590a20"/><lb ed="R040" n="0175b05"/>持。持之不厌其久也。受持者。承教不逆。结念不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0590001" n="0590001"/>息 <lb ed="X" n="0590a21"/><lb ed="R040" n="0175b06"/>也。经。指金刚義也。说谓廣说经義。令人普得闻知。</p> <lb ed="X" n="0590a22"/><lb ed="R040" n="0175b07"/><p xml:id="pX25p0590a2201">【论】古今以来解四句偈者纷纷不一。唯中峰谓经 <lb ed="X" n="0590a23"/><lb ed="R040" n="0175b08"/>中凡言四句偈。必上有乃至字。下有等字。言于此 <lb ed="X" n="0590a24"/><lb ed="R040" n="0175b09"/>经中受持一句。二句。乃至四句偈。此说最为稳当。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0590b" n="0590b"/> <lb ed="X" n="0590b01"/><lb ed="R040" n="0175b10"/>要知经完一切有为法之四句者。竟是。</p> <lb ed="X" n="0590b02"/><lb ed="R040" n="0175b11"/><p xml:id="pX25p0590b0201">【讲】<persName>佛</persName>言如再有人于此经中。乃至四句偈等直下 <lb ed="X" n="0590b03"/><lb ed="R040" n="0175b12"/>承受其理。又拳拳持守于心而不失。更为他人解 <lb ed="X" n="0590b04"/><lb ed="R040" n="0175b13"/>说其義。则是自利利他。所获之福。勝于彼之七宝 <lb ed="X" n="0590b05"/><lb ed="R040" n="0175b14"/>佈施者。多矣。盖彼乃住相佈施。纵得浊福。福尽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0590002" n="0590002"/>随 <lb ed="X" n="0590b06"/><lb ed="R040" n="0175b15"/>落。此乃因经悟性。福等大虚。历劫不壞。其福安得 <lb ed="X" n="0590b07"/><lb ed="R040" n="0175b16"/>不勝彼哉。</p> <lb ed="X" n="0590b08"/><lb ed="R040" n="0175b17"/><p xml:id="pX25p0590b0801">【证】永嘉证道歌曰。住相佈施生天福。犹如仰箭射 <lb ed="X" n="0590b09"/><lb ed="R040" n="0175b18"/>虚空。势力尽箭还坠。招得来生不如意。争似无为 <lb ed="X" n="0590b10"/><lb ed="R040" n="0176a01"/>实相门。一超直入<persName>如来</persName>地。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590b11"/><lb ed="R040" n="0176a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590b1101">何以故。须菩提。一切诸<persName>佛</persName>。及诸<persName>佛</persName>阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0590b12"/><lb ed="R040" n="0176a03"/>菩提法。皆从此经出。须菩提。所谓<persName>佛</persName>法者。即非<persName>佛</persName>法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590b13"/><lb ed="R040" n="0176a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590b1301">【註】非<persName>佛</persName>法。即前云无为法。即後云无法可说之意。</p> <lb ed="X" n="0590b14"/><lb ed="R040" n="0176a05"/><p xml:id="pX25p0590b1401">【论】一心泯合。非<persName>佛</persName>非法。为不住相佈施也。</p> <lb ed="X" n="0590b15"/><lb ed="R040" n="0176a06"/><p xml:id="pX25p0590b1501">【讲】<persName>佛</persName>言人能受持讲说是经。其福勝彼者。此何以 <lb ed="X" n="0590b16"/><lb ed="R040" n="0176a07"/>故也。盖真空无相之理。是诸<persName>佛</persName>之本性。即无上菩 <lb ed="X" n="0590b17"/><lb ed="R040" n="0176a08"/>提之妙法也。从上以来。一切诸<persName>佛</persName>之多。幷一大藏 <lb ed="X" n="0590b18"/><lb ed="R040" n="0176a09"/>经之法。皆自此经流出。求其直指全体。未有若此 <lb ed="X" n="0590b19"/><lb ed="R040" n="0176a10"/>之明且尽者。此外更无馀经矣。<persName>佛</persName>又恐人泥于阿 <lb ed="X" n="0590b20"/><lb ed="R040" n="0176a11"/>耨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0590003" n="0590003"/>专为<persName>佛</persName>法。又曰。所谓<persName>佛</persName>法者。本来无有。不过假 <lb ed="X" n="0590b21"/><lb ed="R040" n="0176a12"/>此开悟众生。使之言下见性。乃虚名为<persName>佛</persName>法也。故 <lb ed="X" n="0590b22"/><lb ed="R040" n="0176a13"/>曰。即非<persName>佛</persName>法。</p> <lb ed="X" n="0590b23"/><lb ed="R040" n="0176a14"/><p xml:id="pX25p0590b2301">【证】老子曰。大道无名。强名曰道。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0590b24"/><lb ed="R040" n="0176a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一切无相分第九</cb:mulu><head>〇一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0590004" n="0590004"/>切无相分第九</head> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0590c" n="0590c"/> <lb ed="X" n="0590c01"/><lb ed="R040" n="0176a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590c0101">须菩提。于意云何。须陀洹能作是念。我得须陀洹果 <lb ed="X" n="0590c02"/><lb ed="R040" n="0176a17"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。须陀洹名为入流。而 <lb ed="X" n="0590c03"/><lb ed="R040" n="0176a18"/>无所入。不入色声香味触法。是名须陀洹。<note place="inline">洹音丸</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590c04"/><lb ed="R040" n="0176b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590c0401">【註】梵语须陀洹。此云入流。入圣人之流也。我者指 <lb ed="X" n="0590c05"/><lb ed="R040" n="0176b02"/>须陀洹而言。非<persName>佛</persName>自谓也。</p> <lb ed="X" n="0590c06"/><lb ed="R040" n="0176b03"/><p xml:id="pX25p0590c0601">【论】四果者。皆是修行菩萨得道之浅深也。三乘根 <lb ed="X" n="0590c07"/><lb ed="R040" n="0176b04"/>性。所悟所证随异。此四果次第而修。则无上菩提 <lb ed="X" n="0590c08"/><lb ed="R040" n="0176b05"/>可到。若萌有得之心。即著四相。自足而不复上进 <lb ed="X" n="0590c09"/><lb ed="R040" n="0176b06"/>矣。我<persName>佛</persName>恐四果菩萨。不知以无念为宗。故设四问。</p> <lb ed="X" n="0590c10"/><lb ed="R040" n="0176b07"/><p xml:id="pX25p0590c1001">【讲】<persName>佛</persName>问须菩提曰。须陀洹。作此念头。自谓我必要 <lb ed="X" n="0590c11"/><lb ed="R040" n="0176b08"/>造到此地位。如树之结果相似。有所得之心否。须 <lb ed="X" n="0590c12"/><lb ed="R040" n="0176b09"/>菩提知其不然。乃曰。须陀洹不萌得果之心。何也。 <lb ed="X" n="0590c13"/><lb ed="R040" n="0176b10"/>盖彼<anchor xml:id="nkr_note_add_0590c1301" n="0590c1301"/><anchor xml:id="beg0590c1301" n="0590c1301"/>已<anchor xml:id="end0590c1301"/>造入无相之门。得与圣人之流。但不能顿 <lb ed="X" n="0590c14"/><lb ed="R040" n="0176b11"/>悟真空无所入于精微奥妙也。仅能强制其。欲不 <lb ed="X" n="0590c15"/><lb ed="R040" n="0176b12"/>入六尘之境界耳。是名之为初果也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590c16"/><lb ed="R040" n="0176b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0590c1601">须菩提。于意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果 <lb ed="X" n="0590c17"/><lb ed="R040" n="0176b14"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。斯陀含名一往来。而 <lb ed="X" n="0590c18"/><lb ed="R040" n="0176b15"/>实无往来。是名斯陀含。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0590c19"/><lb ed="R040" n="0176b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0590c1901">【註】梵语斯陀含。此云一往来。</p> <lb ed="X" n="0590c20"/><lb ed="R040" n="0176b17"/><p xml:id="pX25p0590c2001">【论】斯陀含。在世法上说。一往天上。一来人间。六祖 <lb ed="X" n="0590c21"/><lb ed="R040" n="0176b18"/>曾说破云。前念起妄。後念即止。前念有著。念後即 <lb ed="X" n="0590c22"/><lb ed="R040" n="0177a01"/>離。名曰斯陀含。據理而言。人之妄念。往来于心中 <lb ed="X" n="0590c23"/><lb ed="R040" n="0177a02"/>者。无一时能止。往即出乎妄念。时而妄念又或一 <lb ed="X" n="0590c24"/><lb ed="R040" n="0177a03"/>来。本性未能寂灭故也。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0591a" n="0591a"/> <lb ed="X" n="0591a01"/><lb ed="R040" n="0177a04"/><p xml:id="pX25p0591a0101">【讲】<persName>佛</persName>又问之曰。斯陀含动个念头。自谓我必得乎 <lb ed="X" n="0591a02"/><lb ed="R040" n="0177a05"/>此果否。须菩提即不然云。斯陀含心<anchor xml:id="nkr_note_add_0591a0201" n="0591a0201"/><anchor xml:id="beg0591a0201" n="0591a0201"/>已<anchor xml:id="end0591a0201"/>造到至静 <lb ed="X" n="0591a03"/><lb ed="R040" n="0177a06"/>之地。但目睹诸境。此心还有一生一灭。名一往来。 <lb ed="X" n="0591a04"/><lb ed="R040" n="0177a07"/>而实无第二生灭。谓前念纔著。後念即觉。故无往 <lb ed="X" n="0591a05"/><lb ed="R040" n="0177a08"/>来。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0591001" n="0591001"/>即谓斯陀含之所由名欤。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591a06"/><lb ed="R040" n="0177a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0591a0601">须菩提。于意云何。阿那含能作是念。我得阿那含果 <lb ed="X" n="0591a07"/><lb ed="R040" n="0177a10"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。阿那含名为不来。而 <lb ed="X" n="0591a08"/><lb ed="R040" n="0177a11"/>实无不来。是故名阿那含<note place="inline">阿那。俱平声</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591a09"/><lb ed="R040" n="0177a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0591a0901">【註】梵语阿那含。此云不来。亦名出欲。</p> <lb ed="X" n="0591a10"/><lb ed="R040" n="0177a13"/><p xml:id="pX25p0591a1001">【讲】<persName>佛</persName>又设问之曰。阿那含作此念头。自谓我有得 <lb ed="X" n="0591a11"/><lb ed="R040" n="0177a14"/>果之心否。须菩提即不之云。阿那含。心空无我。<anchor xml:id="nkr_note_add_0591a1101" n="0591a1101"/><anchor xml:id="beg0591a1101" n="0591a1101"/>已<anchor xml:id="end0591a1101"/> <lb ed="X" n="0591a12"/><lb ed="R040" n="0177a15"/>断尘识思惑。外不见有可欲之境。名为不来矣。谓 <lb ed="X" n="0591a13"/><lb ed="R040" n="0177a16"/>之曰。为不来。即此为字。诸法尙未空寂。此心尙未 <lb ed="X" n="0591a14"/><lb ed="R040" n="0177a17"/>融贯。其实无有不来之妙。未免强制也。此<anchor xml:id="nkr_note_add_0591a1401" n="0591a1401"/><anchor xml:id="beg0591a1401" n="0591a1401"/>已<anchor xml:id="end0591a1401"/>造到 <lb ed="X" n="0591a15"/><lb ed="R040" n="0177a18"/>佳境矣。非阿那含之谓乎。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591a16"/><lb ed="R040" n="0177b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0591a1601">须菩提。于意云何。阿罗汉能作是念。我得阿罗汉道 <lb ed="X" n="0591a17"/><lb ed="R040" n="0177b02"/>不。须菩提言。不也。<persName>世尊</persName>。何以故。实无有法名阿罗汉。 <lb ed="X" n="0591a18"/><lb ed="R040" n="0177b03"/><persName>世尊</persName>。若阿罗汉作是念。我得阿罗汉道。即为著我人 <lb ed="X" n="0591a19"/><lb ed="R040" n="0177b04"/>众生寿者。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说我得无诤三昧人中最为第一。 <lb ed="X" n="0591a20"/><lb ed="R040" n="0177b05"/>是第一離欲阿罗汉。我不作是念。我是離欲阿罗汉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591a21"/><lb ed="R040" n="0177b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0591a2101">【註】梵语阿罗汉。此云无诤。盖有欲则有争。此既離 <lb ed="X" n="0591a22"/><lb ed="R040" n="0177b07"/>欲。何诤之有。又云杀贼。杀去无明烦恼思惑。又云 <lb ed="X" n="0591a23"/><lb ed="R040" n="0177b08"/>不来。此必<anchor xml:id="nkr_note_add_0591a2301" n="0591a2301"/><anchor xml:id="beg0591a2301" n="0591a2301"/>已<anchor xml:id="end0591a2301"/>证无为之体。诸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0591a2302" n="0591a2302"/><anchor xml:id="beg0591a2302" n="0591a2302"/>已<anchor xml:id="end0591a2302"/>尽。自无生灭。道 <lb ed="X" n="0591a24"/><lb ed="R040" n="0177b09"/>者得无相之理。非徒果也。梵语三昧。此云正受。亦 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0591b" n="0591b"/> <lb ed="X" n="0591b01"/><lb ed="R040" n="0177b10"/>云正见。</p> <lb ed="X" n="0591b02"/><lb ed="R040" n="0177b11"/><p xml:id="pX25p0591b0201">【论】徐士英註曰。大易所谓窒欲。窒则未免费力。孟 <lb ed="X" n="0591b03"/><lb ed="R040" n="0177b12"/>子所谓寡欲。寡则去犹未尽。今<persName>世尊</persName>所谓離欲。则 <lb ed="X" n="0591b04"/><lb ed="R040" n="0177b13"/>于人欲。洒然離脱矣。此言真有吃紧为人处。</p> <lb ed="X" n="0591b05"/><lb ed="R040" n="0177b14"/><p xml:id="pX25p0591b0501">【讲】<persName>佛</persName>又问之曰。阿罗汉作个念头。自谓我得这个 <lb ed="X" n="0591b06"/><lb ed="R040" n="0177b15"/>道否。须菩提知其不然。而即否之曰。阿罗汉性本 <lb ed="X" n="0591b07"/><lb ed="R040" n="0177b16"/>自空。实无一法可得也。设若阿罗汉作得道之念。 <lb ed="X" n="0591b08"/><lb ed="R040" n="0177b17"/>是所得心犹未除。即著人我等四相矣。须菩提又 <lb ed="X" n="0591b09"/><lb ed="R040" n="0177b18"/>拈出平日所得<persName>佛</persName>说而印证之曰。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>当日曾 <lb ed="X" n="0591b10"/><lb ed="R040" n="0178a01"/>说我须菩提。一念不生。诸法无诤。得此之正见。于 <lb ed="X" n="0591b11"/><lb ed="R040" n="0178a02"/>诸弟子中。许我为第一。必定是我。脱尽人欲。断绝 <lb ed="X" n="0591b12"/><lb ed="R040" n="0178a03"/>此念。方是许我为離欲阿罗汉也。</p> <lb ed="X" n="0591b13"/><lb ed="R040" n="0178a04"/><p xml:id="pX25p0591b1301">【证】若讷禅师曰。无诤者。涅槃经云。须菩提。住虚空 <lb ed="X" n="0591b14"/><lb ed="R040" n="0178a05"/>地。若有众生嫌我立者。我当终日端坐不起。嫌我 <lb ed="X" n="0591b15"/><lb ed="R040" n="0178a06"/>坐者。我当终日立不移处。即此義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591b16"/><lb ed="R040" n="0178a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0591b1601"><persName>世尊</persName>。我若作是念。我得阿罗汉道。<persName>世尊</persName>则不说须菩 <lb ed="X" n="0591b17"/><lb ed="R040" n="0178a08"/>提是乐阿兰那行者。以须菩提实无所行。而名须菩 <lb ed="X" n="0591b18"/><lb ed="R040" n="0178a09"/>提是乐阿兰那行<note place="inline">乐音要。行音恨</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591b19"/><lb ed="R040" n="0178a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0591b1901">【註】乐者。爱也。即孔子曰。仁者乐山之谓。梵语阿兰 <lb ed="X" n="0591b20"/><lb ed="R040" n="0178a11"/>那。此云无诤。谓其无人我行也。萌之于心。曰念。见 <lb ed="X" n="0591b21"/><lb ed="R040" n="0178a12"/>于修为。曰行。实无所行者。古註云。本性空寂。虽随 <lb ed="X" n="0591b22"/><lb ed="R040" n="0178a13"/>缘赴感。而实无所行。此说得之。</p> <lb ed="X" n="0591b23"/><lb ed="R040" n="0178a14"/><p xml:id="pX25p0591b2301">【论】四果中皆有无字。乃无为之法。所谓一切贤圣。 <lb ed="X" n="0591b24"/><lb ed="R040" n="0178a15"/>皆以无为法而有差别。于此可证。徐士英註曰。<persName>佛</persName> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0591c" n="0591c"/> <lb ed="X" n="0591c01"/><lb ed="R040" n="0178a16"/>之有四果。犹孔子之有四教。但<persName>佛</persName>所说四果。自有 <lb ed="X" n="0591c02"/><lb ed="R040" n="0178a17"/>等级。第一云不入色声香味触法。则是知欲境当 <lb ed="X" n="0591c03"/><lb ed="R040" n="0178a18"/>避。此果之初生。第二云一往来。则是蹈欲境不再。 <lb ed="X" n="0591c04"/><lb ed="R040" n="0178b01"/>此果之方硕。第三云不来。则是去欲境如遗。此果 <lb ed="X" n="0591c05"/><lb ed="R040" n="0178b02"/>之<anchor xml:id="nkr_note_add_0591c0501" n="0591c0501"/><anchor xml:id="beg0591c0501" n="0591c0501"/>已<anchor xml:id="end0591c0501"/>熟。第四云離欲。则是脱然无纤欲可除。此果 <lb ed="X" n="0591c06"/><lb ed="R040" n="0178b03"/>之既收。伊川谓释氏有上达而无下学。以此观之。 <lb ed="X" n="0591c07"/><lb ed="R040" n="0178b04"/>亦是下学上达处。此言最当。然渐教所以如此。若 <lb ed="X" n="0591c08"/><lb ed="R040" n="0178b05"/>是无上菩提顿悟真空。即此金刚般若波罗蜜。超 <lb ed="X" n="0591c09"/><lb ed="R040" n="0178b06"/>入<persName>佛</persName>地也。又何四果之足云。</p> <lb ed="X" n="0591c10"/><lb ed="R040" n="0178b07"/><p xml:id="pX25p0591c1001">【讲】须菩提恐大众不知去所得心。故又详言曰。我 <lb ed="X" n="0591c11"/><lb ed="R040" n="0178b08"/>若是作此思念。而必欲得阿罗汉道。则又生一妄 <lb ed="X" n="0591c12"/><lb ed="R040" n="0178b09"/>想。安得六欲顿空。<persName>佛</persName>即不于诸大弟子中。说我须 <lb ed="X" n="0591c13"/><lb ed="R040" n="0178b10"/>菩提。是好乐寂静之人。有是无诤之行也。何以见 <lb ed="X" n="0591c14"/><lb ed="R040" n="0178b11"/>之。以我须菩提。外虽所行。心中无一可得。无我无 <lb ed="X" n="0591c15"/><lb ed="R040" n="0178b12"/>人。其实无此乐阿兰之行。方纔名我须菩提为乐 <lb ed="X" n="0591c16"/><lb ed="R040" n="0178b13"/>阿兰那行也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0591c17"/><lb ed="R040" n="0178b14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊严净土分第十</cb:mulu><head>〇莊严净土分第十</head> <lb ed="X" n="0591c18"/><lb ed="R040" n="0178b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0591c1801"><persName>佛</persName>告须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>昔在燃灯<persName>佛</persName>所。于法有 <lb ed="X" n="0591c19"/><lb ed="R040" n="0178b16"/>所得不。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>在燃灯<persName>佛</persName>所。于法实无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0591c20"/><lb ed="R040" n="0178b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0591c2001">【註】燃灯<persName>佛</persName>。即定光<persName>佛</persName>也。乃释迦<persName>佛</persName>授记之师。</p> <lb ed="X" n="0591c21"/><lb ed="R040" n="0178b18"/><p xml:id="pX25p0591c2101">【论】<persName>佛</persName>自谓成<persName>佛</persName>实无所得。证前四果之无所得。夫 <lb ed="X" n="0591c22"/><lb ed="R040" n="0179a01"/>无相之理。乃我自有之真性。其成<persName>佛</persName>。皆由我心之 <lb ed="X" n="0591c23"/><lb ed="R040" n="0179a02"/>自悟而得也。岂假师授言传而後成哉。</p> <lb ed="X" n="0591c24"/><lb ed="R040" n="0179a03"/><p xml:id="pX25p0591c2401">【讲】<persName>佛</persName>恐诸菩萨所得心未除。执著住于有法。不生 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0592a" n="0592a"/> <lb ed="X" n="0592a01"/><lb ed="R040" n="0179a04"/>淸净心。故设是问。告须菩提曰。我当初于燃灯<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0592a02"/><lb ed="R040" n="0179a05"/>处。得成无上菩提之道。果然得本师之法不。须菩 <lb ed="X" n="0592a03"/><lb ed="R040" n="0179a06"/>提即解其意曰。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>虽在本师处听法。 <lb ed="X" n="0592a04"/><lb ed="R040" n="0179a07"/>不过因师开导。实乃自悟自修。本来无有。何曾有 <lb ed="X" n="0592a05"/><lb ed="R040" n="0179a08"/>法可得。以是得之于心传也。</p> <lb ed="X" n="0592a06"/><lb ed="R040" n="0179a09"/><p xml:id="pX25p0592a0601">【证】寒山诗曰。常闻释迦<persName>佛</persName>。先受燃灯记。燃灯与释 <lb ed="X" n="0592a07"/><lb ed="R040" n="0179a10"/>迦。只论前後智。前後体非殊。异中无一异。一<persName>佛</persName>一 <lb ed="X" n="0592a08"/><lb ed="R040" n="0179a11"/>切<persName>佛</persName>。心是<persName>如来</persName>地。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592a09"/><lb ed="R040" n="0179a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0592a0901">须菩提。于意云何。菩萨莊严<persName>佛</persName>土不。不也。<persName>世尊</persName>。何以 <lb ed="X" n="0592a10"/><lb ed="R040" n="0179a13"/>故。莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严。是名莊严<note place="inline">土读度</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592a11"/><lb ed="R040" n="0179a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0592a1101">【讲】世间所谓莊严者。造寺作塔。行种种善事。是有 <lb ed="X" n="0592a12"/><lb ed="R040" n="0179a15"/>相莊严也。<persName>佛</persName>恐人认做这样莊严。故呼须菩提而 <lb ed="X" n="0592a13"/><lb ed="R040" n="0179a16"/>谓之曰。菩萨于<persName>佛</persName>土之中。果作善缘福业。还莊严 <lb ed="X" n="0592a14"/><lb ed="R040" n="0179a17"/>不。须菩提據理以答之。不也。<persName>世尊</persName>。何以故也。<persName>佛</persName>所 <lb ed="X" n="0592a15"/><lb ed="R040" n="0179a18"/>谓莊严者。即非外貌相好之莊严。必其心地明洁。 <lb ed="X" n="0592a16"/><lb ed="R040" n="0179b01"/>如太虚中。万行俱足。此所以名为莊严也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592a17"/><lb ed="R040" n="0179b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0592a1701">是故须菩提。诸菩萨摩诃萨应如是生淸净心。不应 <lb ed="X" n="0592a18"/><lb ed="R040" n="0179b03"/>住色生心。不应住声香味触法生心。应无所住而生 <lb ed="X" n="0592a19"/><lb ed="R040" n="0179b04"/>其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592a20"/><lb ed="R040" n="0179b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0592a2001">【註】应者。当也。诸菩萨。指大修行人而言也。无所住。 <lb ed="X" n="0592a21"/><lb ed="R040" n="0179b06"/>不住著在一处。凝滞不化也。盖此心。神明莫测。变 <lb ed="X" n="0592a22"/><lb ed="R040" n="0179b07"/>化无穷。是真净土也。不淸净。则逐境迁移。放逸莫 <lb ed="X" n="0592a23"/><lb ed="R040" n="0179b08"/>检。便著六尘。而多能所矣。</p> <lb ed="X" n="0592a24"/><lb ed="R040" n="0179b09"/><p xml:id="pX25p0592a2401">【论】心若有住。则为有物。所以<persName>佛</persName>说应无所住。正欲 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0592b" n="0592b"/> <lb ed="X" n="0592b01"/><lb ed="R040" n="0179b10"/>人不住色声香味等六尘。唯应无所住而生淸净 <lb ed="X" n="0592b02"/><lb ed="R040" n="0179b11"/>也。心无所住。则丝毫不挂。万境澄澈。即淸净也。譬 <lb ed="X" n="0592b03"/><lb ed="R040" n="0179b12"/>若百花林裡过。一葉不沾身。又若一镜当空。无所 <lb ed="X" n="0592b04"/><lb ed="R040" n="0179b13"/>不照。何等淸净。如先著一物。则空明遮蔽。焉能照 <lb ed="X" n="0592b05"/><lb ed="R040" n="0179b14"/>物。黄梅夜授至此。六祖言下大悟。</p> <lb ed="X" n="0592b06"/><lb ed="R040" n="0179b15"/><p xml:id="pX25p0592b0601">【讲】<persName>佛</persName>告须菩提曰。菩萨莊严。既不在于外饰。则当 <lb ed="X" n="0592b07"/><lb ed="R040" n="0179b16"/>反而求之于心。使泰宇之中。湛然常虚。无一毫染 <lb ed="X" n="0592b08"/><lb ed="R040" n="0179b17"/>浊。灵台之内。寂然常定。无一丝扰乱。当如是生淸 <lb ed="X" n="0592b09"/><lb ed="R040" n="0179b18"/>净心。不当住在色声香味触法上生心。便为六尘 <lb ed="X" n="0592b10"/><lb ed="R040" n="0180a01"/>所缚。妄念旋起。尟能淸净矣。尔当知此淸净心。妙 <lb ed="X" n="0592b11"/><lb ed="R040" n="0180a02"/>湛圆寂。不泥方所。本无所住也。于无所住而生其 <lb ed="X" n="0592b12"/><lb ed="R040" n="0180a03"/>心。如明镜当前。物来悉照。物去即空。自然十分淸 <lb ed="X" n="0592b13"/><lb ed="R040" n="0180a04"/>净。是净土莊严。孰甚焉。</p> <lb ed="X" n="0592b14"/><lb ed="R040" n="0180a05"/><p xml:id="pX25p0592b1401">【证】六祖闻应无所住而生其心。即大悟曰。何期自 <lb ed="X" n="0592b15"/><lb ed="R040" n="0180a06"/>性本自淸净。何期自性本不生灭。何期自性本自 <lb ed="X" n="0592b16"/><lb ed="R040" n="0180a07"/>具足。何期自性本无摇动。五祖曰。不识本心。学法 <lb ed="X" n="0592b17"/><lb ed="R040" n="0180a08"/>无益。若言下。识自本心。见自本性。即名丈夫大人。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592b18"/><lb ed="R040" n="0180a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0592b1801">须菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">须弥山</name>王。于意云何。是身为 <lb ed="X" n="0592b19"/><lb ed="R040" n="0180a10"/>大不。须菩提言。甚大。<persName>世尊</persName>。何以故。<persName>佛</persName>说非身。是名大 <lb ed="X" n="0592b20"/><lb ed="R040" n="0180a11"/>身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592b21"/><lb ed="R040" n="0180a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0592b2101">【註】<name role="" type="person">须弥山</name>。高廣三百三十六万里。为众山之王。以 <lb ed="X" n="0592b22"/><lb ed="R040" n="0180a13"/>此喩人身之大。不过假设其词。如七宝满三千大 <lb ed="X" n="0592b23"/><lb ed="R040" n="0180a14"/>千之类。</p> <lb ed="X" n="0592b24"/><lb ed="R040" n="0180a15"/><p xml:id="pX25p0592b2401">【论】徐士英曰。此分凡四段。纯是释氏说心处。第一 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0592c" n="0592c"/> <lb ed="X" n="0592c01"/><lb ed="R040" n="0180a16"/>段。谓本心之善。能自觉悟。不是从他人处得来。第 <lb ed="X" n="0592c02"/><lb ed="R040" n="0180a17"/>二段。谓涵养此心。须用持敬。第三段。谓打破敬字。 <lb ed="X" n="0592c03"/><lb ed="R040" n="0180a18"/>全是人欲。须当淸净此心。莫使一毫人欲染著。第 <lb ed="X" n="0592c04"/><lb ed="R040" n="0180b01"/>四段。生出一件譬喩。言此心之大。包括宇宙。万化 <lb ed="X" n="0592c05"/><lb ed="R040" n="0180b02"/>皆从此出。虽<name role="" type="person">须弥山</name>王。不足以喩其大。此说极当。</p> <lb ed="X" n="0592c06"/><lb ed="R040" n="0180b03"/><p xml:id="pX25p0592c0601">【讲】<persName>佛</persName>恐须菩提。错认色身为大。不知心为大。又为 <lb ed="X" n="0592c07"/><lb ed="R040" n="0180b04"/>之辩论。譬如有人。身如<name role="" type="person">须弥山</name>王。可以言大否。须 <lb ed="X" n="0592c08"/><lb ed="R040" n="0180b05"/>菩提深悟<persName>佛</persName>意。乃以甚大对之。何以见之。色身虽 <lb ed="X" n="0592c09"/><lb ed="R040" n="0180b06"/>大如<name role="" type="person">须弥山</name>王。为有生灭。必竟不名大身。<persName>佛</persName>说非 <lb ed="X" n="0592c10"/><lb ed="R040" n="0180b07"/>身。纔是我之淸净本心。乃真法身也。此心包廓太 <lb ed="X" n="0592c11"/><lb ed="R040" n="0180b08"/>虚。周藏沙界。无相无住。顿入圆明。岂<name role="" type="person">须弥山</name>所能 <lb ed="X" n="0592c12"/><lb ed="R040" n="0180b09"/>比量哉。是名为大身也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0592c13"/><lb ed="R040" n="0180b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无为福勝分第十一</cb:mulu><head>〇无为福勝分第十一</head> <lb ed="X" n="0592c14"/><lb ed="R040" n="0180b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0592c1401">须菩提。如恒河中所有沙数。如是沙等恒河。于意云 <lb ed="X" n="0592c15"/><lb ed="R040" n="0180b12"/>何。是诸恒河沙。寧为多不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。但诸 <lb ed="X" n="0592c16"/><lb ed="R040" n="0180b13"/>恒河。尙多无数。何况其沙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0592c17"/><lb ed="R040" n="0180b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0592c1701">【註】西土有河。名曰恒河。从阿耨池东流出。周迴四 <lb ed="X" n="0592c18"/><lb ed="R040" n="0180b15"/>十里。沙细如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0592001" n="0592001"/><g ref="#CB15097">面</g>。<persName>佛</persName>多在此处说法。故取以为喩。西 <lb ed="X" n="0592c19"/><lb ed="R040" n="0180b16"/>土只有一个恒河。焉有许多恒河。亦是假说之言。 <lb ed="X" n="0592c20"/><lb ed="R040" n="0180b17"/>如<name role="" type="person">须弥山</name>王之说。</p> <lb ed="X" n="0592c21"/><lb ed="R040" n="0180b18"/><p xml:id="pX25p0592c2101">【讲】<persName>佛</persName>以众人之所易见者。先反诘之。恒河多沙固 <lb ed="X" n="0592c22"/><lb ed="R040" n="0181a01"/>多矣。设或不止一恒河。数其如沙之多恒河。是诸 <lb ed="X" n="0592c23"/><lb ed="R040" n="0181a02"/>恒河。多乎不多。须菩提答言。甚多。但诸恒河。且多 <lb ed="X" n="0592c24"/><lb ed="R040" n="0181a03"/>而无数。何况河中之沙乎。言多而又多也。<persName>佛</persName>设此 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0593a" n="0593a"/> <lb ed="X" n="0593a01"/><lb ed="R040" n="0181a04"/>喩。以为挍量福德多寡之张本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593a02"/><lb ed="R040" n="0181a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0593a0201">须菩提。我今实言告汝。若有善男子･善女人。以七宝 <lb ed="X" n="0593a03"/><lb ed="R040" n="0181a06"/>满尔所恒河沙数三千大千世界。以用佈施。得福多 <lb ed="X" n="0593a04"/><lb ed="R040" n="0181a07"/>不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>告须菩提。若善男子･善女 <lb ed="X" n="0593a05"/><lb ed="R040" n="0181a08"/>人。于此经中。乃至受持四句偈等。为他人说。而此福 <lb ed="X" n="0593a06"/><lb ed="R040" n="0181a09"/>德勝前福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593a07"/><lb ed="R040" n="0181a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0593a0701">【讲】<persName>佛</persName>谓须菩提。我今以朴实言语告汝。若有善男 <lb ed="X" n="0593a08"/><lb ed="R040" n="0181a11"/>女。以七宝等物。满尔所谓恒河沙数。尽三千大千 <lb ed="X" n="0593a09"/><lb ed="R040" n="0181a12"/>世界。佈施与人。所得之福。多乎不多。须菩提即以 <lb ed="X" n="0593a10"/><lb ed="R040" n="0181a13"/>甚多答之。<persName>佛</persName>又再呼而告之曰。若有善男善女。于 <lb ed="X" n="0593a11"/><lb ed="R040" n="0181a14"/>此经中乃至四句偈等。信而受之于心。会其妙義。 <lb ed="X" n="0593a12"/><lb ed="R040" n="0181a15"/>而毫无所疑。坚而持之于心。存其精蕴。而毫无所 <lb ed="X" n="0593a13"/><lb ed="R040" n="0181a16"/>失。必见自<anchor xml:id="nkr_note_add_0593a1301" n="0593a1301"/><anchor xml:id="beg0593a1301" n="0593a1301"/>己<anchor xml:id="end0593a1301"/>真如。菩提三智。朗然备矣。又能以此 <lb ed="X" n="0593a14"/><lb ed="R040" n="0181a17"/>真空妙義。为人解说。使人听闻之下。心地开通。明 <lb ed="X" n="0593a15"/><lb ed="R040" n="0181a18"/>了自性。可以脱離轮迴。永超生死。则是人<anchor xml:id="nkr_note_add_0593a1501" n="0593a1501"/><anchor xml:id="beg0593a1501" n="0593a1501"/>己<anchor xml:id="end0593a1501"/>兼成 <lb ed="X" n="0593a16"/><lb ed="R040" n="0181b01"/>自他俱利。此其福即无为福也。所获利益之多。岂 <lb ed="X" n="0593a17"/><lb ed="R040" n="0181b02"/>恒沙佈施者可同日语哉。</p> <lb ed="X" n="0593a18"/><lb ed="R040" n="0181b03"/><p xml:id="pX25p0593a1801">【证】花严经云。譬如暗中宝。无灯不可见。此喩菩提 <lb ed="X" n="0593a19"/><lb ed="R040" n="0181b04"/>妙道。非<persName>佛</persName>法不至。又喩<persName>佛</persName>法。非参悟不明。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0593a20"/><lb ed="R040" n="0181b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正教分第十二</cb:mulu><head>〇尊重正教分第十二</head> <lb ed="X" n="0593a21"/><lb ed="R040" n="0181b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0593a2101">复次。须菩提。随说是经乃至四句偈等。当知此处。一 <lb ed="X" n="0593a22"/><lb ed="R040" n="0181b07"/>切世间天人阿修罗。皆<persName>应供</persName>养。如<persName>佛</persName>塔庙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593a23"/><lb ed="R040" n="0181b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0593a2301">【註】随者。随其所在之处也。当知此处者。谓此心也。 <lb ed="X" n="0593a24"/><lb ed="R040" n="0181b09"/>天者。四天之类。人者。世间之人。阿修罗。有三种。一 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0593b" n="0593b"/> <lb ed="X" n="0593b01"/><lb ed="R040" n="0181b10"/>属天趣。一属人趣。一属畜牲趣。大槪如人尔。唯嗔 <lb ed="X" n="0593b02"/><lb ed="R040" n="0181b11"/>恨心重。故托生于此。六道中。不言地狱饿鬼畜牲 <lb ed="X" n="0593b03"/><lb ed="R040" n="0181b12"/>者。以三等之蠢昧不知其理故也。</p> <lb ed="X" n="0593b04"/><lb ed="R040" n="0181b13"/><p xml:id="pX25p0593b0401">【讲】<persName>佛</persName>再谓须菩提云。若或有人。随其所在。便能演 <lb ed="X" n="0593b05"/><lb ed="R040" n="0181b14"/>说此经之言。乃至四句偈等之妙。令诸听者。除迷 <lb ed="X" n="0593b06"/><lb ed="R040" n="0181b15"/>妄心。则一卷真经。当知在此处身中矣。自然感得 <lb ed="X" n="0593b07"/><lb ed="R040" n="0181b16"/>天人阿修罗等。皆来恭敬。如<persName>佛</persName>之塔庙。慇勤瞻礼。 <lb ed="X" n="0593b08"/><lb ed="R040" n="0181b17"/>可见此经此偈。最上稀有也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593b09"/><lb ed="R040" n="0181b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0593b0901">何况有人。尽能受持读诵。须菩提。当知是人。成就最 <lb ed="X" n="0593b10"/><lb ed="R040" n="0182a01"/>上第一稀有之法。若是经典所在之处。则为有<persName>佛</persName>。若 <lb ed="X" n="0593b11"/><lb ed="R040" n="0182a02"/>尊重弟子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593b12"/><lb ed="R040" n="0182a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0593b1201">【註】受持註。见前第二十五葉。对文曰读。背文曰诵。 <lb ed="X" n="0593b13"/><lb ed="R040" n="0182a04"/>读诵者。口熟其文。心解其義也。</p> <lb ed="X" n="0593b14"/><lb ed="R040" n="0182a05"/><p xml:id="pX25p0593b1401">【讲】夫讲说经中之義。尙能感天龙八部供养如此。 <lb ed="X" n="0593b15"/><lb ed="R040" n="0182a06"/>何况有人。尽能以此全经。受持而体验于心。读诵 <lb ed="X" n="0593b16"/><lb ed="R040" n="0182a07"/>而研穷其義。则此无相无住之理。乃阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0593b17"/><lb ed="R040" n="0182a08"/>藐三菩提之法。真最上而无以加也。第一而无可 <lb ed="X" n="0593b18"/><lb ed="R040" n="0182a09"/>比也。又绝无而仅有也。定知此人。以一心而成就 <lb ed="X" n="0593b19"/><lb ed="R040" n="0182a10"/>之。得其全体矣。何以见此法能成就也。盖所在之 <lb ed="X" n="0593b20"/><lb ed="R040" n="0182a11"/>处。常修<persName>佛</persName>行。即自心是<persName>佛</persName>。不从外得。经在是则<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0593b21"/><lb ed="R040" n="0182a12"/>在是。而弟子之所尊崇。而敬重者。亦在是。宛然<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0593b22"/><lb ed="R040" n="0182a13"/>法僧。三宝共居焉。安得而不成就之也。</p> <lb ed="X" n="0593b23"/><lb ed="R040" n="0182a14"/><p xml:id="pX25p0593b2301">【证】六祖曰。摩诃般若波罗蜜。最尊最上最第一。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0593b24"/><lb ed="R040" n="0182a15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><head>〇如法受持分第十三</head> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0593c" n="0593c"/> <lb ed="X" n="0593c01"/><lb ed="R040" n="0182a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0593c0101">尔时须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。当何名此经。我等云何奉 <lb ed="X" n="0593c02"/><lb ed="R040" n="0182a17"/>持。<persName>佛</persName>告须菩提。是经名为金刚般若波罗蜜。以是名 <lb ed="X" n="0593c03"/><lb ed="R040" n="0182a18"/>字。汝当奉持。所以者何。须菩提。<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。即 <lb ed="X" n="0593c04"/><lb ed="R040" n="0182b01"/>非般若波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593c05"/><lb ed="R040" n="0182b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0593c0501">【论】此分大意。全在人受持上。然受此法易。持此法 <lb ed="X" n="0593c06"/><lb ed="R040" n="0182b03"/>难。所以首段未说著受。先讲一个持字。後言细而 <lb ed="X" n="0593c07"/><lb ed="R040" n="0182b04"/>微尘。大而世界。妙而<persName>佛</persName>之色身。皆为虚妄。但有名 <lb ed="X" n="0593c08"/><lb ed="R040" n="0182b05"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0593c0801" n="0593c0801"/><anchor xml:id="beg0593c0801" n="0593c0801"/>已<anchor xml:id="end0593c0801"/>。至于捨命佈施。俱是不实。唯我此经。乃真空 <lb ed="X" n="0593c09"/><lb ed="R040" n="0182b06"/>本性。获福无量也。</p> <lb ed="X" n="0593c10"/><lb ed="R040" n="0182b07"/><p xml:id="pX25p0593c1001">【讲】须菩提闻前所说。成就最上之法。深有歆慕。但 <lb ed="X" n="0593c11"/><lb ed="R040" n="0182b08"/>未知受持之道何如。故白<persName>佛</persName>云。此经当以何義命 <lb ed="X" n="0593c12"/><lb ed="R040" n="0182b09"/>名。我等当以何道奉持。<persName>佛</persName>答。是经名金刚般若波 <lb ed="X" n="0593c13"/><lb ed="R040" n="0182b10"/>罗蜜。乃无上菩提妙心。无相无住。直至诸<persName>佛</persName>彼岸。 <lb ed="X" n="0593c14"/><lb ed="R040" n="0182b11"/>此为最上稀有之法。汝当奉行而持守也。其故唯 <lb ed="X" n="0593c15"/><lb ed="R040" n="0182b12"/>何。然我所说般若波罗蜜。即非徒取其名。正以妙 <lb ed="X" n="0593c16"/><lb ed="R040" n="0182b13"/>明本性。湛若太虚。体既尙无。何名之有。<persName>如来</persName>恐人 <lb ed="X" n="0593c17"/><lb ed="R040" n="0182b14"/>生断灭见。不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0593c1701" n="0593c1701"/><anchor xml:id="beg0593c1701" n="0593c1701"/>已<anchor xml:id="end0593c1701"/>而强名金刚般若波罗蜜也。</p> <lb ed="X" n="0593c18"/><lb ed="R040" n="0182b15"/><p xml:id="pX25p0593c1801">【证】三昧经曰。心无心相。不取虚空。不依<persName>佛</persName>地。不住 <lb ed="X" n="0593c19"/><lb ed="R040" n="0182b16"/>智慧。是般若波罗蜜。真妙理也。傅大士曰。恐人生 <lb ed="X" n="0593c20"/><lb ed="R040" n="0182b17"/>断见。权且立虚名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593c21"/><lb ed="R040" n="0182b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0593c2101">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有所说法不。须菩提白<persName>佛</persName>言。 <lb ed="X" n="0593c22"/><lb ed="R040" n="0183a01"/><persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>无所说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0593c23"/><lb ed="R040" n="0183a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0593c2301">【讲】般若之法。心法也。如人饮水。冷暖自知。何所形 <lb ed="X" n="0593c24"/><lb ed="R040" n="0183a03"/>其拟议。若有所说。即谤<persName>佛</persName>也。故<persName>佛</persName>问有所说法否。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0594a" n="0594a"/> <lb ed="X" n="0594a01"/><lb ed="R040" n="0183a04"/>须菩提答云。<persName>如来</persName>无所说。自性自悟。直下何容开 <lb ed="X" n="0594a02"/><lb ed="R040" n="0183a05"/>口处。所以无得无说矣。</p> <lb ed="X" n="0594a03"/><lb ed="R040" n="0183a06"/><p xml:id="pX25p0594a0301">【证】<persName>世尊</persName>临入涅槃。文殊请<persName>佛</persName>再转法轮。<persName>世尊</persName>咄云。 <lb ed="X" n="0594a04"/><lb ed="R040" n="0183a07"/>吾住世四十九年。未尝说著一字。汝请再转法轮。 <lb ed="X" n="0594a05"/><lb ed="R040" n="0183a08"/>是吾曾转法轮耶。又<persName>佛</persName>偈曰。始从成道後。终至<g ref="#CB02494">跋</g> <lb ed="X" n="0594a06"/><lb ed="R040" n="0183a09"/>提河。于是二间中。未尝说一字。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594a07"/><lb ed="R040" n="0183a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0594a0701">须菩提。于意云何。三千大千世界。所有微尘。是为多 <lb ed="X" n="0594a08"/><lb ed="R040" n="0183a11"/>不。须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。须菩提。诸微尘<persName>如来</persName>说非微 <lb ed="X" n="0594a09"/><lb ed="R040" n="0183a12"/>尘。是名微尘。<persName>如来</persName>说世界。非世界。是名世界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594a10"/><lb ed="R040" n="0183a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0594a1001">【论】世界微尘即依报也。傅大士颂云。积尘成世界。 <lb ed="X" n="0594a11"/><lb ed="R040" n="0183a14"/>析界作微尘。言此者。正见纤毫尘垢。世间境界。皆 <lb ed="X" n="0594a12"/><lb ed="R040" n="0183a15"/>幻妄不实。<persName>佛</persName>与众生。同处此尘世中。但心有迷悟 <lb ed="X" n="0594a13"/><lb ed="R040" n="0183a16"/>不同。<persName>佛</persName>之心。淸净心也。即成淸净世界。众生之心。 <lb ed="X" n="0594a14"/><lb ed="R040" n="0183a17"/>汚浊心也。即成汚浊世界。在人之自修何如耳。</p> <lb ed="X" n="0594a15"/><lb ed="R040" n="0183a18"/><p xml:id="pX25p0594a1501">【讲】<persName>佛</persName>告须菩提云。三千大千世界。所有微细尘埃。 <lb ed="X" n="0594a16"/><lb ed="R040" n="0183b01"/>果为名否。须菩提以为世界固多。而微尘不勝其 <lb ed="X" n="0594a17"/><lb ed="R040" n="0183b02"/>多。<persName>佛</persName>又呼而告之。<persName>如来</persName>说诸微尘者。原是幻妄之 <lb ed="X" n="0594a18"/><lb ed="R040" n="0183b03"/>物。虽有色声香味触法之多。纷纷乱起。而虚灵之 <lb ed="X" n="0594a19"/><lb ed="R040" n="0183b04"/>府。太空澄澈。岂有纤毫尘垢之所点汚。故言不是 <lb ed="X" n="0594a20"/><lb ed="R040" n="0183b05"/>微尘。乃假名为微尘也。<persName>如来</persName>所说世界者。盖山河 <lb ed="X" n="0594a21"/><lb ed="R040" n="0183b06"/>大地。明暗色空。原不是我心中本有的。只因妄想 <lb ed="X" n="0594a22"/><lb ed="R040" n="0183b07"/>安立故也。人于世界中。识得不是世界。则心地廓 <lb ed="X" n="0594a23"/><lb ed="R040" n="0183b08"/>然。净无瑕秽。便是出世间法。非世界之所能囿。是 <lb ed="X" n="0594a24"/><lb ed="R040" n="0183b09"/>名为世界也。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0594b" n="0594b"/> <lb ed="X" n="0594b01"/><lb ed="R040" n="0183b10"/><p xml:id="pX25p0594b0101">【证】圆觉经云。幻心灭故。幻尘亦灭。<persName>世尊</persName>答文殊曰。 <lb ed="X" n="0594b02"/><lb ed="R040" n="0183b11"/>在世離世。在尘離尘。是为究竟法。正此意也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594b03"/><lb ed="R040" n="0183b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0594b0301">须菩提。于意云何。可以三十二相见<persName>如来</persName>不。不也。世 <lb ed="X" n="0594b04"/><lb ed="R040" n="0183b13"/>尊。不可以三十二相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>说三十 <lb ed="X" n="0594b05"/><lb ed="R040" n="0183b14"/>二相。即是非相。是名三十二相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594b06"/><lb ed="R040" n="0183b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0594b0601">【註】三十二相。如眼耳鼻舌等类。此乃色声<persName>佛</persName>也。凡 <lb ed="X" n="0594b07"/><lb ed="R040" n="0183b16"/>所有相。皆是虚妄者也。</p> <lb ed="X" n="0594b08"/><lb ed="R040" n="0183b17"/><p xml:id="pX25p0594b0801">【讲】<persName>佛</persName>问须菩提。可以此三十二相见<persName>如来</persName>不。须菩 <lb ed="X" n="0594b09"/><lb ed="R040" n="0183b18"/>提言。<persName>如来</persName>之相。虽勝妙殊绝。不宜以形色求之。何 <lb ed="X" n="0594b10"/><lb ed="R040" n="0184a01"/>以故。盖<persName>如来</persName>所说相者。非真相也。妙体如如。湛然 <lb ed="X" n="0594b11"/><lb ed="R040" n="0184a02"/>常寂。乃诸<persName>佛</persName>本心者也。是名三十二相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594b12"/><lb ed="R040" n="0184a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0594b1201">须菩提。若有善男子･善女人。以恒河沙等身命佈施。 <lb ed="X" n="0594b13"/><lb ed="R040" n="0184a04"/>若复有人。于此经中。乃至受持四句偈等。为他人说。 <lb ed="X" n="0594b14"/><lb ed="R040" n="0184a05"/>其福甚多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594b15"/><lb ed="R040" n="0184a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0594b1501">【论】前借捨财以明勝。此借捨身以辨多。</p> <lb ed="X" n="0594b16"/><lb ed="R040" n="0184a07"/><p xml:id="pX25p0594b1601">【讲】<persName>佛</persName>又曰。世间所重者。莫过于身命。若有人以恒 <lb ed="X" n="0594b17"/><lb ed="R040" n="0184a08"/>河沙之多。比此身命佈施。如摩顶放踵。利天下为 <lb ed="X" n="0594b18"/><lb ed="R040" n="0184a09"/>之。其所获之福。视宝施之福。尤有加焉。但不明本 <lb ed="X" n="0594b19"/><lb ed="R040" n="0184a10"/>性。特顽福而<anchor xml:id="nkr_note_add_0594b1901" n="0594b1901"/><anchor xml:id="beg0594b1901" n="0594b1901"/>已<anchor xml:id="end0594b1901"/>。若以此经反四句偈等。受持而讲 <lb ed="X" n="0594b20"/><lb ed="R040" n="0184a11"/>说之。自利利他。其获福无量。较彼捨身者。不甚多 <lb ed="X" n="0594b21"/><lb ed="R040" n="0184a12"/>乎。此金刚般若波罗蜜法。汝当受持可也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0594b22"/><lb ed="R040" n="0184a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂如分第十四</cb:mulu><head>〇離相寂如分第十四</head> <lb ed="X" n="0594b23"/><lb ed="R040" n="0184a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0594b2301">尔时须菩提。闻说是经。深解義趣。涕泪悲泣而白<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0594b24"/><lb ed="R040" n="0184a15"/>言。稀有。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说如是甚深经典。我从昔来。所得慧 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0594c" n="0594c"/> <lb ed="X" n="0594c01"/><lb ed="R040" n="0184a16"/>眼。未曾得闻如是之经。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594c02"/><lb ed="R040" n="0184a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0594c0201">【註】深解者。心中大悟也。義趣者。義理旨趣也。慧眼 <lb ed="X" n="0594c03"/><lb ed="R040" n="0184a18"/>者。圣人之心有七窍。一闻千悟。此智慧眼也。</p> <lb ed="X" n="0594c04"/><lb ed="R040" n="0184b01"/><p xml:id="pX25p0594c0401">【讲】须菩提一闻<persName>佛</persName>言。心中便悟理趣。自伤得闻此 <lb ed="X" n="0594c05"/><lb ed="R040" n="0184b02"/>经之晚。乃涕泪悲泣。而白<persName>佛</persName>言。世间之少有。我世 <lb ed="X" n="0594c06"/><lb ed="R040" n="0184b03"/>尊也。说此金刚经。深奥典章。虽我昔来。有此慧眼。 <lb ed="X" n="0594c07"/><lb ed="R040" n="0184b04"/>善能聆悟者。未曾得闻此之经之精奥。昔所未闻。 <lb ed="X" n="0594c08"/><lb ed="R040" n="0184b05"/>而今闻之。其且悲且喜。当何如哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594c09"/><lb ed="R040" n="0184b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0594c0901"><persName>世尊</persName>。若复有人。得闻是经。信心淸净。则生实相。当知 <lb ed="X" n="0594c10"/><lb ed="R040" n="0184b07"/>是人。成就第一稀有功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0594c11"/><lb ed="R040" n="0184b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0594c1101">【论】人能信实相者。即是非相。若有少相。即非实相。 <lb ed="X" n="0594c12"/><lb ed="R040" n="0184b09"/>故以无相为实相。<persName>如来</persName>说此。而人能信。岂非第一 <lb ed="X" n="0594c13"/><lb ed="R040" n="0184b10"/>稀有。言生实相者。此是无生生也。信心淸净者。信 <lb ed="X" n="0594c14"/><lb ed="R040" n="0184b11"/>本来心。无法可得。不起妄念。心常空寂。湛然淸净 <lb ed="X" n="0594c15"/><lb ed="R040" n="0184b12"/>也。了悟万法。由此净心建立。是名实相。经以福兼 <lb ed="X" n="0594c16"/><lb ed="R040" n="0184b13"/>德者屡矣。此独变福言功。谓功成果满之时。其福 <lb ed="X" n="0594c17"/><lb ed="R040" n="0184b14"/>不足道也。</p> <lb ed="X" n="0594c18"/><lb ed="R040" n="0184b15"/><p xml:id="pX25p0594c1801">【讲】须菩提言。我既闻是经矣。<anchor xml:id="nkr_note_add_0594c1801" n="0594c1801"/><anchor xml:id="beg0594c1801" n="0594c1801"/>已<anchor xml:id="end0594c1801"/>悟自性淸净中。本 <lb ed="X" n="0594c19"/><lb ed="R040" n="0184b16"/>来有此真实相矣。但恐悟之者之少也。若再有人 <lb ed="X" n="0594c20"/><lb ed="R040" n="0184b17"/>得闻是经。一念发笃信之心。其心纯是天真。毫无 <lb ed="X" n="0594c21"/><lb ed="R040" n="0184b18"/>欲尘所累。便得淸净般若慧光。如露柱灯笼。而真 <lb ed="X" n="0594c22"/><lb ed="R040" n="0185a01"/>实不虚之相从此生矣。即是我心之功德也。当知 <lb ed="X" n="0594c23"/><lb ed="R040" n="0185a02"/>是人。成就诸<persName>佛</persName>第一稀有功德。莫能出乎其右矣。</p> <lb ed="X" n="0594c24"/><lb ed="R040" n="0185a03"/><p xml:id="pX25p0594c2401">【证】圆觉经云。一切实相。性淸净故。六祖云。从淸净 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0595a" n="0595a"/> <lb ed="X" n="0595a01"/><lb ed="R040" n="0185a04"/>体中。流出般若波罗蜜多。又云功德在法身中。非 <lb ed="X" n="0595a02"/><lb ed="R040" n="0185a05"/>在于福。即此義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595a03"/><lb ed="R040" n="0185a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595a0301"><persName>世尊</persName>。是实相者。则是非相。是故<persName>如来</persName>说名实相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595a04"/><lb ed="R040" n="0185a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595a0401">【论】则是非相者。实相无相。故言为非。不是无实相。 <lb ed="X" n="0595a05"/><lb ed="R040" n="0185a08"/>如龟毛兔角。只说龟无毛･兔无角。不是说无龟无 <lb ed="X" n="0595a06"/><lb ed="R040" n="0185a09"/>兔。正犹达摩所谓水中盐味。色裡胶靑云耳。世儒 <lb ed="X" n="0595a07"/><lb ed="R040" n="0185a10"/>不思细细根究。一味斑驳<persName>佛</persName>是虚无寂灭。妄矣。</p> <lb ed="X" n="0595a08"/><lb ed="R040" n="0185a11"/><p xml:id="pX25p0595a0801">【讲】须菩提称<persName>世尊</persName>而言。我所谓实相者。谓实理也。 <lb ed="X" n="0595a09"/><lb ed="R040" n="0185a12"/>般若实相。如太虚空。本然未有形迹。若悟实相。不 <lb ed="X" n="0595a10"/><lb ed="R040" n="0185a13"/>可执著为实相。此<persName>如来</persName>所名实相者也。</p> <lb ed="X" n="0595a11"/><lb ed="R040" n="0185a14"/><p xml:id="pX25p0595a1101">【证】傅大士云。彼岸更求離。赵州云。<persName>佛</persName>之一字。吾不 <lb ed="X" n="0595a12"/><lb ed="R040" n="0185a15"/>忍闻。此说得之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595a13"/><lb ed="R040" n="0185a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595a1301"><persName>世尊</persName>。我今得闻如是经典。信解受持。不足为难。若当 <lb ed="X" n="0595a14"/><lb ed="R040" n="0185a17"/>来世。後五百岁。其有众生。得闻是经。信解受持。是人 <lb ed="X" n="0595a15"/><lb ed="R040" n="0185a18"/>则为第一稀有。何以故。此人无我相人相众生相寿 <lb ed="X" n="0595a16"/><lb ed="R040" n="0185b01"/>者相。所以者何。我相即是非相。人相众生相寿者相 <lb ed="X" n="0595a17"/><lb ed="R040" n="0185b02"/>即是非相。何以故。離一切诸相。则名诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595a18"/><lb ed="R040" n="0185b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595a1801">【註】信解者。心无所疑。而了然悟也。受持者。心既领 <lb ed="X" n="0595a19"/><lb ed="R040" n="0185b04"/>纳而守之坚也。</p> <lb ed="X" n="0595a20"/><lb ed="R040" n="0185b05"/><p xml:id="pX25p0595a2001">【讲】须菩提言。我今得闻此经。以我从来之慧眼。自 <lb ed="X" n="0595a21"/><lb ed="R040" n="0185b06"/>能信其言之实。解其理之妙。听受而持守之。言下 <lb ed="X" n="0595a22"/><lb ed="R040" n="0185b07"/>承当。不为难事。若当来世。年久之时。有众生闻是 <lb ed="X" n="0595a23"/><lb ed="R040" n="0185b08"/>经者。信解受持。则此人明了自性。真第一等人而 <lb ed="X" n="0595a24"/><lb ed="R040" n="0185b09"/>不易得者也。何故此人不多有也。以其顿悟真空。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0595b" n="0595b"/> <lb ed="X" n="0595b01"/><lb ed="R040" n="0185b10"/>必无人我等四相。所以然者。因般若波罗蜜。人我 <lb ed="X" n="0595b02"/><lb ed="R040" n="0185b11"/>两忘。凡寿尽泯。原无一法可得。即非四相也。若離 <lb ed="X" n="0595b03"/><lb ed="R040" n="0185b12"/>一切诸相。其心空寂。即到觉地。与诸<persName>佛</persName>齐驱幷驾。 <lb ed="X" n="0595b04"/><lb ed="R040" n="0185b13"/>名为<persName>佛</persName>矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595b05"/><lb ed="R040" n="0185b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595b0501"><persName>佛</persName>告须菩提。如是。如是。若复有人。得闻是经。不惊不 <lb ed="X" n="0595b06"/><lb ed="R040" n="0185b15"/>怖不畏。当知是人甚为稀有。<note place="inline">怖音布</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595b07"/><lb ed="R040" n="0185b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595b0701">【註】如是者。所言当乎其理也。惊者。骇其言之过也。 <lb ed="X" n="0595b08"/><lb ed="R040" n="0185b17"/>怖者。恐其道之高也。畏者。怯其行之难也。此便是 <lb ed="X" n="0595b09"/><lb ed="R040" n="0185b18"/>不能信解受持矣。</p> <lb ed="X" n="0595b10"/><lb ed="R040" n="0186a01"/><p xml:id="pX25p0595b1001">【论】<persName>佛</persName>恐世远。仅存言教。设人有此三心。则信解受 <lb ed="X" n="0595b11"/><lb ed="R040" n="0186a02"/>持。不能坚固。故称是人甚为稀有。</p> <lb ed="X" n="0595b12"/><lb ed="R040" n="0186a03"/><p xml:id="pX25p0595b1201">【讲】<persName>佛</persName>因须菩提之言。而即印可之曰。汝言深契<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0595b13"/><lb ed="R040" n="0186a04"/>理。如是如是。後果有人。得闻般若妙法。不惊而无 <lb ed="X" n="0595b14"/><lb ed="R040" n="0186a05"/>疑心。不怖而无惧心。不畏而无退心。则涣然冰释。 <lb ed="X" n="0595b15"/><lb ed="R040" n="0186a06"/>怡然理顺。其人岂不稀有哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595b16"/><lb ed="R040" n="0186a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595b1601">何以故。须菩提。<persName>如来</persName>说第一波罗蜜。非第一波罗蜜。 <lb ed="X" n="0595b17"/><lb ed="R040" n="0186a08"/>是名第一波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595b18"/><lb ed="R040" n="0186a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595b1801">【讲】<persName>佛</persName>说此人为稀有者何也。盖我所说第一波罗 <lb ed="X" n="0595b19"/><lb ed="R040" n="0186a10"/>蜜。乃真空无相。自性自悟。何曾有波罗蜜可名。不 <lb ed="X" n="0595b20"/><lb ed="R040" n="0186a11"/>过假是说。以开悟群迷而<anchor xml:id="nkr_note_add_0595b2001" n="0595b2001"/><anchor xml:id="beg0595b2001" n="0595b2001"/>已<anchor xml:id="end0595b2001"/>。是名第一波罗蜜也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595b21"/><lb ed="R040" n="0186a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595b2101">须菩提。忍辱波罗蜜。<persName>如来</persName>说非忍辱波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595b22"/><lb ed="R040" n="0186a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595b2201">【论】人以强暴加我。此真可耻。其辱莫甚焉。于此忍 <lb ed="X" n="0595b23"/><lb ed="R040" n="0186a14"/>之。何事不可做。此忍人所不能忍。波罗蜜有六种。 <lb ed="X" n="0595b24"/><lb ed="R040" n="0186a15"/>这一波罗蜜。最难克化。今人一言不合。则怒气相 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0595c" n="0595c"/> <lb ed="X" n="0595c01"/><lb ed="R040" n="0186a16"/>加。起种种无明烦恼。人我<anchor xml:id="nkr_note_add_0595c0101" n="0595c0101"/><anchor xml:id="beg0595c0101" n="0595c0101"/>干<anchor xml:id="end0595c0101"/>戈。四相未空。障蔽真 <lb ed="X" n="0595c02"/><lb ed="R040" n="0186a17"/>性。<persName>佛</persName>所以独揭此一件。合人灭度。</p> <lb ed="X" n="0595c03"/><lb ed="R040" n="0186a18"/><p xml:id="pX25p0595c0301">【讲】<persName>佛</persName>告须菩提云。凡有辱境之来。恬然处之。不起 <lb ed="X" n="0595c04"/><lb ed="R040" n="0186b01"/>嗔恨。以乱我之般若。则心同太虚。即造到觉地。此 <lb ed="X" n="0595c05"/><lb ed="R040" n="0186b02"/>忍辱波罗蜜也。俱真空本来无相。外不见其可辱。 <lb ed="X" n="0595c06"/><lb ed="R040" n="0186b03"/>内不见其可忍。浑然两忘。此<persName>如来</persName>说非忍辱波罗 <lb ed="X" n="0595c07"/><lb ed="R040" n="0186b04"/>蜜矣。</p> <lb ed="X" n="0595c08"/><lb ed="R040" n="0186b05"/><p xml:id="pX25p0595c0801">【证】法花经六波罗蜜云。檀波罗蜜。尸波罗蜜。羼提 <lb ed="X" n="0595c09"/><lb ed="R040" n="0186b06"/>波罗蜜。毘梨耶波罗蜜。禅波罗蜜。般若波罗蜜。即 <lb ed="X" n="0595c10"/><lb ed="R040" n="0186b07"/>佈施。持戒。忍辱。精进。禅定。智慧也。又名六度。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595c11"/><lb ed="R040" n="0186b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0595c1101">何以故。须菩提。如我昔为歌利王割截身体。我于尔 <lb ed="X" n="0595c12"/><lb ed="R040" n="0186b09"/>时。无我相･无人相･无众生相･无寿者相。何以故。我于 <lb ed="X" n="0595c13"/><lb ed="R040" n="0186b10"/>往昔节节肢解时。若有我相人相众生相寿者相。应 <lb ed="X" n="0595c14"/><lb ed="R040" n="0186b11"/>生嗔恨。须菩提。又念过去于五百世。作忍辱仙人。于 <lb ed="X" n="0595c15"/><lb ed="R040" n="0186b12"/>尔所世。无我相无人相无众生相无寿者相。<note place="inline">解音皆。上声</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0595c16"/><lb ed="R040" n="0186b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0595c1601">【註】昔者。前生也。梵语歌利王。此云极恶之君。五百 <lb ed="X" n="0595c17"/><lb ed="R040" n="0186b14"/>世者。即五百生也。昔<persName>如来</persName>因地修行。证初地菩萨 <lb ed="X" n="0595c18"/><lb ed="R040" n="0186b15"/>时。修忍辱行。在山中宴坐。因歌利王出遊猎。王乃 <lb ed="X" n="0595c19"/><lb ed="R040" n="0186b16"/>憩息。睡醒。不见左右婇女。遂亲入山。寻见众妃宫 <lb ed="X" n="0595c20"/><lb ed="R040" n="0186b17"/>女。围绕礼拜仙人。王乃大怒。问曰。云何恣情观我 <lb ed="X" n="0595c21"/><lb ed="R040" n="0186b18"/>女色。仙人曰。于诸女色。实无贪著。王曰。云何见色 <lb ed="X" n="0595c22"/><lb ed="R040" n="0187a01"/>不贪。仙人曰。持戒。王曰。何名持戒。仙人曰。忍辱即 <lb ed="X" n="0595c23"/><lb ed="R040" n="0187a02"/>是持戒。王乃将刀割仙人身。问曰。还可痛否。仙人 <lb ed="X" n="0595c24"/><lb ed="R040" n="0187a03"/>曰。实不痛。王即节节肢解。问曰。还嗔恨否。仙人曰。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0596a" n="0596a"/> <lb ed="X" n="0596a01"/><lb ed="R040" n="0187a04"/>我尙非有。何有嗔恨。天怒雨石。王惧乃免。尔时王 <lb ed="X" n="0596a02"/><lb ed="R040" n="0187a05"/>者。即憍陈如。仙人者。即释迦<persName>如来</persName>也。</p> <lb ed="X" n="0596a03"/><lb ed="R040" n="0187a06"/><p xml:id="pX25p0596a0301">【讲】此因忍辱。说此以证之。<persName>佛</persName>言我前生为歌利王 <lb ed="X" n="0596a04"/><lb ed="R040" n="0187a07"/>割截身体时。心如虚空。不起四相。何以故也。当初。 <lb ed="X" n="0596a05"/><lb ed="R040" n="0187a08"/>节节肢解。可谓辱之极矣。若有四相。则嗔心定起。 <lb ed="X" n="0596a06"/><lb ed="R040" n="0187a09"/>恨不能忘。何以言忍。又再思念。曾于过去五百世。 <lb ed="X" n="0596a07"/><lb ed="R040" n="0187a10"/>作忍辱仙人。曾修忍辱之行。所以于往世。亦无有 <lb ed="X" n="0596a08"/><lb ed="R040" n="0187a11"/>四相之累。历劫顿悟真空。此我所修。诚非一朝一 <lb ed="X" n="0596a09"/><lb ed="R040" n="0187a12"/>夕之故也。以是知忍辱波罗蜜。学道者之先务。首 <lb ed="X" n="0596a10"/><lb ed="R040" n="0187a13"/>要破其嗔心。方離四相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596a11"/><lb ed="R040" n="0187a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596a1101">是故须菩提。菩萨应離一切相。发阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0596a12"/><lb ed="R040" n="0187a15"/>菩提心。不应住色生心。不应住声香味触法生心。应 <lb ed="X" n="0596a13"/><lb ed="R040" n="0187a16"/>生无所住心。若心有住。则为非住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596a14"/><lb ed="R040" n="0187a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596a1401">【註】<persName>佛</persName>言。心有四相。则非淸净。岂我无上菩提之真 <lb ed="X" n="0596a15"/><lb ed="R040" n="0187a18"/>性。不免住著六尘。非菩萨也。我前所言離一切相。 <lb ed="X" n="0596a16"/><lb ed="R040" n="0187b01"/>即名诸<persName>佛</persName>。又言应无所住而生其心。此正般若波 <lb ed="X" n="0596a17"/><lb ed="R040" n="0187b02"/>罗蜜。为无馀涅槃者也。</p> <lb ed="X" n="0596a18"/><lb ed="R040" n="0187b03"/><p xml:id="pX25p0596a1801">【讲】呼须菩提言。菩萨欲成<persName>佛</persName>道。当空其心。離去一 <lb ed="X" n="0596a19"/><lb ed="R040" n="0187b04"/>切形迹。方可发此无上菩提道心。又不当住著于 <lb ed="X" n="0596a20"/><lb ed="R040" n="0187b05"/>色。而萌可好之端。不当住著于声香味触法。而起 <lb ed="X" n="0596a21"/><lb ed="R040" n="0187b06"/>一可欲之念。当于无所住者而生其心。则此心圆 <lb ed="X" n="0596a22"/><lb ed="R040" n="0187b07"/>通无碍。真纯无欲。非一切相之所繫缚。若心于六 <lb ed="X" n="0596a23"/><lb ed="R040" n="0187b08"/>尘上有一住著。便落他窠臼。不能脱洒。则所住不 <lb ed="X" n="0596a24"/><lb ed="R040" n="0187b09"/>是菩萨住处也。</p> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0596b" n="0596b"/> <lb ed="X" n="0596b01"/><lb ed="R040" n="0187b10"/><p xml:id="pX25p0596b0101">【证】六祖云。我此法门。以无为为本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596b02"/><lb ed="R040" n="0187b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596b0201">是故<persName>佛</persName>说菩萨心不应住色佈施。须菩提。菩萨为利 <lb ed="X" n="0596b03"/><lb ed="R040" n="0187b12"/>益一切众生。应如是佈施。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596b04"/><lb ed="R040" n="0187b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596b0401">【註】佈施之義。非捨施于人也。何以言之。盖此经乃 <lb ed="X" n="0596b05"/><lb ed="R040" n="0187b14"/>谈真空本性。顿教法门。字字当精切语。俱在心上 <lb ed="X" n="0596b06"/><lb ed="R040" n="0187b15"/>用功。非教人外面做因果事。深造者。当自得之众 <lb ed="X" n="0596b07"/><lb ed="R040" n="0187b16"/>生。非胎卵湿化之类。吾心中之众生也。利益者。不 <lb ed="X" n="0596b08"/><lb ed="R040" n="0187b17"/>为色声香味触法所染。六根淸净。岂不是利益。一 <lb ed="X" n="0596b09"/><lb ed="R040" n="0187b18"/>卷中。翻复说来。俱管在受持演说二意。我能受持 <lb ed="X" n="0596b10"/><lb ed="R040" n="0188a01"/>读诵。则为佈施之体。为人演说。则为佈施之用。黄 <lb ed="X" n="0596b11"/><lb ed="R040" n="0188a02"/>蘗心要云。过去心不可得。是过去捨。现在心不可 <lb ed="X" n="0596b12"/><lb ed="R040" n="0188a03"/>得。是现在捨。未来心不可得。是未来捨。斯言尽之 <lb ed="X" n="0596b13"/><lb ed="R040" n="0188a04"/>矣。六尘中。唯色最易染人。所以说色。而不及声香 <lb ed="X" n="0596b14"/><lb ed="R040" n="0188a05"/>味触法者。意在中也。住者。黄蘗栖泊两字。最下得 <lb ed="X" n="0596b15"/><lb ed="R040" n="0188a06"/>妙。紫阳夫子曰。人心活物。须要栖之憺泊。然後为 <lb ed="X" n="0596b16"/><lb ed="R040" n="0188a07"/>得。真确论也。</p> <lb ed="X" n="0596b17"/><lb ed="R040" n="0188a08"/><p xml:id="pX25p0596b1701">【讲】<persName>佛</persName>自谓我说菩萨心者。本虚而明。若住色而为 <lb ed="X" n="0596b18"/><lb ed="R040" n="0188a09"/>运用。此心不为觉矣。所以不住色佈施也。菩萨以 <lb ed="X" n="0596b19"/><lb ed="R040" n="0188a10"/>此不住觉心。利益我一切众生妄心。使众尘不隔。 <lb ed="X" n="0596b20"/><lb ed="R040" n="0188a11"/>真智现前。当以此廣佈而设施之。可也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596b21"/><lb ed="R040" n="0188a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596b2101"><persName>如来</persName>说一切诸相。即是非相。又说一切众生。即非众 <lb ed="X" n="0596b22"/><lb ed="R040" n="0188a13"/>生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596b23"/><lb ed="R040" n="0188a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596b2301">【讲】<persName>佛</persName>言。<persName>如来</persName>所说。一切诸相者。乃是外幻。于我真 <lb ed="X" n="0596b24"/><lb ed="R040" n="0188a15"/>性中。本来何有。故非相也。又说一切众生者。以心 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0596c" n="0596c"/> <lb ed="X" n="0596c01"/><lb ed="R040" n="0188a16"/>有四相。名为众生。若能约<anchor xml:id="nkr_note_add_0596c0101" n="0596c0101"/><anchor xml:id="beg0596c0101" n="0596c0101"/>己<anchor xml:id="end0596c0101"/>迴光。妄心自離。即无 <lb ed="X" n="0596c02"/><lb ed="R040" n="0188a17"/>众生可得。故非众生也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596c03"/><lb ed="R040" n="0188a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596c0301">须菩提。<persName>如来</persName>是真语者･实语者･如语者･不诳语者･不 <lb ed="X" n="0596c04"/><lb ed="R040" n="0188b01"/>异语者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596c05"/><lb ed="R040" n="0188b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596c0501">【讲】<persName>佛</persName>恐人闻此经之言。便生惊怖畏惧。不能成就。 <lb ed="X" n="0596c06"/><lb ed="R040" n="0188b03"/>乃开导之曰。我<persName>如来</persName>所说般若波罗蜜法。皆无上 <lb ed="X" n="0596c07"/><lb ed="R040" n="0188b04"/>菩提。了悟本性。真焉而不妄。实焉而不虚。默契真 <lb ed="X" n="0596c08"/><lb ed="R040" n="0188b05"/>常之理。如如而不变易其词。所言者。非欺诳之言。 <lb ed="X" n="0596c09"/><lb ed="R040" n="0188b06"/>所论者。非异常之论。不过欲人自性自悟。岂谬哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596c10"/><lb ed="R040" n="0188b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596c1001">须菩提。<persName>如来</persName>所得法。此法无实无虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596c11"/><lb ed="R040" n="0188b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596c1101">【讲】<persName>佛</persName>言。<persName>如来</persName>所以得此般若法者。盖缘灭度众生。 <lb ed="X" n="0596c12"/><lb ed="R040" n="0188b09"/>以悟真性。只一个空无所空之心法也。将以此法 <lb ed="X" n="0596c13"/><lb ed="R040" n="0188b10"/>为实耶。真体空寂。本无实也。以此法为虚耶。妙用 <lb ed="X" n="0596c14"/><lb ed="R040" n="0188b11"/>无方。亦无虚也。无实与无虚合。则此法之体用备 <lb ed="X" n="0596c15"/><lb ed="R040" n="0188b12"/>矣。真空之妙。非以是哉。</p> <lb ed="X" n="0596c16"/><lb ed="R040" n="0188b13"/><p xml:id="pX25p0596c1601">【证】中庸曰。君子之道。费而隐。正谓此也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596c17"/><lb ed="R040" n="0188b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0596c1701">须菩提。若菩萨心住于法而行佈施。如人入暗。则无 <lb ed="X" n="0596c18"/><lb ed="R040" n="0188b15"/>所见。若菩萨心不住法而行佈施。如人有目。日光明 <lb ed="X" n="0596c19"/><lb ed="R040" n="0188b16"/>照。见种种色。<note place="inline">暗同暗</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0596c20"/><lb ed="R040" n="0188b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0596c2001">【註】菩萨者。学道之通称也。心住法者。谓之法尘也。</p> <lb ed="X" n="0596c21"/><lb ed="R040" n="0188b18"/><p xml:id="pX25p0596c2101">【讲】<persName>佛</persName>言。凡此修行菩萨。当悟真空。不宜有所住著 <lb ed="X" n="0596c22"/><lb ed="R040" n="0189a01"/>以为运用也。设或心著此法。而行其佈施。则四相 <lb ed="X" n="0596c23"/><lb ed="R040" n="0189a02"/>未除。为无明暗障。如人入于暗室之中。昏焉而一 <lb ed="X" n="0596c24"/><lb ed="R040" n="0189a03"/>无所见矣。若菩萨。心与法俱泯。无所执泥。而佈施 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0597a" n="0597a"/> <lb ed="X" n="0597a01"/><lb ed="R040" n="0189a04"/>于外。此则豁金刚眼。然般若灯。圆悟<persName>如来</persName>。洞达无 <lb ed="X" n="0597a02"/><lb ed="R040" n="0189a05"/>碍。乃无上之知见也者。如人本有眼目。又得杲日 <lb ed="X" n="0597a03"/><lb ed="R040" n="0189a06"/>当空。了一切境。见种种色矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597a04"/><lb ed="R040" n="0189a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597a0401">须菩提。当来之世。若有善男子･善女人。能于此经受 <lb ed="X" n="0597a05"/><lb ed="R040" n="0189a08"/>持读诵。则为<persName>如来</persName>以<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0597a0501" n="0597a0501"/><anchor xml:id="beg0597a0501" n="0597a0501"/>智<anchor xml:id="end0597a0501"/>慧。悉知是人。悉见是人。皆 <lb ed="X" n="0597a06"/><lb ed="R040" n="0189a09"/>得成就无量无边功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597a07"/><lb ed="R040" n="0189a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597a0701">【讲】此经具自性中莫大之功用德行。实为稀有也。 <lb ed="X" n="0597a08"/><lb ed="R040" n="0189a11"/>若<persName>如来</persName>灭後。或有善男善女。能于此经。受持读诵。 <lb ed="X" n="0597a09"/><lb ed="R040" n="0189a12"/>直下顿悟。则不事口耳之末。而了此真空之妙。即 <lb ed="X" n="0597a10"/><lb ed="R040" n="0189a13"/>到菩提觉位。为自性<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>以智慧淸净之目。尽 <lb ed="X" n="0597a11"/><lb ed="R040" n="0189a14"/>知尽见。此人皆得成就无量无边见性之功德。周 <lb ed="X" n="0597a12"/><lb ed="R040" n="0189a15"/>法界而无方。历万劫而常<anchor xml:id="nkr_note_orig_0597001" n="0597001"/>在。岂有眼量<anchor xml:id="nkr_note_orig_0597002" n="0597002"/>之所哉。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0597a13"/><lb ed="R040" n="0189a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">持经功德分第十五</cb:mulu><head>〇持经功德分第十五</head> <lb ed="X" n="0597a14"/><lb ed="R040" n="0189a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597a1401">须菩提。若有善男子･善女人。初日分。以恒河沙等身 <lb ed="X" n="0597a15"/><lb ed="R040" n="0189a18"/>佈施。中日分。复以恒河沙等身佈施。後日分。亦以恒 <lb ed="X" n="0597a16"/><lb ed="R040" n="0189b01"/>河沙等身佈施。如是无量百千万亿劫。以身佈施。若 <lb ed="X" n="0597a17"/><lb ed="R040" n="0189b02"/>复有人闻此经典。信心不逆。其福勝彼。何况书写受 <lb ed="X" n="0597a18"/><lb ed="R040" n="0189b03"/>持读诵为人解说。<note place="inline">分。去声</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597a19"/><lb ed="R040" n="0189b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597a1901">【註】初日分。谓早晨。中日分。谓日午。後日分。谓晚间。</p> <lb ed="X" n="0597a20"/><lb ed="R040" n="0189b05"/><p xml:id="pX25p0597a2001">【论】<persName>佛</persName>所谓捨身佈施。要知即是儒家损<anchor xml:id="nkr_note_add_0597a2001" n="0597a2001"/><anchor xml:id="beg0597a2001" n="0597a2001"/>己<anchor xml:id="end0597a2001"/>益人。後 <lb ed="X" n="0597a21"/><lb ed="R040" n="0189b06"/>世体认一差。醜怪百出。或破肉燃灯。或刺血书经。 <lb ed="X" n="0597a22"/><lb ed="R040" n="0189b07"/>或露顶焚香。其弊一至斯极。吁<persName>佛</persName>之心。愈无以自 <lb ed="X" n="0597a23"/><lb ed="R040" n="0189b08"/>白于天下。斯人也。其<persName>佛</persName>之罪人欤。书此以戒流俗。</p> <lb ed="X" n="0597a24"/><lb ed="R040" n="0189b09"/><p xml:id="pX25p0597a2401">【讲】<persName>佛</persName>言。设有善男善女。于一日之间。以恒河沙等 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0597b" n="0597b"/> <lb ed="X" n="0597b01"/><lb ed="R040" n="0189b10"/>身命。三度捨身。至于无量数劫。则无量福量。曷可 <lb ed="X" n="0597b02"/><lb ed="R040" n="0189b11"/>勝言。然止能受世间顽福耳。若有人闻此经。即信 <lb ed="X" n="0597b03"/><lb ed="R040" n="0189b12"/>于心。不违逆其说。其受用之福。尙勝彼捨身之福。 <lb ed="X" n="0597b04"/><lb ed="R040" n="0189b13"/>何况自书写其章句。而寻绎其言。受持读诵。而解 <lb ed="X" n="0597b05"/><lb ed="R040" n="0189b14"/>悟其理。又以是经与人解说其義。则不徒自明<anchor xml:id="nkr_note_add_0597b0501" n="0597b0501"/><anchor xml:id="beg0597b0501" n="0597b0501"/>己<anchor xml:id="end0597b0501"/> <lb ed="X" n="0597b06"/><lb ed="R040" n="0189b15"/>性。且教人各各见性。善根纯熟。利益无穷。其福又 <lb ed="X" n="0597b07"/><lb ed="R040" n="0189b16"/>焉有限量哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597b08"/><lb ed="R040" n="0189b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597b0801">须菩提。以要言之。是经有不可思议･不可称量･无边 <lb ed="X" n="0597b09"/><lb ed="R040" n="0189b18"/>功德。<note place="inline">称量俱平声。古称秤通用</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597b10"/><lb ed="R040" n="0190a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597b1001">【讲】<persName>佛</persName>言。若能明此法门。即见性成<persName>佛</persName>。以简要言之。 <lb ed="X" n="0597b11"/><lb ed="R040" n="0190a02"/>则此般若真经。有不可以凡心测度。亦不可以浅 <lb ed="X" n="0597b12"/><lb ed="R040" n="0190a03"/>言拟议。又不可如器物平秤而度量之也。则此功 <lb ed="X" n="0597b13"/><lb ed="R040" n="0190a04"/>德之无边际。虽赞歎所不及矣。</p> <lb ed="X" n="0597b14"/><lb ed="R040" n="0190a05"/><p xml:id="pX25p0597b1401">【证】六祖曰。不離自性是功。应用无染是德。功德在 <lb ed="X" n="0597b15"/><lb ed="R040" n="0190a06"/>法身中。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597b16"/><lb ed="R040" n="0190a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597b1601"><persName>如来</persName>为发大乘者说。为发最上乘者说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597b17"/><lb ed="R040" n="0190a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597b1701">【註】六祖曰。法无三乘。人心自有等差。见闻转诵是 <lb ed="X" n="0597b18"/><lb ed="R040" n="0190a09"/>小乘。悟法解義是中乘。依法修行是大乘。万法尽 <lb ed="X" n="0597b19"/><lb ed="R040" n="0190a10"/>通。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0597003" n="0597003"/>为行具备。一切不染。離诸法相。一无所得。名最 <lb ed="X" n="0597b20"/><lb ed="R040" n="0190a11"/>上乘。乘是行義。不在口争是也。</p> <lb ed="X" n="0597b21"/><lb ed="R040" n="0190a12"/><p xml:id="pX25p0597b2101">【讲】<persName>佛</persName>言此经。如何有此无边功德。盖金刚般若。吾 <lb ed="X" n="0597b22"/><lb ed="R040" n="0190a13"/>之妙用本性。必大乘菩萨。最上乘<persName>如来</persName>所印证者 <lb ed="X" n="0597b23"/><lb ed="R040" n="0190a14"/>也。岂小乘人所能堪任。故<persName>如来</persName>为启发大乘人而 <lb ed="X" n="0597b24"/><lb ed="R040" n="0190a15"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0597004" n="0597004"/>阐此真空之妙。亦为启发最上乘人而演此般若 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0597c" n="0597c"/> <lb ed="X" n="0597c01"/><lb ed="R040" n="0190a16"/>之法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597c02"/><lb ed="R040" n="0190a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597c0201">若有人能受持读诵。廣为人说。<persName>如来</persName>悉知是人。悉见 <lb ed="X" n="0597c03"/><lb ed="R040" n="0190a18"/>是人。皆得成就不可量･不可称･无有边･不可思议功 <lb ed="X" n="0597c04"/><lb ed="R040" n="0190b01"/>德。如是人等。则为荷担<persName>如来</persName>阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597c05"/><lb ed="R040" n="0190b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597c0501">【註】揹负为荷。在肩为担。言无上菩提。至重难任。一 <lb ed="X" n="0597c06"/><lb ed="R040" n="0190b03"/>旦道由人弘。毅然以身承仕。所以成就大功德也。</p> <lb ed="X" n="0597c07"/><lb ed="R040" n="0190b04"/><p xml:id="pX25p0597c0701">【讲】<persName>佛</persName>言。此般若经。既为大乘最上乘人而说。乃无 <lb ed="X" n="0597c08"/><lb ed="R040" n="0190b05"/>上正<persName>等正觉</persName>之妙道也。有人受持读诵。既以成<anchor xml:id="nkr_note_add_0597c0801" n="0597c0801"/><anchor xml:id="beg0597c0801" n="0597c0801"/>己<anchor xml:id="end0597c0801"/>。 <lb ed="X" n="0597c09"/><lb ed="R040" n="0190b06"/>廣为人说。又以成人。人<anchor xml:id="nkr_note_add_0597c0901" n="0597c0901"/><anchor xml:id="beg0597c0901" n="0597c0901"/>己<anchor xml:id="end0597c0901"/>兼成。功用德行。无有尽 <lb ed="X" n="0597c10"/><lb ed="R040" n="0190b07"/>藏。<persName>如来</persName>于此一一知得此人。见得此人。可以成就 <lb ed="X" n="0597c11"/><lb ed="R040" n="0190b08"/>之也。此人既能成就功德。即能以身挺然任此大 <lb ed="X" n="0597c12"/><lb ed="R040" n="0190b09"/>道。将<persName>如来</persName>阿耨菩提之法。一担负而荷之无遗理 <lb ed="X" n="0597c13"/><lb ed="R040" n="0190b10"/>矣。自觉觉他。觉行圆满。功德寧有涯哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597c14"/><lb ed="R040" n="0190b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597c1401">何以故。须菩提。若乐小法者。著我见人见众生见寿 <lb ed="X" n="0597c15"/><lb ed="R040" n="0190b12"/>者见。则于此经。不能听受读诵为人解说。<note place="inline">乐音要</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597c16"/><lb ed="R040" n="0190b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0597c1601">【註】乐者。喜好也。小法者。钝根之人。志意下劣。如<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0597c17"/><lb ed="R040" n="0190b14"/>说法花经。五千人退席。是也。不曰相。而曰见者。心 <lb ed="X" n="0597c18"/><lb ed="R040" n="0190b15"/>染此四相。堕于邪见也。</p> <lb ed="X" n="0597c19"/><lb ed="R040" n="0190b16"/><p xml:id="pX25p0597c1901">【讲】<persName>佛</persName>云。人或乐小乘法者。局于见闻之小。不免有 <lb ed="X" n="0597c20"/><lb ed="R040" n="0190b17"/>我人等见之私。于此大乘最上乘法。便起惊怖畏 <lb ed="X" n="0597c21"/><lb ed="R040" n="0190b18"/>惧之心。其于真性懵然不知。故不能听受读诵。为 <lb ed="X" n="0597c22"/><lb ed="R040" n="0191a01"/>人解说也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0597c23"/><lb ed="R040" n="0191a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0597c2301">须菩提。在在处处。若有此经。一切世间天人阿修罗。 <lb ed="X" n="0597c24"/><lb ed="R040" n="0191a03"/>所<persName>应供</persName>养。当知此处。则为是塔。皆应恭敬。作礼围绕。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0598a" n="0598a"/> <lb ed="X" n="0598a01"/><lb ed="R040" n="0191a04"/>以诸花香而散其处。<note place="inline">华古花字</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598a02"/><lb ed="R040" n="0191a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0598a0201">【讲】此心中般若无相真经。乃自性<persName>佛</persName>永为万世不 <lb ed="X" n="0598a03"/><lb ed="R040" n="0191a06"/>刊之大典。若在在处处。有此持经之人。则功德素 <lb ed="X" n="0598a04"/><lb ed="R040" n="0191a07"/>著。如摩尼宝珠。瑞光炳耀。一切世间天人阿修罗 <lb ed="X" n="0598a05"/><lb ed="R040" n="0191a08"/>为之供养。当知此处。便是<persName>如来</persName>真身舍利宝塔。谁 <lb ed="X" n="0598a06"/><lb ed="R040" n="0191a09"/>肯生一慢心。必作礼而五体之投地。围绕而大众 <lb ed="X" n="0598a07"/><lb ed="R040" n="0191a10"/>之皈依。以诸宝花妙香。佈散于持经之处。则供养 <lb ed="X" n="0598a08"/><lb ed="R040" n="0191a11"/>可谓至矣。此正谓一人办心。诸天办供也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0598a09"/><lb ed="R040" n="0191a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">能净业障分第十六</cb:mulu><head>〇能净业障分第十六</head> <lb ed="X" n="0598a10"/><lb ed="R040" n="0191a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0598a1001">复次须菩提。善男子･善女人。受持读诵此经。若为人 <lb ed="X" n="0598a11"/><lb ed="R040" n="0191a14"/>轻贱。是人先世罪业。应堕恶道。以今世人轻贱故。先 <lb ed="X" n="0598a12"/><lb ed="R040" n="0191a15"/>世罪业。则为消灭。当得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598a13"/><lb ed="R040" n="0191a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0598a1301">【註】世者。三十年为一世也。恶道。犹恶境也。小而忧 <lb ed="X" n="0598a14"/><lb ed="R040" n="0191a17"/>辱。大而死亡。皆是也。六祖云。约理而言。先世。即是 <lb ed="X" n="0598a15"/><lb ed="R040" n="0191a18"/>前念妄心。今世。即是後念觉心。以後念觉心。轻贱 <lb ed="X" n="0598a16"/><lb ed="R040" n="0191b01"/>前念妄心。妄不能住。故云先世罪业。即为消灭。妄 <lb ed="X" n="0598a17"/><lb ed="R040" n="0191b02"/>念既灭。罪业不成。即得菩提。</p> <lb ed="X" n="0598a18"/><lb ed="R040" n="0191b03"/><p xml:id="pX25p0598a1801">【论】圭峰科此经。为转罪成<persName>佛</persName>。梁昭明太子科判此 <lb ed="X" n="0598a19"/><lb ed="R040" n="0191b04"/>经。为净业障。若是依经解義。便涉到报应因果中 <lb ed="X" n="0598a20"/><lb ed="R040" n="0191b05"/>去了。不知般若真性。乃最上一乘。必不是此等说。 <lb ed="X" n="0598a21"/><lb ed="R040" n="0191b06"/>六祖以先世今世。作前念後念。真确论也。不可把 <lb ed="X" n="0598a22"/><lb ed="R040" n="0191b07"/>先世後世认作前生今生。</p> <lb ed="X" n="0598a23"/><lb ed="R040" n="0191b08"/><p xml:id="pX25p0598a2301">【讲】<persName>佛</persName>言。世有男子女人。既能受持读诵此经。真可 <lb ed="X" n="0598a24"/><lb ed="R040" n="0191b09"/>敬重也。而反为人所轻。真可尊贵也。而反为人所 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0598b" n="0598b"/> <lb ed="X" n="0598b01"/><lb ed="R040" n="0191b10"/>贱。其故何哉。盖此人。必是<anchor xml:id="nkr_note_add_0598b0101" n="0598b0101"/><anchor xml:id="beg0598b0101" n="0598b0101"/>已<anchor xml:id="end0598b0101"/>前年分。未曾得闻此 <lb ed="X" n="0598b02"/><lb ed="R040" n="0191b11"/>经之时。著于四相。住于六尘。所有罪过业缘。当堕 <lb ed="X" n="0598b03"/><lb ed="R040" n="0191b12"/>落于恶境下流之汚。以今世人所以轻贱之。而不 <lb ed="X" n="0598b04"/><lb ed="R040" n="0191b13"/>供养恭敬故也。今既持经而真性圆明。是本来无 <lb ed="X" n="0598b05"/><lb ed="R040" n="0191b14"/>一物。何处有尘埃。<anchor xml:id="nkr_note_add_0598b0501" n="0598b0501"/><anchor xml:id="beg0598b0501" n="0598b0501"/>已<anchor xml:id="end0598b0501"/>前之罪业。即消灭矣。当得无 <lb ed="X" n="0598b06"/><lb ed="R040" n="0191b15"/>上菩提之正果也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598b07"/><lb ed="R040" n="0191b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0598b0701">须菩提。我念过去无量阿僧祇劫。于燃灯<persName>佛</persName>前。得値 <lb ed="X" n="0598b08"/><lb ed="R040" n="0191b17"/>八百四千万亿那由他诸<persName>佛</persName>。悉皆供养承事。无空过 <lb ed="X" n="0598b09"/><lb ed="R040" n="0191b18"/>者。若复有人。于後末世。能受持读诵此经。所得功德。 <lb ed="X" n="0598b10"/><lb ed="R040" n="0192a01"/>于我所供养诸<persName>佛</persName>功德。百分不及一。千万亿分。乃至 <lb ed="X" n="0598b11"/><lb ed="R040" n="0192a02"/>算数譬喩所不能及。<note place="inline">那。平声。他音陀。分。去声</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598b12"/><lb ed="R040" n="0192a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0598b1201">【註】梵语阿僧祇。此云无央数。梵语那由他。此云一 <lb ed="X" n="0598b13"/><lb ed="R040" n="0192a04"/>万万。劫者。世也。<persName>佛</persName>心有六通。无始以来事。慧眼皆 <lb ed="X" n="0598b14"/><lb ed="R040" n="0192a05"/>知之。谓之宿命通也。末世徒知事<persName>佛</persName>。而不知<persName>佛</persName>究 <lb ed="X" n="0598b15"/><lb ed="R040" n="0192a06"/>竟处。尽在此经。故以此言。较其功德之多寡也。</p> <lb ed="X" n="0598b16"/><lb ed="R040" n="0192a07"/><p xml:id="pX25p0598b1601">【讲】<persName>佛</persName>言。我于无量无央数劫。在燃灯<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0598b1601" n="0598b1601"/><anchor xml:id="beg0598b1601" n="0598b1601"/>已<anchor xml:id="end0598b1601"/>前。得遇 <lb ed="X" n="0598b17"/><lb ed="R040" n="0192a08"/>八百万亿那由他诸<persName>佛</persName>出世。尽皆供奉。而不敢怠。 <lb ed="X" n="0598b18"/><lb ed="R040" n="0192a09"/>承顺而不敢违。无有空过一处而不供承之者。是 <lb ed="X" n="0598b19"/><lb ed="R040" n="0192a10"/>我历事诸<persName>佛</persName>之多如此。後有末世持经之人。见自 <lb ed="X" n="0598b20"/><lb ed="R040" n="0192a11"/>本性。永離轮迴。以是功德。挍量我供<persName>佛</persName>之功德。虽 <lb ed="X" n="0598b21"/><lb ed="R040" n="0192a12"/>百分。百千万亿分。乃至算数之多。譬喩之廣。皆不 <lb ed="X" n="0598b22"/><lb ed="R040" n="0192a13"/>及持经功德之一分也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598b23"/><lb ed="R040" n="0192a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0598b2301">须菩提。若善男子･善女人。于後末世。有受持读诵此 <lb ed="X" n="0598b24"/><lb ed="R040" n="0192a15"/>经。所得功德。我若具说者。或有人闻。心则狂乱。狐疑 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0598c" n="0598c"/> <lb ed="X" n="0598c01"/><lb ed="R040" n="0192a16"/>不信。须菩提。当知是经義不可思议。果报亦不可思 <lb ed="X" n="0598c02"/><lb ed="R040" n="0192a17"/>议。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598c03"/><lb ed="R040" n="0192a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0598c0301">【註】具者。尽也。狐是兽。名野豻。其性多疑。果者功有 <lb ed="X" n="0598c04"/><lb ed="R040" n="0192b01"/>所成。报者理有所验。非今生後世。果报之说。</p> <lb ed="X" n="0598c05"/><lb ed="R040" n="0192b02"/><p xml:id="pX25p0598c0501">【讲】<persName>佛</persName>再呼须菩提而晓之。若男子女人。于後末法 <lb ed="X" n="0598c06"/><lb ed="R040" n="0192b03"/>之时。受持其理。读诵其言。得此无量功德。必无疑 <lb ed="X" n="0598c07"/><lb ed="R040" n="0192b04"/>矣。我若再尽言其详。或有钝根之人。闻之起惊怖 <lb ed="X" n="0598c08"/><lb ed="R040" n="0192b05"/>畏惧之心。狂焉而无定持。乱焉而无定见。辗转如 <lb ed="X" n="0598c09"/><lb ed="R040" n="0192b06"/>狐之疑惑。不能信受。盖不知此经之妙故也。当知 <lb ed="X" n="0598c10"/><lb ed="R040" n="0192b07"/>此经之義理。乃真空无相。最上一乘。不可以心思 <lb ed="X" n="0598c11"/><lb ed="R040" n="0192b08"/>言议。探其底蕴也。至于究竟一受持读诵之间。先 <lb ed="X" n="0598c12"/><lb ed="R040" n="0192b09"/>世之罪业消灭。无量之功德难及。得此果实报验 <lb ed="X" n="0598c13"/><lb ed="R040" n="0192b10"/>者。又岂可以思议之哉。真极盛而无以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0598001" n="0598001"/>知也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0598c14"/><lb ed="R040" n="0192b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">究竟无我分第十七</cb:mulu><head>〇究竟无我分第十七</head> <lb ed="X" n="0598c15"/><lb ed="R040" n="0192b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0598c1501">尔时须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。善男子･善女人。发阿耨多 <lb ed="X" n="0598c16"/><lb ed="R040" n="0192b13"/>罗三藐三菩提心。云何应住。云何降伏其心。<persName>佛</persName>告须 <lb ed="X" n="0598c17"/><lb ed="R040" n="0192b14"/>菩提。善男子･善女人。发阿耨多罗三藐三菩提心者。 <lb ed="X" n="0598c18"/><lb ed="R040" n="0192b15"/>当生如是心。我应灭度一切众生。灭度一切众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0598c1801" n="0598c1801"/><anchor xml:id="beg0598c1801" n="0598c1801"/>已<anchor xml:id="end0598c1801"/>。 <lb ed="X" n="0598c19"/><lb ed="R040" n="0192b16"/>而无有一众生实灭度者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0598c20"/><lb ed="R040" n="0192b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0598c2001">【讲】须菩提复问<persName>佛</persName>云。菩提心何所止。众生心何所 <lb ed="X" n="0598c21"/><lb ed="R040" n="0192b18"/>伏。<persName>佛</persName>曰。菩提心者。本来具足。当体现成。只因众生 <lb ed="X" n="0598c22"/><lb ed="R040" n="0193a01"/>蔽于尘染而戕贼者。总总也。人当先要培养此真 <lb ed="X" n="0598c23"/><lb ed="R040" n="0193a02"/>心。然欲尽者理方还。我当以此一切众生心。如烦 <lb ed="X" n="0598c24"/><lb ed="R040" n="0193a03"/>恼妄想。取捨人我。贪嗔嫉妒。种种四相之类。一一 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0599a" n="0599a"/> <lb ed="X" n="0599a01"/><lb ed="R040" n="0193a04"/>除灭。而度脱之。既灭度众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0599a0101" n="0599a0101"/><anchor xml:id="beg0599a0101" n="0599a0101"/>已<anchor xml:id="end0599a0101"/>了。则般若观照。常 <lb ed="X" n="0599a02"/><lb ed="R040" n="0193a05"/>住不灭。凡前所有一切妄心。原非真性中所有。如 <lb ed="X" n="0599a03"/><lb ed="R040" n="0193a06"/>红炉点雪。消融殆尽。无一众生实灭度也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599a04"/><lb ed="R040" n="0193a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599a0401">何以故。须菩提。若菩萨有我相人相众生相寿者相。 <lb ed="X" n="0599a05"/><lb ed="R040" n="0193a08"/>则非菩萨。所以者何。须菩提。实无有法发阿耨多罗 <lb ed="X" n="0599a06"/><lb ed="R040" n="0193a09"/>三藐三菩提心者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599a07"/><lb ed="R040" n="0193a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599a0701">【註】此节实无有法四字当重。<persName>佛</persName>恐人错认当生如 <lb ed="X" n="0599a08"/><lb ed="R040" n="0193a11"/>是心者为真实。故又说破。谓究其实。乃我真性中 <lb ed="X" n="0599a09"/><lb ed="R040" n="0193a12"/>原无此也。</p> <lb ed="X" n="0599a10"/><lb ed="R040" n="0193a13"/><p xml:id="pX25p0599a1001">【讲】<persName>佛</persName>云。此何以故也。若学道之菩萨。四相未除。则 <lb ed="X" n="0599a11"/><lb ed="R040" n="0193a14"/>菩提心无由而发。何以言菩萨。所以然者。以性本 <lb ed="X" n="0599a12"/><lb ed="R040" n="0193a15"/>空寂。浑然天成。其发此心。不过自悟自修。实无有 <lb ed="X" n="0599a13"/><lb ed="R040" n="0193a16"/>法。发此阿耨多罗三藐三菩提者也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599a14"/><lb ed="R040" n="0193a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599a1401">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>于燃灯<persName>佛</persName>所。有法得阿耨多 <lb ed="X" n="0599a15"/><lb ed="R040" n="0193a18"/>罗三藐三菩提不。不也。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。<persName>佛</persName>于 <lb ed="X" n="0599a16"/><lb ed="R040" n="0193b01"/>燃灯<persName>佛</persName>所。无有法得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599a17"/><lb ed="R040" n="0193b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599a1701">【讲】<persName>佛</persName>呼须菩提反问云。我始于本师燃灯<persName>佛</persName>处。有 <lb ed="X" n="0599a18"/><lb ed="R040" n="0193b03"/>法可得。名之为无上正<persName>等正觉</persName>否。须菩提言。我晓 <lb ed="X" n="0599a19"/><lb ed="R040" n="0193b04"/><persName>佛</persName>所言之理。<persName>佛</persName>于本师处。乃是自性自悟。无有传 <lb ed="X" n="0599a20"/><lb ed="R040" n="0193b05"/>受秘密之典。而得菩提之道也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599a21"/><lb ed="R040" n="0193b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599a2101"><persName>佛</persName>言。如是如是。须菩提。实无有法。<persName>如来</persName>得阿耨多罗 <lb ed="X" n="0599a22"/><lb ed="R040" n="0193b07"/>三藐三菩提。须菩提。若有法。<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0599a23"/><lb ed="R040" n="0193b08"/>三菩提者。燃灯<persName>佛</persName>则不与我授记。汝于来世。当得作 <lb ed="X" n="0599a24"/><lb ed="R040" n="0193b09"/><persName>佛</persName>号释迦牟尼。以实无有法。得阿耨多罗三藐三菩 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0599b" n="0599b"/> <lb ed="X" n="0599b01"/><lb ed="R040" n="0193b10"/>提。是故燃灯<persName>佛</persName>与我授记作是言。汝于来世。当得作 <lb ed="X" n="0599b02"/><lb ed="R040" n="0193b11"/><persName>佛</persName>号释迦牟尼。何以故。<persName>如来</persName>者。即诸法如義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599b03"/><lb ed="R040" n="0193b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599b0301">【註】梵语释迦。此云能仁。即度脱一切也。梵语牟尼。 <lb ed="X" n="0599b04"/><lb ed="R040" n="0193b13"/>此云寂默。即心体如如也。牟尼为体。即是如字。能 <lb ed="X" n="0599b05"/><lb ed="R040" n="0193b14"/>仁为用。即是来字。先言释迦。後言牟尼者。摄用以 <lb ed="X" n="0599b06"/><lb ed="R040" n="0193b15"/>归体也。<persName>如来</persName>者从体以起用也。总是真性。详言之 <lb ed="X" n="0599b07"/><lb ed="R040" n="0193b16"/>则为阿耨多罗三藐三菩提。略言之。则为<persName>如来</persName>。又 <lb ed="X" n="0599b08"/><lb ed="R040" n="0193b17"/>略言之则为<persName>佛</persName>。诸法如義者。盖我真实之性。本来 <lb ed="X" n="0599b09"/><lb ed="R040" n="0193b18"/>自如。其见之于诸法事者。亦自然而然。来为应迹。 <lb ed="X" n="0599b10"/><lb ed="R040" n="0194a01"/>去无留滞。如如不动的義理也。即上无为法也。</p> <lb ed="X" n="0599b11"/><lb ed="R040" n="0194a02"/><p xml:id="pX25p0599b1101">【讲】<persName>佛</persName>深以须菩提之言为当。故称如是如是。复谓 <lb ed="X" n="0599b12"/><lb ed="R040" n="0194a03"/>之曰。实无有法得此菩提。若曰有法。燃灯<persName>佛</persName>即谆 <lb ed="X" n="0599b13"/><lb ed="R040" n="0194a04"/>谆然擧其<persName>佛</persName>之所得者。传之于我。即不当与我止 <lb ed="X" n="0599b14"/><lb ed="R040" n="0194a05"/>授一记云。尔来世方得作<persName>佛</persName>。号释迦牟尼也。盖本 <lb ed="X" n="0599b15"/><lb ed="R040" n="0194a06"/>原不从外得。遍虚空世界而常自如。所谓一法不 <lb ed="X" n="0599b16"/><lb ed="R040" n="0194a07"/>立。一尘不染也。燃灯不过授记而<anchor xml:id="nkr_note_add_0599b1601" n="0599b1601"/><anchor xml:id="beg0599b1601" n="0599b1601"/>已<anchor xml:id="end0599b1601"/>。何曾得法于 <lb ed="X" n="0599b17"/><lb ed="R040" n="0194a08"/>他。皆是我<persName>如来</persName>本性也。何以故。<persName>如来</persName>者。不離诸法。 <lb ed="X" n="0599b18"/><lb ed="R040" n="0194a09"/>即一切法中自如的義理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0599001" n="0599001"/>也。</p> <lb ed="X" n="0599b19"/><lb ed="R040" n="0194a10"/><p xml:id="pX25p0599b1901">【证】维摩经云。如者不二不异。一切法亦如也。众圣 <lb ed="X" n="0599b20"/><lb ed="R040" n="0194a11"/>贤亦于也。至于弥勒亦如也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599b21"/><lb ed="R040" n="0194a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599b2101">若有人言。<persName>如来</persName>得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。实 <lb ed="X" n="0599b22"/><lb ed="R040" n="0194a13"/>无有法。<persName>佛</persName>得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。<persName>如来</persName>所 <lb ed="X" n="0599b23"/><lb ed="R040" n="0194a14"/>得阿耨多罗三藐三菩提。于是中。无实无虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599b24"/><lb ed="R040" n="0194a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599b2401">【讲】<persName>佛</persName>又恐人未悟。复曰。或有人说。我得此菩提之 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0599c" n="0599c"/> <lb ed="X" n="0599c01"/><lb ed="R040" n="0194a16"/>法。不知我从实无有法上得之。然我所以得此法 <lb ed="X" n="0599c02"/><lb ed="R040" n="0194a17"/>者。皆是我之淸净心中。菩提觉性。本无形迹。此法 <lb ed="X" n="0599c03"/><lb ed="R040" n="0194a18"/>无有实。色相空处。即是菩提。此法无有虚。正谓色 <lb ed="X" n="0599c04"/><lb ed="R040" n="0194b01"/>即是空。空即是色。故知<persName>如来</persName>所证菩提之法。不空 <lb ed="X" n="0599c05"/><lb ed="R040" n="0194b02"/>不有也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599c06"/><lb ed="R040" n="0194b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599c0601">是故<persName>如来</persName>说一切法。皆是<persName>佛</persName>法。须菩提。所言一切法 <lb ed="X" n="0599c07"/><lb ed="R040" n="0194b04"/>者。即非一切法。是故名一切法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599c08"/><lb ed="R040" n="0194b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599c0801">【讲】<persName>佛</persName>说诸法。皆发明真常之精奥。用为修行之径 <lb ed="X" n="0599c09"/><lb ed="R040" n="0194b06"/>路。非外道可比。皆是般若之<persName>佛</persName>法也。然人心之大 <lb ed="X" n="0599c10"/><lb ed="R040" n="0194b07"/>事未明。须赖此法指示迷途。除去四相。若真空既 <lb ed="X" n="0599c11"/><lb ed="R040" n="0194b08"/>悟。我自得之。法亦非有。方名<persName>佛</persName>法也。<persName>佛</persName>所以随说 <lb ed="X" n="0599c12"/><lb ed="R040" n="0194b09"/>而又扫去者。盖谓不可泥于法耳。岂真绝无法哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599c13"/><lb ed="R040" n="0194b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599c1301">须菩提。譬如人身长大。须菩提言。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说人身 <lb ed="X" n="0599c14"/><lb ed="R040" n="0194b11"/>长大。即为非大身。是名大身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599c15"/><lb ed="R040" n="0194b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599c1501">【讲】此段设譬以起下文。<persName>佛</persName>问须菩提。譬如人之一 <lb ed="X" n="0599c16"/><lb ed="R040" n="0194b13"/>身。虽长且大。果真为大。须菩提答云。<persName>如来</persName>说人身 <lb ed="X" n="0599c17"/><lb ed="R040" n="0194b14"/>长大者。心不菩提。徒为委形。则非真实大身。是虚 <lb ed="X" n="0599c18"/><lb ed="R040" n="0194b15"/>名为大身而<anchor xml:id="nkr_note_add_0599c1801" n="0599c1801"/><anchor xml:id="beg0599c1801" n="0599c1801"/>已<anchor xml:id="end0599c1801"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599c19"/><lb ed="R040" n="0194b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0599c1901">须菩提。菩萨亦如是。若作是言。我当灭度无量众生。 <lb ed="X" n="0599c20"/><lb ed="R040" n="0194b17"/>则不名菩萨。何以故。须菩提。实无有法名为菩萨。是 <lb ed="X" n="0599c21"/><lb ed="R040" n="0194b18"/>故<persName>佛</persName>说一切法。无我･无人･无众生･无寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0599c22"/><lb ed="R040" n="0195a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0599c2201">【讲】<persName>佛</persName>告须菩提曰。菩萨之所名觉众生者。亦如大 <lb ed="X" n="0599c23"/><lb ed="R040" n="0195a02"/>身之不为真实也。夫我真性中。廓然常虚。本无众 <lb ed="X" n="0599c24"/><lb ed="R040" n="0195a03"/>生。因为四相未離。则众生从业缘中而现。反之太 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0600a" n="0600a"/> <lb ed="X" n="0600a01"/><lb ed="R040" n="0195a04"/>初。了无可得。若菩萨自言。我当灭度无量众生。正 <lb ed="X" n="0600a02"/><lb ed="R040" n="0195a05"/>所谓驱除妄想重增病也。何以名为菩萨。夫修行 <lb ed="X" n="0600a03"/><lb ed="R040" n="0195a06"/>得至于菩萨者。诚赖<persName>佛</persName>所说之法。以灭度乎众生。 <lb ed="X" n="0600a04"/><lb ed="R040" n="0195a07"/>但真性中自有无上菩提之妙。本无众生可度。又 <lb ed="X" n="0600a05"/><lb ed="R040" n="0195a08"/>何有法可據。此所以名菩萨也。是故<persName>佛</persName>所说一切 <lb ed="X" n="0600a06"/><lb ed="R040" n="0195a09"/>法者。不过随时顺宜与人解粘去缚而<anchor xml:id="nkr_note_add_0600a0601" n="0600a0601"/><anchor xml:id="beg0600a0601" n="0600a0601"/>已<anchor xml:id="end0600a0601"/>。岂有能 <lb ed="X" n="0600a07"/><lb ed="R040" n="0195a10"/>所心哉。所以无我人众生寿者之妄心矣。此四者 <lb ed="X" n="0600a08"/><lb ed="R040" n="0195a11"/>统而言之。皆谓之众生。众生本无。何灭度之有。</p> <lb ed="X" n="0600a09"/><lb ed="R040" n="0195a12"/><p xml:id="pX25p0600a0901">【证】维摩经云。法无众生。離众生垢故。法无有我。離 <lb ed="X" n="0600a10"/><lb ed="R040" n="0195a13"/>我垢故。法无寿命。離生死故。法无有人。前後际断 <lb ed="X" n="0600a11"/><lb ed="R040" n="0195a14"/>故。此真空无相法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0600a12"/><lb ed="R040" n="0195a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0600a1201">须菩提。若菩萨作是言。我当莊严<persName>佛</persName>土。是不名菩萨。 <lb ed="X" n="0600a13"/><lb ed="R040" n="0195a16"/>何以故。<persName>如来</persName>说莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严。是名莊严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0600a14"/><lb ed="R040" n="0195a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0600a1401">【讲】<persName>佛</persName>言。若菩萨自说。谓我能装饰严整其<persName>佛</persName>之刹 <lb ed="X" n="0600a15"/><lb ed="R040" n="0195a18"/>土。是著于有相。岂足为菩萨。所以者何。我所说莊 <lb ed="X" n="0600a16"/><lb ed="R040" n="0195b01"/>严<persName>佛</persName>土者。非为粉饰外貌之具。乃吾心<persName>佛</persName>土也。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0600a17"/><lb ed="R040" n="0195b02"/>土无相。本来淸净。云何可莊严哉。<persName>如来</persName>以非莊严 <lb ed="X" n="0600a18"/><lb ed="R040" n="0195b03"/>为莊严。有妙莊严存焉。是则所以名莊严也。</p> <lb ed="X" n="0600a19"/><lb ed="R040" n="0195b04"/><p xml:id="pX25p0600a1901">【证】陈雄曰。以定慧之宝。莊严心<persName>佛</persName>土者。菩萨也。不 <lb ed="X" n="0600a20"/><lb ed="R040" n="0195b05"/>言其功。而人莫见其迹。以金珠之宝。莊严世间<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0600a21"/><lb ed="R040" n="0195b06"/>土者。凡夫也。自言其功。而常急于人知。文殊般若 <lb ed="X" n="0600a22"/><lb ed="R040" n="0195b07"/>经云。为一切众生。发大莊严。而心不见莊严之相。 <lb ed="X" n="0600a23"/><lb ed="R040" n="0195b08"/>净土论云。备诸珍宝性。具足妙莊严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0600a24"/><lb ed="R040" n="0195b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0600a2401">须菩提。若菩萨通达无我･法者。<persName>如来</persName>说名真是菩萨。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0600b" n="0600b"/> <lb ed="X" n="0600b01"/><lb ed="R040" n="0195b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0600b0101">【註】通达者。见得十分透彻也。无我者。即吾儒之无 <lb ed="X" n="0600b02"/><lb ed="R040" n="0195b11"/>以有<anchor xml:id="nkr_note_add_0600b0201" n="0600b0201"/><anchor xml:id="beg0600b0201" n="0600b0201"/>己<anchor xml:id="end0600b0201"/>也。法者。理也。真菩萨者。造到纯然无伪。即 <lb ed="X" n="0600b03"/><lb ed="R040" n="0195b12"/>等觉也。</p> <lb ed="X" n="0600b04"/><lb ed="R040" n="0195b13"/><p xml:id="pX25p0600b0401">【讲】<persName>佛</persName>言。由前所说阿耨菩提。究竟将来。总是个无 <lb ed="X" n="0600b05"/><lb ed="R040" n="0195b14"/>我之法。夫法界原无尽藏。有一我心。便著于人众 <lb ed="X" n="0600b06"/><lb ed="R040" n="0195b15"/>生寿者。未了真空。必定执其有法。有灭度。有莊严。 <lb ed="X" n="0600b07"/><lb ed="R040" n="0195b16"/>所以不名菩萨也。兹则直下大悟。如漆桶底脱。四 <lb ed="X" n="0600b08"/><lb ed="R040" n="0195b17"/>通八达。廓然无我。我身既无。何更有法。人法两空。 <lb ed="X" n="0600b09"/><lb ed="R040" n="0195b18"/>此<persName>如来</persName>言说。而称名之曰。真实的菩萨也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0600b10"/><lb ed="R040" n="0196a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一体同观分第十八</cb:mulu><head>〇一体同观分第十八</head> <lb ed="X" n="0600b11"/><lb ed="R040" n="0196a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0600b1101">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有肉眼不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有 <lb ed="X" n="0600b12"/><lb ed="R040" n="0196a03"/>肉眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有天眼不。如是。<persName>世尊</persName>。如 <lb ed="X" n="0600b13"/><lb ed="R040" n="0196a04"/>来有天眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有慧眼不。如是。世 <lb ed="X" n="0600b14"/><lb ed="R040" n="0196a05"/>尊。<persName>如来</persName>有慧眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有法眼不。如 <lb ed="X" n="0600b15"/><lb ed="R040" n="0196a06"/>是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有法眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼 <lb ed="X" n="0600b16"/><lb ed="R040" n="0196a07"/>不。如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0600b17"/><lb ed="R040" n="0196a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0600b1701">【註】肉眼一观。天眼遍观。慧眼证法。法眼择法。<persName>佛</persName>眼 <lb ed="X" n="0600b18"/><lb ed="R040" n="0196a09"/>度生。凡夫与<persName>如来</persName>。俱同此眼。异处在觉不觉耳。</p> <lb ed="X" n="0600b19"/><lb ed="R040" n="0196a10"/><p xml:id="pX25p0600b1901">【论】世法上论。指五眼。为<persName>佛</persName>眼睛之眼。以理论。则心 <lb ed="X" n="0600b20"/><lb ed="R040" n="0196a11"/>窍之眼也。眼通于心。大凡众生。皆具此五眼。与<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0600b21"/><lb ed="R040" n="0196a12"/>无二。因四相六尘遮蔽。只有肉团眼一件而<anchor xml:id="nkr_note_add_0600b2101" n="0600b2101"/><anchor xml:id="beg0600b2101" n="0600b2101"/>已<anchor xml:id="end0600b2101"/>。儒 <lb ed="X" n="0600b22"/><lb ed="R040" n="0196a13"/>书云。圣人之心有七窍。即是五眼之谓也。<persName>佛</persName>有五 <lb ed="X" n="0600b23"/><lb ed="R040" n="0196a14"/>眼。乃常住真心。非过去未来现在之妄心也。</p> <lb ed="X" n="0600b24"/><lb ed="R040" n="0196a15"/><p xml:id="pX25p0600b2401">【讲】<persName>佛</persName>欲阐世间众生之心。有若干种。先设此五眼･ <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0600c" n="0600c"/> <lb ed="X" n="0600c01"/><lb ed="R040" n="0196a16"/>沙界二喩之问云。<persName>如来</persName>有此化身观见之肉眼。普 <lb ed="X" n="0600c02"/><lb ed="R040" n="0196a17"/>照大千之天眼。般若常明之慧眼。了诸法空之法 <lb ed="X" n="0600c03"/><lb ed="R040" n="0196a18"/>眼。自性常觉之<persName>佛</persName>眼。有此五眼否乎。须菩提皆據 <lb ed="X" n="0600c04"/><lb ed="R040" n="0196b01"/>理答之曰。<persName>如来</persName>有此五眼矣。</p> <lb ed="X" n="0600c05"/><lb ed="R040" n="0196b02"/><p xml:id="pX25p0600c0501">【证】昔雲巖问道吾。大悲菩萨。用许多手眼作么。吾 <lb ed="X" n="0600c06"/><lb ed="R040" n="0196b03"/>云。通身是手眼。是言极妙。苟无众生。无四相。一瞬 <lb ed="X" n="0600c07"/><lb ed="R040" n="0196b04"/>不具。而况多眼乎。要人自见耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0600c08"/><lb ed="R040" n="0196b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0600c0801">须菩提。于意云何。如恒河中所有沙。<persName>佛</persName>说是沙不。如 <lb ed="X" n="0600c09"/><lb ed="R040" n="0196b06"/>是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说是沙。须菩提。于意云何。如一恒河中 <lb ed="X" n="0600c10"/><lb ed="R040" n="0196b07"/>所有沙。有如是沙等恒河。是诸恒河所有沙数。<persName>佛</persName>世 <lb ed="X" n="0600c11"/><lb ed="R040" n="0196b08"/>界如是。寧为多不。甚多。<persName>世尊</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0600c12"/><lb ed="R040" n="0196b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0600c1201">【註】沙等恒河者。谓一粒沙为一恒河。廣譬设喩。言 <lb ed="X" n="0600c13"/><lb ed="R040" n="0196b10"/>恒河之多也。以沙等恒河之沙数<persName>佛</persName>世界。又不勝 <lb ed="X" n="0600c14"/><lb ed="R040" n="0196b11"/>其多矣。假设此问而言之也。<persName>佛</persName>世界者。三千大千 <lb ed="X" n="0600c15"/><lb ed="R040" n="0196b12"/>内。必有一<persName>佛</persName>设化。谓之曰<persName>佛</persName>世界。</p> <lb ed="X" n="0600c16"/><lb ed="R040" n="0196b13"/><p xml:id="pX25p0600c1601">【讲】<persName>佛</persName>欲人明此许多众生妄心。故以许多世界为 <lb ed="X" n="0600c17"/><lb ed="R040" n="0196b14"/>问云。擧此无穷之沙以数<persName>佛</persName>之世界。果多否乎。须 <lb ed="X" n="0600c18"/><lb ed="R040" n="0196b15"/>菩提亦以甚多答之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0600c19"/><lb ed="R040" n="0196b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0600c1901"><persName>佛</persName>告须菩提。尔所国土中。所有众生。若干种心。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0600c20"/><lb ed="R040" n="0196b17"/>悉知。何以故。<persName>如来</persName>说诸心。皆为非心。是名为心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0600c21"/><lb ed="R040" n="0196b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0600c2101">【註】若。如也。干。数也。心数虽多。不出过去未来现在。 <lb ed="X" n="0600c22"/><lb ed="R040" n="0197a01"/>环转钩连。纠结不了。无非妄心。诸心。即若干种心。</p> <lb ed="X" n="0600c23"/><lb ed="R040" n="0197a02"/><p xml:id="pX25p0600c2301">【讲】<persName>佛</persName>告须菩提云。不必远论恒沙世界。即如尔之 <lb ed="X" n="0600c24"/><lb ed="R040" n="0197a03"/>国土中。所有许多众生。各具一心。则其心有若干 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0601a" n="0601a"/> <lb ed="X" n="0601a01"/><lb ed="R040" n="0197a04"/>种。<persName>如来</persName>以淸净五眼。皆尽见知之。其故维何。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0601a02"/><lb ed="R040" n="0197a05"/>所说一切心。皆是众生妄心。非性中常住真心。识 <lb ed="X" n="0601a03"/><lb ed="R040" n="0197a06"/>得妄心非心。菩提本体现矣。是名为心也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0601a04"/><lb ed="R040" n="0197a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0601a0401">所以者何。须菩提。过去心不可得。现在心不可得。未 <lb ed="X" n="0601a05"/><lb ed="R040" n="0197a08"/>来心不可得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0601a06"/><lb ed="R040" n="0197a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0601a0601">【註】思念前事者。为过去心。思念今事者。为现在心。 <lb ed="X" n="0601a07"/><lb ed="R040" n="0197a10"/>思念後事者。为未来心。不可得。言本来无有也。</p> <lb ed="X" n="0601a08"/><lb ed="R040" n="0197a11"/><p xml:id="pX25p0601a0801">【论】此三句。我<persName>佛</persName>谈到骨髓处。何必历览群藏。向外 <lb ed="X" n="0601a09"/><lb ed="R040" n="0197a12"/>驰求哉。所以<persName>佛</persName>恩难报也。凡人一念中。即有未来 <lb ed="X" n="0601a10"/><lb ed="R040" n="0197a13"/>现在过去。须看得活。故疏抄云。若一念有起灭。即 <lb ed="X" n="0601a11"/><lb ed="R040" n="0197a14"/>成六十种邪见。九百种烦恼是也。</p> <lb ed="X" n="0601a12"/><lb ed="R040" n="0197a15"/><p xml:id="pX25p0601a1201">【讲】<persName>佛</persName>言<persName>如来</persName>所说非心者。何也。盖常住真心。妙湛 <lb ed="X" n="0601a13"/><lb ed="R040" n="0197a16"/>圆寂。体用如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0601001" n="0601001"/>一。若太虚空。離诸缘引之想。过去心 <lb ed="X" n="0601a14"/><lb ed="R040" n="0197a17"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0601a1401" n="0601a1401"/><anchor xml:id="beg0601a1401" n="0601a1401"/>已<anchor xml:id="end0601a1401"/>灭。何所凝滞于物。现在心不住。何所专主于有。 <lb ed="X" n="0601a15"/><lb ed="R040" n="0197a18"/>未来心未至。何所预期于先。虚灵莫测。反观于内。 <lb ed="X" n="0601a16"/><lb ed="R040" n="0197b01"/>三心总不可得也。此方是菩提真心。一体同观矣。</p> <lb ed="X" n="0601a17"/><lb ed="R040" n="0197b02"/><p xml:id="pX25p0601a1701">【证】论语云。子绝四。毋意毋必。毋固毋我。六祖云。前 <lb ed="X" n="0601a18"/><lb ed="R040" n="0197b03"/>念後念及今念。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0601002" n="0601002"/>三念不被邪见染。张无尽云。一念 <lb ed="X" n="0601a19"/><lb ed="R040" n="0197b04"/>不生全体现。古云。三际俱断。三念皆妄。了不可得。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0601a20"/><lb ed="R040" n="0197b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法界通化分第十九</cb:mulu><head>〇法界通化分第十九</head> <lb ed="X" n="0601a21"/><lb ed="R040" n="0197b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0601a2101">须菩提。于意云何。若有人满三千大千世界七宝。以 <lb ed="X" n="0601a22"/><lb ed="R040" n="0197b07"/>用佈施。是人以是因缘。得福多否。如是。<persName>世尊</persName>。此人以 <lb ed="X" n="0601a23"/><lb ed="R040" n="0197b08"/>是因缘。得福甚多。须菩提。若福德有实。<persName>如来</persName>不说得 <lb ed="X" n="0601a24"/><lb ed="R040" n="0197b09"/>福德多。以福德无故。<persName>如来</persName>说得福德多。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0601b" n="0601b"/> <lb ed="X" n="0601b01"/><lb ed="R040" n="0197b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0601b0101">【论】三千大千佈施之福。俗眼为实。<persName>佛</persName>眼为无。佈施 <lb ed="X" n="0601b02"/><lb ed="R040" n="0197b11"/>既廣。得福自多。所谓以是因缘也。毕竟是有碍有 <lb ed="X" n="0601b03"/><lb ed="R040" n="0197b12"/>著。不是淸净福德。以无为福纔是不住相佈施。故 <lb ed="X" n="0601b04"/><lb ed="R040" n="0197b13"/>不徒言得。而言多也。</p> <lb ed="X" n="0601b05"/><lb ed="R040" n="0197b14"/><p xml:id="pX25p0601b0501">【讲】<persName>佛</persName>又反复申之。见吾心中法界。所通化无穷者。 <lb ed="X" n="0601b06"/><lb ed="R040" n="0197b15"/>虽宝施不足以拟之也。故问须菩提。若有人以满 <lb ed="X" n="0601b07"/><lb ed="R040" n="0197b16"/>三千大千世界之七宝。用为佈施。其福德果多否。 <lb ed="X" n="0601b08"/><lb ed="R040" n="0197b17"/>须菩提亦以甚多答之。<persName>佛</persName>又呼须菩提言曰。若福 <lb ed="X" n="0601b09"/><lb ed="R040" n="0197b18"/>德之有真实。则徒求之于外。取诸相也。有相以为 <lb ed="X" n="0601b10"/><lb ed="R040" n="0198a01"/>佈施。其报有限。<persName>如来</persName>不说得福德多。我之所谓福 <lb ed="X" n="0601b11"/><lb ed="R040" n="0198a02"/>德者。離诸相也。即前无住相佈施。在<persName>如来</persName>无能施 <lb ed="X" n="0601b12"/><lb ed="R040" n="0198a03"/>之心。在法界无可施之迹。正是无为淸净功德。其 <lb ed="X" n="0601b13"/><lb ed="R040" n="0198a04"/>福等如虚空。岂有漏之因。所可同日语。此<persName>如来</persName>说 <lb ed="X" n="0601b14"/><lb ed="R040" n="0198a05"/>福德多也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0601b15"/><lb ed="R040" n="0198a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離色離相分第二十</cb:mulu><head>〇離色離相分第二十</head> <lb ed="X" n="0601b16"/><lb ed="R040" n="0198a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0601b1601">须菩提。于意云何。<persName>佛</persName>可以具足色身见不。不也。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0601b17"/><lb ed="R040" n="0198a08"/><persName>如来</persName>不应以具足色身见。何以故。<persName>如来</persName>说具足色身。 <lb ed="X" n="0601b18"/><lb ed="R040" n="0198a09"/>即非具足色身。是名具足色身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0601b19"/><lb ed="R040" n="0198a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0601b1901">【註】具足者。无少亏欠也。</p> <lb ed="X" n="0601b20"/><lb ed="R040" n="0198a11"/><p xml:id="pX25p0601b2001">【论】此段专主離色言。此分与第五分。第十三分。意 <lb ed="X" n="0601b21"/><lb ed="R040" n="0198a12"/>俱同。而<persName>佛</persName>乃重言之者。盖末世修行。多执色相。如 <lb ed="X" n="0601b22"/><lb ed="R040" n="0198a13"/>香花顶礼。外貌供奉。不悟自<anchor xml:id="nkr_note_add_0601b2201" n="0601b2201"/><anchor xml:id="beg0601b2201" n="0601b2201"/>己<anchor xml:id="end0601b2201"/>真性。<persName>佛</persName>所以反复 <lb ed="X" n="0601b23"/><lb ed="R040" n="0198a14"/>叮咛告诫之也。</p> <lb ed="X" n="0601b24"/><lb ed="R040" n="0198a15"/><p xml:id="pX25p0601b2401">【讲】<persName>佛</persName>恐须菩提错认<persName>如来</persName>色身。把作<persName>如来</persName>真身看 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0601c" n="0601c"/> <lb ed="X" n="0601c01"/><lb ed="R040" n="0198a16"/>了。故设此疑而问之曰。<persName>佛</persName>可以具足色身见否。须 <lb ed="X" n="0601c02"/><lb ed="R040" n="0198a17"/>菩提即解其意。遂答之曰。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>不应以 <lb ed="X" n="0601c03"/><lb ed="R040" n="0198a18"/>具足色身见。何以见之。盖色身。乃血肉之躯。非法 <lb ed="X" n="0601c04"/><lb ed="R040" n="0198b01"/>身也。若法身。则纵横无碍。自在自由。念念无非般 <lb ed="X" n="0601c05"/><lb ed="R040" n="0198b02"/>若。岂八十种好。所能囿也。色身中有妙色身存焉。 <lb ed="X" n="0601c06"/><lb ed="R040" n="0198b03"/>方名具足色身矣。</p> <lb ed="X" n="0601c07"/><lb ed="R040" n="0198b04"/><p xml:id="pX25p0601c0701">【证】花严经云。淸净妙色身。神力故显现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0601c08"/><lb ed="R040" n="0198b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0601c0801">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>可以具足诸相见不。不也。世 <lb ed="X" n="0601c09"/><lb ed="R040" n="0198b06"/>尊。<persName>如来</persName>不应以具足诸相见。何以故。<persName>如来</persName>说诸相具 <lb ed="X" n="0601c10"/><lb ed="R040" n="0198b07"/>足。即非具足。是名诸相具足。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0601c11"/><lb ed="R040" n="0198b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0601c1101">【论】此段专主離相言。</p> <lb ed="X" n="0601c12"/><lb ed="R040" n="0198b09"/><p xml:id="pX25p0601c1201">【讲】<persName>佛</persName>又问之曰。<persName>如来</persName>可以具足诸相见否。须菩提 <lb ed="X" n="0601c13"/><lb ed="R040" n="0198b10"/>即解其義而以否答之。盖自受生以来。有形者。有 <lb ed="X" n="0601c14"/><lb ed="R040" n="0198b11"/>形形者。有生者。有生生者。若无真性法身。则虽有 <lb ed="X" n="0601c15"/><lb ed="R040" n="0198b12"/>相。亦天地之委形也。此<persName>如来</persName>不应以具足诸相见 <lb ed="X" n="0601c16"/><lb ed="R040" n="0198b13"/>矣。所以者何。<persName>如来</persName>所说诸相具足。非徒取诸相也。 <lb ed="X" n="0601c17"/><lb ed="R040" n="0198b14"/>以<persName>如来</persName>虽有三十二相。必具足乎三十二行。般若 <lb ed="X" n="0601c18"/><lb ed="R040" n="0198b15"/>观照。万象悉融。凡六神通。八解脱。具于自性中者。 <lb ed="X" n="0601c19"/><lb ed="R040" n="0198b16"/>皆无欠无馀。常满足尔。此肉身<persName>如来</persName>内。有真<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0601c20"/><lb ed="R040" n="0198b17"/>在焉。是名诸相具足也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0601c21"/><lb ed="R040" n="0198b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">非说所说分第二十一</cb:mulu><head>〇非说所说分第二十一</head> <lb ed="X" n="0601c22"/><lb ed="R040" n="0199a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0601c2201">须菩提。汝勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当有所说法。莫作是 <lb ed="X" n="0601c23"/><lb ed="R040" n="0199a02"/>念。何以故。若人言<persName>如来</persName>有所说法。则为谤<persName>佛</persName>。不能解 <lb ed="X" n="0601c24"/><lb ed="R040" n="0199a03"/>我所说故。须菩提。说法者。无法可说。是名说法。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0602a" n="0602a"/> <lb ed="X" n="0602a01"/><lb ed="R040" n="0199a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0602a0101">【论】此分与第七分。无有定法。<persName>如来</persName>可说。十三分。如 <lb ed="X" n="0602a02"/><lb ed="R040" n="0199a05"/>来无所说。意大同。亦不过反复告人。勿执文字之 <lb ed="X" n="0602a03"/><lb ed="R040" n="0199a06"/>陈言。而寡默识之妙道也。谓之曰。勿谓。又曰。莫作。 <lb ed="X" n="0602a04"/><lb ed="R040" n="0199a07"/>我<persName>佛</persName>叮咛之意。至深切矣。</p> <lb ed="X" n="0602a05"/><lb ed="R040" n="0199a08"/><p xml:id="pX25p0602a0501">【讲】<persName>佛</persName>告须菩提曰。尔切勿自谓。我<persName>如来</persName>有心作此 <lb ed="X" n="0602a06"/><lb ed="R040" n="0199a09"/>念头。有此说法。以开示于人。汝切莫作是念。何以 <lb ed="X" n="0602a07"/><lb ed="R040" n="0199a10"/>故。设或有人言。<persName>佛</persName>有法说于人。则是浅见寡识滞 <lb ed="X" n="0602a08"/><lb ed="R040" n="0199a11"/>在文字之粗。是为谤<persName>佛</persName>。不能解会我所说之義故 <lb ed="X" n="0602a09"/><lb ed="R040" n="0199a12"/>也。又呼须菩提曰。我之所谓说法者。不假口说之 <lb ed="X" n="0602a10"/><lb ed="R040" n="0199a13"/>腾。默契心源之妙。唯能坐断十方。打成一片。非言 <lb ed="X" n="0602a11"/><lb ed="R040" n="0199a14"/>语可到。本来无法可说。是名真说法也。</p> <lb ed="X" n="0602a12"/><lb ed="R040" n="0199a15"/><p xml:id="pX25p0602a1201">【证】圆觉经云。依幻说觉。亦名为幻。既名为幻。所说 <lb ed="X" n="0602a13"/><lb ed="R040" n="0199a16"/>之法。亦皆是幻。张无尽云。非法无以谈空。非人无 <lb ed="X" n="0602a14"/><lb ed="R040" n="0199a17"/>以说法。妙明子云。智高远水孤峰。性寂寒潭皎月。 <lb ed="X" n="0602a15"/><lb ed="R040" n="0199a18"/>然後可以尽離不離言之道也。如如居士云。终日 <lb ed="X" n="0602a16"/><lb ed="R040" n="0199b01"/>吃饭。不曾咬著一粒米。终日著衣。不曾挂著一茎 <lb ed="X" n="0602a17"/><lb ed="R040" n="0199b02"/>丝。所以我<persName>佛</persName>横说直说。四十九年。未尝道著一字。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0602a18"/><lb ed="R040" n="0199b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0602a1801">尔时慧命须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。于未来世。 <lb ed="X" n="0602a19"/><lb ed="R040" n="0199b04"/>闻说是法。生信心不。<persName>佛</persName>言。须菩提。彼非众生。非不众 <lb ed="X" n="0602a20"/><lb ed="R040" n="0199b05"/>生。何以故。须菩提。众生众生者。<persName>如来</persName>说非众生。是名 <lb ed="X" n="0602a21"/><lb ed="R040" n="0199b06"/>众生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0602a22"/><lb ed="R040" n="0199b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0602a2201">【註】慧。言德。命。言寿。即长老之别名。</p> <lb ed="X" n="0602a23"/><lb ed="R040" n="0199b08"/><p xml:id="pX25p0602a2301">【讲】须菩提问<persName>佛</persName>曰。末法之後。略有众生。闻说此经 <lb ed="X" n="0602a24"/><lb ed="R040" n="0199b09"/>般若之法。能生敬信之心否也。<persName>佛</persName>呼须菩提曰。汝 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0602b" n="0602b"/> <lb ed="X" n="0602b01"/><lb ed="R040" n="0199b10"/>勿谓五浊恶世之间。俱是不信<persName>佛</persName>法的人。盖<persName>佛</persName>与 <lb ed="X" n="0602b02"/><lb ed="R040" n="0199b11"/>众生。原非两类。同具此般若真心。彼虽为众生。而 <lb ed="X" n="0602b03"/><lb ed="R040" n="0199b12"/>真性原有。非可以众生目之。彼虽非众生。而业缘 <lb ed="X" n="0602b04"/><lb ed="R040" n="0199b13"/>现在。又非可以不众生目之。何以故也。众生于众 <lb ed="X" n="0602b05"/><lb ed="R040" n="0199b14"/>生之中。苟能闻般若法而敬信之。言下见性。是即 <lb ed="X" n="0602b06"/><lb ed="R040" n="0199b15"/>前之所说。非众生中人也。是假名众生尔。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0602b07"/><lb ed="R040" n="0199b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无法可得分第二十二</cb:mulu><head>〇无法可得分第二十二</head> <lb ed="X" n="0602b08"/><lb ed="R040" n="0199b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0602b0801">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>得阿耨多罗三藐三菩提。为 <lb ed="X" n="0602b09"/><lb ed="R040" n="0199b18"/>无所得耶。<persName>佛</persName>言。如是。如是。须菩提。我于阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0602b10"/><lb ed="R040" n="0200a01"/>藐三菩提。乃至无有少法可得。是名阿耨多罗三藐 <lb ed="X" n="0602b11"/><lb ed="R040" n="0200a02"/>三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0602b12"/><lb ed="R040" n="0200a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0602b1201">【讲】须菩提以解空之性。深悟菩提之奥。乃以无所 <lb ed="X" n="0602b13"/><lb ed="R040" n="0200a04"/>得为问。<persName>佛</persName>深许其言之当也。言如是如是。我于无 <lb ed="X" n="0602b14"/><lb ed="R040" n="0200a05"/>上正<persName>等正觉</persName>之法。不从外得。乃吾之真性也。真性 <lb ed="X" n="0602b15"/><lb ed="R040" n="0200a06"/>中荡然虚空。神凝智泯。情卷思澄。迎之无首。随之 <lb ed="X" n="0602b16"/><lb ed="R040" n="0200a07"/>无後。不可以色相取。不可以言说求。无有少法可 <lb ed="X" n="0602b17"/><lb ed="R040" n="0200a08"/>得也。不过强名曰阿耨菩提而<anchor xml:id="nkr_note_add_0602b1701" n="0602b1701"/><anchor xml:id="beg0602b1701" n="0602b1701"/>已<anchor xml:id="end0602b1701"/>。</p> <lb ed="X" n="0602b18"/><lb ed="R040" n="0200a09"/><p xml:id="pX25p0602b1801">【证】玉枢经云。道在天地。天地不知。有情无情。唯一 <lb ed="X" n="0602b19"/><lb ed="R040" n="0200a10"/>无二。六祖云。妙性本空。无有一法可得。颜柄曰。有 <lb ed="X" n="0602b20"/><lb ed="R040" n="0200a11"/>法可得。是名法缚。无法可得。方名解脱。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0602b21"/><lb ed="R040" n="0200a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">净心行善分第二十三</cb:mulu><head>〇净心行善分第二十三</head> <lb ed="X" n="0602b22"/><lb ed="R040" n="0200a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0602b2201">复次。须菩提。是法平等。无有高下。是名阿耨多罗三 <lb ed="X" n="0602b23"/><lb ed="R040" n="0200a14"/>藐三菩提。以无我无人无众生无寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0602b24"/><lb ed="R040" n="0200a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0602b2401">【註】阿耨菩提法者。即真性也。刊定云。在圣不增。故 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0602c" n="0602c"/> <lb ed="X" n="0602c01"/><lb ed="R040" n="0200a16"/>无高。居凡不减。故无下。此言平等性也。真心即是 <lb ed="X" n="0602c02"/><lb ed="R040" n="0200a17"/>性。原无两样。</p> <lb ed="X" n="0602c03"/><lb ed="R040" n="0200a18"/><p xml:id="pX25p0602c0301">【讲】<persName>佛</persName>又再告须菩提云。我所说阿耨菩提之法。乃 <lb ed="X" n="0602c04"/><lb ed="R040" n="0200b01"/>吾本然之性。居圣位而不加。处凡流而无损。人人 <lb ed="X" n="0602c05"/><lb ed="R040" n="0200b02"/>具足。世世同然。荡然太虚。较若画一。是色身则有 <lb ed="X" n="0602c06"/><lb ed="R040" n="0200b03"/>高下。真性则无高下。所以名为无上正<persName>等正觉</persName>也。 <lb ed="X" n="0602c07"/><lb ed="R040" n="0200b04"/>何以见之。以我真性中。原无有我人众生寿者之 <lb ed="X" n="0602c08"/><lb ed="R040" n="0200b05"/>妄。若有此妄。则嗜欲深者。天機必浅。攻取累者。湛 <lb ed="X" n="0602c09"/><lb ed="R040" n="0200b06"/>一不全。吾见尘劳。种种异起。何得为平等法哉。法 <lb ed="X" n="0602c10"/><lb ed="R040" n="0200b07"/>为平等。方名无上菩提矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0602c11"/><lb ed="R040" n="0200b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0602c1101">修一切善法。则得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。所 <lb ed="X" n="0602c12"/><lb ed="R040" n="0200b09"/>言善法者。<persName>如来</persName>说即非善法。是名善法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0602c13"/><lb ed="R040" n="0200b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0602c1301">【论】夫平等之法。不从外得矣。一向认著本来现成。 <lb ed="X" n="0602c14"/><lb ed="R040" n="0200b11"/>堕诸无事甲中。不假修进。此又愚迷不返者也。</p> <lb ed="X" n="0602c15"/><lb ed="R040" n="0200b12"/><p xml:id="pX25p0602c1501">【讲】<persName>佛</persName>又说。当修此一切善法。凡佈施。持戒。忍辱。精 <lb ed="X" n="0602c16"/><lb ed="R040" n="0200b13"/>进。禅定。智慧。皆是明心见性之善法。依此法修。则 <lb ed="X" n="0602c17"/><lb ed="R040" n="0200b14"/>虚<anchor xml:id="nkr_note_add_0602c1701" n="0602c1701"/><anchor xml:id="beg0602c1701" n="0602c1701"/>己<anchor xml:id="end0602c1701"/>冥真。崇德履道。造至觉地矣。即得此阿耨菩 <lb ed="X" n="0602c18"/><lb ed="R040" n="0200b15"/>提也。然又恐人泥于有法。又呼须菩提曰。我所言 <lb ed="X" n="0602c19"/><lb ed="R040" n="0200b16"/>善法者。乃接引众生入道之门。本来原无此善法。 <lb ed="X" n="0602c20"/><lb ed="R040" n="0200b17"/>不过假此虚名以开悟人尔。若执著善法。便有人 <lb ed="X" n="0602c21"/><lb ed="R040" n="0200b18"/>我等相矣。又落两头機。岂是平等哉。</p> <lb ed="X" n="0602c22"/><lb ed="R040" n="0201a01"/><p xml:id="pX25p0602c2201">【论】傅大士颂云。水陆同真际。飞行体一如。法中何 <lb ed="X" n="0602c23"/><lb ed="R040" n="0201a02"/>彼此。理上岂亲疏。自他分别遣。高下执情除。了斯 <lb ed="X" n="0602c24"/><lb ed="R040" n="0201a03"/>平等性。咸共入无馀。</p></cb:div></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0603a" n="0603a"/> <lb ed="X" n="0603a01"/><lb ed="R040" n="0201a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">福智无比分第二十四</cb:mulu><head>〇福智无比分第二十四</head> <lb ed="X" n="0603a02"/><lb ed="R040" n="0201a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0603a0201">须菩提。若三千大千世界中。所有诸<name role="" type="person">须弥山</name>王。如是 <lb ed="X" n="0603a03"/><lb ed="R040" n="0201a06"/>等七宝聚。有人持用佈施。若人以此般若波罗蜜经 <lb ed="X" n="0603a04"/><lb ed="R040" n="0201a07"/>乃至四句偈等。受持读诵为他人说。于前福德。百分 <lb ed="X" n="0603a05"/><lb ed="R040" n="0201a08"/>不及一。百千万亿分。乃至算数譬喩所不能及。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0603a06"/><lb ed="R040" n="0201a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0603a0601">【论】此義虽重。各有妙旨。详见读法。</p> <lb ed="X" n="0603a07"/><lb ed="R040" n="0201a10"/><p xml:id="pX25p0603a0701">【讲】<persName>佛</persName>告须菩提云。须弥为众山之王。三千大千中 <lb ed="X" n="0603a08"/><lb ed="R040" n="0201a11"/>诸<name role="" type="person">须弥山</name>。又不特一须弥也。设或以七宝之聚。等 <lb ed="X" n="0603a09"/><lb ed="R040" n="0201a12"/>如许山之多。用此佈施。福德固为多矣。然自性若 <lb ed="X" n="0603a10"/><lb ed="R040" n="0201a13"/>迷。福何可救。若人以此般若经幷四句偈。受持有 <lb ed="X" n="0603a11"/><lb ed="R040" n="0201a14"/>得于心。演说有益于世。则不徒见<persName>佛</persName>了生死。亦且 <lb ed="X" n="0603a12"/><lb ed="R040" n="0201a15"/>如<persName>佛</persName>度一切。是修自性上福德。是聚自身中七宝。 <lb ed="X" n="0603a13"/><lb ed="R040" n="0201a16"/>比前七宝佈施之福德。不及此经百千万亿分之 <lb ed="X" n="0603a14"/><lb ed="R040" n="0201a17"/>一也。人可徒以佈施求之外。而不求之心哉。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0603a15"/><lb ed="R040" n="0201a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">化无所化分第二十五</cb:mulu><head>〇化无所化分第二十五</head> <lb ed="X" n="0603a16"/><lb ed="R040" n="0201b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0603a1601">须菩提。于意云何。汝等勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当度众 <lb ed="X" n="0603a17"/><lb ed="R040" n="0201b02"/>生。须菩提。莫作是念。何以故。实无有众生<persName>如来</persName>度者。 <lb ed="X" n="0603a18"/><lb ed="R040" n="0201b03"/>若有众生<persName>如来</persName>度者。<persName>如来</persName>则有我人众生寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0603a19"/><lb ed="R040" n="0201b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0603a1901">【论】非说所说分中。汝勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当有所 <lb ed="X" n="0603a20"/><lb ed="R040" n="0201b05"/>说法。<persName>如来</persName>说非众生。是名众生。此分中云。汝等勿 <lb ed="X" n="0603a21"/><lb ed="R040" n="0201b06"/>谓<persName>如来</persName>作是念。我当度众生。<persName>如来</persName>说即非凡夫。是 <lb ed="X" n="0603a22"/><lb ed="R040" n="0201b07"/>名凡夫。<persName>佛</persName>恐人泥著有法可说可度。而不悟自性 <lb ed="X" n="0603a23"/><lb ed="R040" n="0201b08"/>自度。故又告诫一番。</p> <lb ed="X" n="0603a24"/><lb ed="R040" n="0201b09"/><p xml:id="pX25p0603a2401">【讲】<persName>佛</persName>呼须菩提曰。汝之意何如。凡汝学道之人。勿 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0603b" n="0603b"/> <lb ed="X" n="0603b01"/><lb ed="R040" n="0201b10"/>谓我<persName>如来</persName>实有此意。而必有化度众生之心。汝等 <lb ed="X" n="0603b02"/><lb ed="R040" n="0201b11"/>莫作此念。可也。所以然者。如何。<persName>佛</persName>虽有此般若波 <lb ed="X" n="0603b03"/><lb ed="R040" n="0201b12"/>罗蜜法。以开示众生。然众生之心。本来空寂。般若 <lb ed="X" n="0603b04"/><lb ed="R040" n="0201b13"/>智慧。原自具足。苟有闻经悟道。乃众生自然化度。 <lb ed="X" n="0603b05"/><lb ed="R040" n="0201b14"/>我何度之有哉。所谓平等真法界。<persName>佛</persName>不度众生也。 <lb ed="X" n="0603b06"/><lb ed="R040" n="0201b15"/>若说一切众生。必是<persName>如来</persName>化度。则<persName>如来</persName>即同凡夫。 <lb ed="X" n="0603b07"/><lb ed="R040" n="0201b16"/>便有我人等之私矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0603b08"/><lb ed="R040" n="0201b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0603b0801">须菩提。<persName>如来</persName>说有我者。即非有我。而凡夫之人。以为 <lb ed="X" n="0603b09"/><lb ed="R040" n="0201b18"/>有我。须菩提。凡夫者。<persName>如来</persName>说即非凡夫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0603b10"/><lb ed="R040" n="0202a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0603b1001">【讲】夫人有一我心。斯有人。有众生。有寿者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0603b1001" n="0603b1001"/><anchor xml:id="beg0603b1001" n="0603b1001"/>己<anchor xml:id="end0603b1001"/>私未 <lb ed="X" n="0603b11"/><lb ed="R040" n="0202a02"/>克故也。如曰。有众生可度。是<persName>如来</persName>执有我也。<persName>佛</persName>又 <lb ed="X" n="0603b12"/><lb ed="R040" n="0202a03"/>呼须菩提曰。<persName>如来</persName>说有我者。即非有我心也。在如 <lb ed="X" n="0603b13"/><lb ed="R040" n="0202a04"/>来以是法。潜孚默化于人。而不见其迹。在凡夫假 <lb ed="X" n="0603b14"/><lb ed="R040" n="0202a05"/>是法顿悟自修于<anchor xml:id="nkr_note_add_0603b1401" n="0603b1401"/><anchor xml:id="beg0603b1401" n="0603b1401"/>己<anchor xml:id="end0603b1401"/>。而莫测其自。何尝区区作此 <lb ed="X" n="0603b15"/><lb ed="R040" n="0202a06"/>念。曰我当度众生。而执为有我哉。至于凡夫。未能 <lb ed="X" n="0603b16"/><lb ed="R040" n="0202a07"/>见性。所以我相未忘。而非以此论<persName>佛</persName>也。<persName>佛</persName>又恐人 <lb ed="X" n="0603b17"/><lb ed="R040" n="0202a08"/>分别凡夫。复呼须菩提曰。凡夫。<persName>如来</persName>说即非凡夫。 <lb ed="X" n="0603b18"/><lb ed="R040" n="0202a09"/>盖真空无相之道。自二五凝成之初。原无亏欠。悟 <lb ed="X" n="0603b19"/><lb ed="R040" n="0202a10"/>则刹那即入觉地矣。岂可以凡夫目之乎。所以如 <lb ed="X" n="0603b20"/><lb ed="R040" n="0202a11"/>来･凡夫本同一性。不容区别也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0603b21"/><lb ed="R040" n="0202a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法身非相分第二十六</cb:mulu><head>〇法身非相分第二十六</head> <lb ed="X" n="0603b22"/><lb ed="R040" n="0202a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0603b2201">须菩提。于意云何。可以三十二相观<persName>如来</persName>不。须菩提 <lb ed="X" n="0603b23"/><lb ed="R040" n="0202a14"/>言。如是。如是。以三十二相观<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>言。须菩提。若以 <lb ed="X" n="0603b24"/><lb ed="R040" n="0202a15"/>三十二相观<persName>如来</persName>者。转轮圣王。则是<persName>如来</persName>。须菩提白 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0603c" n="0603c"/> <lb ed="X" n="0603c01"/><lb ed="R040" n="0202a16"/><persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。不应以三十二相观如 <lb ed="X" n="0603c02"/><lb ed="R040" n="0202a17"/>来。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0603c03"/><lb ed="R040" n="0202a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0603c0301">【註】观与见不同。见。视也。观。谛视也。见属目。观兼心 <lb ed="X" n="0603c04"/><lb ed="R040" n="0202b01"/>目。所谓想见也。</p> <lb ed="X" n="0603c05"/><lb ed="R040" n="0202b02"/><p xml:id="pX25p0603c0501">【论】如法受持分中。<persName>佛</persName>有三十二相之问。须菩提曾 <lb ed="X" n="0603c06"/><lb ed="R040" n="0202b03"/>以不也答之。此又以著相答<persName>佛</persName>者。非前悟後迷也。 <lb ed="X" n="0603c07"/><lb ed="R040" n="0202b04"/>因世之著相求<persName>佛</persName>者。往往皆然。不反其意以答世 <lb ed="X" n="0603c08"/><lb ed="R040" n="0202b05"/>尊。安得<persName>世尊</persName>尽出肺腑示之哉。善现加慧人。至矣。</p> <lb ed="X" n="0603c09"/><lb ed="R040" n="0202b06"/><p xml:id="pX25p0603c0901">【讲】<persName>佛</persName>告须菩提曰。汝之意。果以三十二相观<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0603c10"/><lb ed="R040" n="0202b07"/>否。须菩提若未喩其意。反答曰。如是如是。欲观如 <lb ed="X" n="0603c11"/><lb ed="R040" n="0202b08"/>来者。不出此三十二相也。<persName>佛</persName>即<anchor xml:id="nkr_note_orig_0603001" n="0603001"/>听之曰。设若<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0603c12"/><lb ed="R040" n="0202b09"/>可以三十二相见。则转轮圣王。乃管四天下如轮 <lb ed="X" n="0603c13"/><lb ed="R040" n="0202b10"/>之转。以其福业之多。故其色身。具足三十二相。与 <lb ed="X" n="0603c14"/><lb ed="R040" n="0202b11"/><persName>佛</persName>相似。是转轮圣王。亦当为<persName>佛</persName>矣。须菩提随应声 <lb ed="X" n="0603c15"/><lb ed="R040" n="0202b12"/>曰。以我解<persName>佛</persName>之義。不应以三十二相观<persName>如来</persName>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0603c16"/><lb ed="R040" n="0202b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0603c1601">尔时。<persName>世尊</persName>而说偈言。若以色见我。以音声求我。是人 <lb ed="X" n="0603c17"/><lb ed="R040" n="0202b14"/>行邪道。不能见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0603c18"/><lb ed="R040" n="0202b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0603c1801">【註】偈者。发言成句也。色者。如莊严<persName>佛</persName>像之类。见者。 <lb ed="X" n="0603c19"/><lb ed="R040" n="0202b16"/>亲睹之也。声者。如歌扬梵赞之类。求者。索也。我者。 <lb ed="X" n="0603c20"/><lb ed="R040" n="0202b17"/><persName>佛</persName>自谓也。邪道者。声色乃是幻妄。唯真性方为正 <lb ed="X" n="0603c21"/><lb ed="R040" n="0202b18"/>觉也。<persName>如来</persName>者。真性法身<persName>佛</persName>也。</p> <lb ed="X" n="0603c22"/><lb ed="R040" n="0203a01"/><p xml:id="pX25p0603c2201">【讲】彼时<persName>世尊</persName>而说偈曰。法身等如虚空。灵觉含真。 <lb ed="X" n="0603c23"/><lb ed="R040" n="0203a02"/>妙体湛寂。離彼形迹之间。超诸耳目之外。尔等若 <lb ed="X" n="0603c24"/><lb ed="R040" n="0203a03"/>徒以颜色睹其形容。或徒执声教听其謦欬。欲以 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0604a" n="0604a"/> <lb ed="X" n="0604a01"/><lb ed="R040" n="0203a04"/>此二者。求见我之真性。此等之人泥于色身<persName>佛</persName>。皆 <lb ed="X" n="0604a02"/><lb ed="R040" n="0203a05"/>捨正路而不由。所行者邪道也。决不能见<persName>佛</persName>本来 <lb ed="X" n="0604a03"/><lb ed="R040" n="0203a06"/>面目矣。欲亲见<persName>如来</persName>常住之真性。当求之于精神 <lb ed="X" n="0604a04"/><lb ed="R040" n="0203a07"/>心術之中。岂可以声音笑貌为哉。</p> <lb ed="X" n="0604a05"/><lb ed="R040" n="0203a08"/><p xml:id="pX25p0604a0501">【证】儒书云。视于无形。听于无声。太上护命经云。视 <lb ed="X" n="0604a06"/><lb ed="R040" n="0203a09"/>不见我。听不得闻。離种种边。名为妙道。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0604a07"/><lb ed="R040" n="0203a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无断无灭分第二十七</cb:mulu><head>〇无断无灭分第二十七</head> <lb ed="X" n="0604a08"/><lb ed="R040" n="0203a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0604a0801">须菩提。汝若作是念。<persName>如来</persName>不以具足相故得阿耨多 <lb ed="X" n="0604a09"/><lb ed="R040" n="0203a12"/>罗三藐三菩提。须菩提。莫作是念。<persName>如来</persName>不以具足相 <lb ed="X" n="0604a10"/><lb ed="R040" n="0203a13"/>故。得阿耨多罗三藐三菩提。须菩提。汝若作是念。发 <lb ed="X" n="0604a11"/><lb ed="R040" n="0203a14"/>阿耨多罗三藐三菩提心者。说诸法断灭。莫作是念。 <lb ed="X" n="0604a12"/><lb ed="R040" n="0203a15"/>何以故。发阿耨多罗三藐三菩提心者。于法不说断 <lb ed="X" n="0604a13"/><lb ed="R040" n="0203a16"/>灭相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0604a14"/><lb ed="R040" n="0203a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0604a1401">【论】此分二段。初则反其辞而诘之。次则正其辞而 <lb ed="X" n="0604a15"/><lb ed="R040" n="0203a18"/>晓之。因此经中俱说无。恐人执著此无。沉空弃有。 <lb ed="X" n="0604a16"/><lb ed="R040" n="0203b01"/>反成断灭相矣。夫断灭。则无相也。亦曰相者。何哉。 <lb ed="X" n="0604a17"/><lb ed="R040" n="0203b02"/>盖相者谓之形迹。如昼明则为明相。夜暗则为暗 <lb ed="X" n="0604a18"/><lb ed="R040" n="0203b03"/>相。以一切法皆断灭不用。则心何由以明。性何由 <lb ed="X" n="0604a19"/><lb ed="R040" n="0203b04"/>以见。譬如过河无筏。岂能得济。一向滞于顽空之 <lb ed="X" n="0604a20"/><lb ed="R040" n="0203b05"/>迹。将以何者为修行。此所以为断灭相也。</p> <lb ed="X" n="0604a21"/><lb ed="R040" n="0203b06"/><p xml:id="pX25p0604a2101">【讲】<persName>佛</persName>呼须菩提曰。汝若作此念头。说<persName>如来</persName>不用具 <lb ed="X" n="0604a22"/><lb ed="R040" n="0203b07"/>足之相。得此无上菩提。汝切莫以此念而言。云称 <lb ed="X" n="0604a23"/><lb ed="R040" n="0203b08"/><persName>如来</persName>原无声色可求。非三十二相。不假淸净妙行 <lb ed="X" n="0604a24"/><lb ed="R040" n="0203b09"/>圆满功德。遽然得此菩提大道也。又呼之曰。<persName>如来</persName> <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0604b" n="0604b"/> <lb ed="X" n="0604b01"/><lb ed="R040" n="0203b10"/>菩提之心。脱尘缘以备三常。起圆通而满十度。其 <lb ed="X" n="0604b02"/><lb ed="R040" n="0203b11"/>神无方。其化无体。原非断灭者也。汝若作此念。言 <lb ed="X" n="0604b03"/><lb ed="R040" n="0203b12"/>于一切法。皆断灭之。大非矣。何以言之。发菩提心 <lb ed="X" n="0604b04"/><lb ed="R040" n="0203b13"/>者。必依般若之法。以为修行之具。若不用此法。则 <lb ed="X" n="0604b05"/><lb ed="R040" n="0203b14"/>心花何由发明。而真如亦幾乎熄矣。故于此不说 <lb ed="X" n="0604b06"/><lb ed="R040" n="0203b15"/>断灭相也。</p> <lb ed="X" n="0604b07"/><lb ed="R040" n="0203b16"/><p xml:id="pX25p0604b0701">【证】永嘉歌云。弃有著空病亦然。还如避溺而投火。 <lb ed="X" n="0604b08"/><lb ed="R040" n="0203b17"/>川禅师云。剪不齐兮理还乱。拽起头来割不断。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0604b09"/><lb ed="R040" n="0203b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">不受不贪分第二十八</cb:mulu><head>〇不受不贪分第二十八</head> <lb ed="X" n="0604b10"/><lb ed="R040" n="0204a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0604b1001">须菩提。若菩萨以满恒河沙等世界七宝。持用佈施。 <lb ed="X" n="0604b11"/><lb ed="R040" n="0204a02"/>若复有人知一切法无我。得成于忍。此菩萨勝前菩 <lb ed="X" n="0604b12"/><lb ed="R040" n="0204a03"/>萨所得功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0604b13"/><lb ed="R040" n="0204a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0604b1301">【註】我者。私<anchor xml:id="nkr_note_add_0604b1301" n="0604b1301"/><anchor xml:id="beg0604b1301" n="0604b1301"/>己<anchor xml:id="end0604b1301"/>心也。成者。成就也。</p> <lb ed="X" n="0604b14"/><lb ed="R040" n="0204a05"/><p xml:id="pX25p0604b1401">【论】前章于六波罗蜜中。揭出忍辱波罗蜜为言。可 <lb ed="X" n="0604b15"/><lb ed="R040" n="0204a06"/>见忍之義大矣哉。人于一切万事执著一个我心。 <lb ed="X" n="0604b16"/><lb ed="R040" n="0204a07"/>就有四相。于六尘上见其可爱而受之。见其可欲 <lb ed="X" n="0604b17"/><lb ed="R040" n="0204a08"/>而贪之。便不能忍耐以降伏其心。而于菩提远矣 <lb ed="X" n="0604b18"/><lb ed="R040" n="0204a09"/>【讲】故<persName>佛</persName>呼须菩提曰。设或有菩萨。满河沙世界之 <lb ed="X" n="0604b19"/><lb ed="R040" n="0204a10"/>七宝。用为佈施。福固勝矣。然未免有贪爱之心。非 <lb ed="X" n="0604b20"/><lb ed="R040" n="0204a11"/>自性功德也。若复有人。深知一切万法。从我自心 <lb ed="X" n="0604b21"/><lb ed="R040" n="0204a12"/>而生。湛若太虚。不住不著。无有我心。得成就此容 <lb ed="X" n="0604b22"/><lb ed="R040" n="0204a13"/>忍功德。此等菩萨。勝前菩萨宝施之功德矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0604b23"/><lb ed="R040" n="0204a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0604b2301">何以故。须菩提。以诸菩萨不受福德故。须菩提白<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0604b24"/><lb ed="R040" n="0204a15"/>言。<persName>世尊</persName>。云何菩萨不受福德。须菩提。菩萨所作福德。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0604c" n="0604c"/> <lb ed="X" n="0604c01"/><lb ed="R040" n="0204a16"/>不应贪著。是故说不受福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0604c02"/><lb ed="R040" n="0204a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0604c0201">【讲】<persName>佛</persName>先言无我。方便成就此容忍功德者。以菩萨 <lb ed="X" n="0604c03"/><lb ed="R040" n="0204a18"/>原无所得心也。<persName>佛</persName>恐须菩提错认世间福德。故又 <lb ed="X" n="0604c04"/><lb ed="R040" n="0204b01"/>呼而告之曰。菩萨以此忍道勝宝施之福者。盖彼 <lb ed="X" n="0604c05"/><lb ed="R040" n="0204b02"/>以有相之施。必为有漏之因。必不以此宝施而受 <lb ed="X" n="0604c06"/><lb ed="R040" n="0204b03"/>用此福德也。须菩提未解其義。问云何菩萨不受 <lb ed="X" n="0604c07"/><lb ed="R040" n="0204b04"/>福德。<persName>佛</persName>又言。菩萨所作福德。俱是阿耨菩提之理。 <lb ed="X" n="0604c08"/><lb ed="R040" n="0204b05"/>或受持于<anchor xml:id="nkr_note_add_0604c0801" n="0604c0801"/><anchor xml:id="beg0604c0801" n="0604c0801"/>己<anchor xml:id="end0604c0801"/>。或演说于人。无有我相。无能所心。何 <lb ed="X" n="0604c09"/><lb ed="R040" n="0204b06"/>尝念念贪著今日利盖幾事。明日济渡幾人。而欲 <lb ed="X" n="0604c10"/><lb ed="R040" n="0204b07"/>受享此因果也。所以说菩萨不受福德矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0604c11"/><lb ed="R040" n="0204b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">威仪寂静分第二十九</cb:mulu><head>〇威仪寂静分第二十九</head> <lb ed="X" n="0604c12"/><lb ed="R040" n="0204b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0604c1201">须菩提。若有人言。<persName>如来</persName>若来若去･若坐若卧。是人不 <lb ed="X" n="0604c13"/><lb ed="R040" n="0204b10"/>解我所说義。何以故。<persName>如来</persName>者无所从来。亦无所去。故 <lb ed="X" n="0604c14"/><lb ed="R040" n="0204b11"/>名<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0604c15"/><lb ed="R040" n="0204b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0604c1501">【讲】<persName>佛</persName>见世人。多以四威仪中。求色身有相<persName>佛</persName>。而不 <lb ed="X" n="0604c16"/><lb ed="R040" n="0204b13"/>知般若真性<persName>佛</persName>。乃呼须菩提曰。若有人说<persName>如来</persName>者。 <lb ed="X" n="0604c17"/><lb ed="R040" n="0204b14"/>或来而感应。或去而入寂。或坐而趺跏。或卧而偃 <lb ed="X" n="0604c18"/><lb ed="R040" n="0204b15"/>息。以此四威仪。遂指名曰<persName>如来</persName>。则皆著于有相。徒 <lb ed="X" n="0604c19"/><lb ed="R040" n="0204b16"/>睹其形容。未窥其精蕴。此人不解晓我所说之義 <lb ed="X" n="0604c20"/><lb ed="R040" n="0204b17"/>理也。何故不解。盖我所谓<persName>如来</persName>者。谓真性<persName>佛</persName>也。真 <lb ed="X" n="0604c21"/><lb ed="R040" n="0204b18"/>性<persName>佛</persName>无相。本不生灭。其来也。遍虚空。尽法界。无一 <lb ed="X" n="0604c22"/><lb ed="R040" n="0205a01"/>物不阐遮那之形。无一事不播<persName>如来</persName>之号。要之。诸 <lb ed="X" n="0604c23"/><lb ed="R040" n="0205a02"/>法空寂。本来无有。何所从而来也。其去也。等观自 <lb ed="X" n="0604c24"/><lb ed="R040" n="0205a03"/>在。妙入无为。照五蕴之皆空。见六尘之非有。要之。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0605a" n="0605a"/> <lb ed="X" n="0605a01"/><lb ed="R040" n="0205a04"/>万象全彰。一真常住。无所从而去也。如而不去。来 <lb ed="X" n="0605a02"/><lb ed="R040" n="0205a05"/>而不来。故名<persName>如来</persName>。亦强名耳。真性不可以形容也。</p> <lb ed="X" n="0605a03"/><lb ed="R040" n="0205a06"/><p xml:id="pX25p0605a0301">【证】花严经云。上觉无来处。去亦无所从。淸净妙色 <lb ed="X" n="0605a04"/><lb ed="R040" n="0205a07"/>身。神力故显现。圆觉经云。雲驶月运。舟行岸移。盖 <lb ed="X" n="0605a05"/><lb ed="R040" n="0205a08"/>月未尝运。岸未尝移。真如体性。未尝作止任灭。皆 <lb ed="X" n="0605a06"/><lb ed="R040" n="0205a09"/>人谬见耳。长水法师云。水淸月见。月亦不来。水浊 <lb ed="X" n="0605a07"/><lb ed="R040" n="0205a10"/>月隐。亦非月去。但是水有淸浊。非谓月有陞沉。法 <lb ed="X" n="0605a08"/><lb ed="R040" n="0205a11"/>中亦<anchor xml:id="nkr_note_orig_0605001" n="0605001"/>耳。心净见<persName>佛</persName>。非是<persName>佛</persName>来。心垢不见。亦非<persName>佛</persName>去。 <lb ed="X" n="0605a09"/><lb ed="R040" n="0205a12"/>以人心自有垢净。<persName>佛</persName>本无去来也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0605a10"/><lb ed="R040" n="0205a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一合理相分第三十</cb:mulu><head>〇一合理相分第三十</head> <lb ed="X" n="0605a11"/><lb ed="R040" n="0205a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0605a1101">须菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎为微 <lb ed="X" n="0605a12"/><lb ed="R040" n="0205a15"/>尘。于意云何。是微尘众寧为多不。须菩提言。甚多。世 <lb ed="X" n="0605a13"/><lb ed="R040" n="0205a16"/>尊。何以故。若是微尘众实有者。<persName>佛</persName>则不说是微尘众。 <lb ed="X" n="0605a14"/><lb ed="R040" n="0205a17"/>所以者何。<persName>佛</persName>说微尘众。即非微尘众。是名微尘众。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0605a15"/><lb ed="R040" n="0205a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0605a1501">【论】微尘･世界。皆是假立色相。原不真实。微尘在太 <lb ed="X" n="0605a16"/><lb ed="R040" n="0205b01"/>虚之中。游气飘扬。任其起灭。世界在太虚之中。明 <lb ed="X" n="0605a17"/><lb ed="R040" n="0205b02"/>暗色空。山河大地。任其聚散。若真性般若。穷劫不 <lb ed="X" n="0605a18"/><lb ed="R040" n="0205b03"/>壞。岂二者所比哉。</p> <lb ed="X" n="0605a19"/><lb ed="R040" n="0205b04"/><p xml:id="pX25p0605a1901">【讲】<persName>佛</persName>告须菩提曰。如有男女等人。以三千大千世 <lb ed="X" n="0605a20"/><lb ed="R040" n="0205b05"/>界。碎分为微细尘埃。汝意以为多否。须菩提答曰。 <lb ed="X" n="0605a21"/><lb ed="R040" n="0205b06"/>甚多。何以见之。此微尘众。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0605002" n="0605002"/>等是人心妄想安立。若 <lb ed="X" n="0605a22"/><lb ed="R040" n="0205b07"/>曰。真个有此微尘众多。<persName>佛</persName>则不说是微尘众也。唯 <lb ed="X" n="0605a23"/><lb ed="R040" n="0205b08"/>此妄尘。皆是外来之物。非吾心上之所本有者。若 <lb ed="X" n="0605a24"/><lb ed="R040" n="0205b09"/>能心镜常明。微尘虽多。岂足以障蔽我哉。此非微 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0605b" n="0605b"/> <lb ed="X" n="0605b01"/><lb ed="R040" n="0205b10"/>尘众。是名微尘众也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0605b02"/><lb ed="R040" n="0205b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0605b0201"><persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>所说三千大千世界。即非世界。是名世界。 <lb ed="X" n="0605b03"/><lb ed="R040" n="0205b12"/>何以故。若世界实有者。则是一合相。<persName>如来</persName>说一合相。 <lb ed="X" n="0605b04"/><lb ed="R040" n="0205b13"/>即非一合相。是名一合相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0605b05"/><lb ed="R040" n="0205b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0605b0501">【讲】须菩提又呼<persName>世尊</persName>而言。<persName>如来</persName>所说三千大千世 <lb ed="X" n="0605b06"/><lb ed="R040" n="0205b15"/>界。皆由妄尘积聚而成。劫数尽时亦有变壞。此所 <lb ed="X" n="0605b07"/><lb ed="R040" n="0205b16"/>以虚幻不实。即非世界。是名世界也。何以谓之非 <lb ed="X" n="0605b08"/><lb ed="R040" n="0205b17"/>世界。若以世界为实有者。必是本来真性。自无始 <lb ed="X" n="0605b09"/><lb ed="R040" n="0205b18"/>以来。常住不灭。以此真实之性。在于世界中。打成 <lb ed="X" n="0605b10"/><lb ed="R040" n="0206a01"/>一片。有而不滞于迹。无而不沦于虚。即是一合相。 <lb ed="X" n="0605b11"/><lb ed="R040" n="0206a02"/>然<persName>如来</persName>所说一合相者。原以真性等于虚空。岂假 <lb ed="X" n="0605b12"/><lb ed="R040" n="0206a03"/>言说所能形容哉。即非一合相。乃强名一合相矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0605b13"/><lb ed="R040" n="0206a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0605b1301">须菩提。一合相者。则是不可说。但凡夫之人。贪著其 <lb ed="X" n="0605b14"/><lb ed="R040" n="0206a05"/>事。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0605b15"/><lb ed="R040" n="0206a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0605b1501">【讲】<persName>佛</persName>见须菩提<anchor xml:id="nkr_note_add_0605b1501" n="0605b1501"/><anchor xml:id="beg0605b1501" n="0605b1501"/>已<anchor xml:id="end0605b1501"/>悟其实。故再呼而告之曰。是一 <lb ed="X" n="0605b16"/><lb ed="R040" n="0206a07"/>合相之道。空而不空。妙不容言。即是不可以言说 <lb ed="X" n="0605b17"/><lb ed="R040" n="0206a08"/>求也。但庸常之人。不知真性为实。贪恋执著于世 <lb ed="X" n="0605b18"/><lb ed="R040" n="0206a09"/>间一切事。认微尘为实有。而妄缘超起。观世界为 <lb ed="X" n="0605b19"/><lb ed="R040" n="0206a10"/>实有。而幻境愈增。击缚于生灭者。不少也。岂知理 <lb ed="X" n="0605b20"/><lb ed="R040" n="0206a11"/>相合一之为妙哉。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0605b21"/><lb ed="R040" n="0206a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">知见不生分第三十一</cb:mulu><head>〇知见不生分第三十一</head> <lb ed="X" n="0605b22"/><lb ed="R040" n="0206a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0605b2201">须菩提。若人言。<persName>佛</persName>说我见人见众生见寿者见。须菩 <lb ed="X" n="0605b23"/><lb ed="R040" n="0206a14"/>提。于意云何。是人解我所说義不。不也。<persName>世尊</persName>。是人不 <lb ed="X" n="0605b24"/><lb ed="R040" n="0206a15"/>解<persName>如来</persName>所说義。何以故。<persName>世尊</persName>说我见人见众生见寿 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0605c" n="0605c"/> <lb ed="X" n="0605c01"/><lb ed="R040" n="0206a16"/>者见。即非我见人见众生见寿者见。是名我见人见 <lb ed="X" n="0605c02"/><lb ed="R040" n="0206a17"/>众生见寿者见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0605c03"/><lb ed="R040" n="0206a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0605c0301">【论】人无知见。即同顽石。<persName>佛</persName>岂无之。但知见有真有 <lb ed="X" n="0605c04"/><lb ed="R040" n="0206b01"/>妄。如法花经云。开<persName>佛</persName>知见。示<persName>佛</persName>知见。悟<persName>佛</persName>知见。入 <lb ed="X" n="0605c05"/><lb ed="R040" n="0206b02"/><persName>佛</persName>知见。此知见之真也。楞严经云。知见立知。即无 <lb ed="X" n="0605c06"/><lb ed="R040" n="0206b03"/>明本。此知见之妄也。黄<anchor xml:id="nkr_note_add_0605c0601" n="0605c0601"/><anchor xml:id="beg0605c0601" n="0605c0601"/>蘗<anchor xml:id="end0605c0601"/>云。前说四相。此说四见 <lb ed="X" n="0605c07"/><lb ed="R040" n="0206b04"/>相。粗而见精。又云。<persName>佛</persName>以见性为见。人以见相为见。 <lb ed="X" n="0605c08"/><lb ed="R040" n="0206b05"/>【讲】<persName>佛</persName>恐人著于妄见。不能见性。故发此问曰。若人 <lb ed="X" n="0605c09"/><lb ed="R040" n="0206b06"/>言<persName>佛</persName>说我人等四见。汝意何如。此人能会得義理 <lb ed="X" n="0605c10"/><lb ed="R040" n="0206b07"/>否。须菩提答曰。<persName>佛</persName>之所说。是人多不会其理。何以 <lb ed="X" n="0605c11"/><lb ed="R040" n="0206b08"/>见之。<persName>世尊</persName>所说。我人等四见。滞于形迹之私。流为 <lb ed="X" n="0605c12"/><lb ed="R040" n="0206b09"/>物化之累。所见皆虚妄也。若真性中般若之妙。如 <lb ed="X" n="0605c13"/><lb ed="R040" n="0206b10"/>大明当空。洞达无碍。即非我人众生寿者之妄见。 <lb ed="X" n="0605c14"/><lb ed="R040" n="0206b11"/>但虚名为我人众生寿者见耳。岂真有此见哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0605c15"/><lb ed="R040" n="0206b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0605c1501">须菩提。发阿耨多罗三藐三菩提心者。于一切法应 <lb ed="X" n="0605c16"/><lb ed="R040" n="0206b13"/>如是知。如是见。如是信解。不生法相。须菩提。所言法 <lb ed="X" n="0605c17"/><lb ed="R040" n="0206b14"/>相者。<persName>如来</persName>说即非法相。是名法相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0605c18"/><lb ed="R040" n="0206b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0605c1801">【註】如是知如是见者。即无上菩提之真知真见也。 <lb ed="X" n="0605c19"/><lb ed="R040" n="0206b16"/>法者。事也。相者。形迹也。不生法相者。于事之有形 <lb ed="X" n="0605c20"/><lb ed="R040" n="0206b17"/>迹。如我人众生寿者之见。皆不萌于心也。</p> <lb ed="X" n="0605c21"/><lb ed="R040" n="0206b18"/><p xml:id="pX25p0605c2101">【讲】<persName>佛</persName>呼须菩提曰。若能兴起无上正<persName>等正觉</persName>之真 <lb ed="X" n="0605c22"/><lb ed="R040" n="0207a01"/>心者。于一切事。不起四见。识自本心。见自本性。当 <lb ed="X" n="0605c23"/><lb ed="R040" n="0207a02"/>有如是真知。有如是真见。又有如是信受解悟。则 <lb ed="X" n="0605c24"/><lb ed="R040" n="0207a03"/>阿耨菩提浑然具吾天真内。凡在外有形迹底事。 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0606a" n="0606a"/> <lb ed="X" n="0606a01"/><lb ed="R040" n="0207a04"/>能障吾之真心者。皆不生于其心矣。然我之所言 <lb ed="X" n="0606a02"/><lb ed="R040" n="0207a05"/>法相者。盖事虽在外。顺应而虚。本不在我。即非法 <lb ed="X" n="0606a03"/><lb ed="R040" n="0207a06"/>相。有形迹之可指也。是假名为法相而<anchor xml:id="nkr_note_add_0606a0301" n="0606a0301"/><anchor xml:id="beg0606a0301" n="0606a0301"/>已<anchor xml:id="end0606a0301"/>。法相既 <lb ed="X" n="0606a04"/><lb ed="R040" n="0207a07"/>非。必无我人众生寿者之见。而菩提真心所当知 <lb ed="X" n="0606a05"/><lb ed="R040" n="0207a08"/>见而信解者也。发菩提心者。曷审于此。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0606a06"/><lb ed="R040" n="0207a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">应化非真分第三十二</cb:mulu><head>〇应化非真分第三十二</head> <lb ed="X" n="0606a07"/><lb ed="R040" n="0207a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0606a0701">须菩提。若有人以满无量阿僧祇世界七宝。持用布 <lb ed="X" n="0606a08"/><lb ed="R040" n="0207a11"/>施。若有善男子･善女人。发菩萨心者。持于此经。乃至 <lb ed="X" n="0606a09"/><lb ed="R040" n="0207a12"/>四句偈等。受持读诵。为人演说。其福勝彼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0606a10"/><lb ed="R040" n="0207a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0606a1001">【註】无量阿僧祇世界者。不止于恒沙也。发菩萨心 <lb ed="X" n="0606a11"/><lb ed="R040" n="0207a14"/>者。谓发廣大济渡众生之心。即菩提心也。</p> <lb ed="X" n="0606a12"/><lb ed="R040" n="0207a15"/><p xml:id="pX25p0606a1201">【讲】<persName>佛</persName>呼须菩提曰。若有人满无量无央数之世界 <lb ed="X" n="0606a13"/><lb ed="R040" n="0207a16"/>七宝。用施于人。固为世间福矣。若有男女发菩萨 <lb ed="X" n="0606a14"/><lb ed="R040" n="0207a17"/>普济之心。于此经偈。不徒受持。自见其性。又演说 <lb ed="X" n="0606a15"/><lb ed="R040" n="0207a18"/>于人。教人见性。人<anchor xml:id="nkr_note_add_0606a1501" n="0606a1501"/><anchor xml:id="beg0606a1501" n="0606a1501"/>己<anchor xml:id="end0606a1501"/>兼成。此则出世间之福。受用 <lb ed="X" n="0606a16"/><lb ed="R040" n="0207b01"/>无有穷尽者也。寧不勝乎彼哉。</p> <lb ed="X" n="0606a17"/><lb ed="R040" n="0207b02"/><p xml:id="pX25p0606a1701">【证】法常满<persName>如来</persName>解云。缘此经根本。以破相为宗。了 <lb ed="X" n="0606a18"/><lb ed="R040" n="0207b03"/>空为義。迷性佈施。皆不证真。能识四句涅槃之门。 <lb ed="X" n="0606a19"/><lb ed="R040" n="0207b04"/>演说法身。如如不动。观有为法。同于梦幻。若作此 <lb ed="X" n="0606a20"/><lb ed="R040" n="0207b05"/>见。教化众生。勝用七宝佈施之福也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0606a21"/><lb ed="R040" n="0207b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0606a2101">云何为人演说。不取于相。如如不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0606a22"/><lb ed="R040" n="0207b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0606a2201">【论】此不取于相两句。尽全经之要旨。<persName>佛</persName>之精神命 <lb ed="X" n="0606a23"/><lb ed="R040" n="0207b08"/>脉。俱在于此。当以心悟可也。</p> <lb ed="X" n="0606a24"/><lb ed="R040" n="0207b09"/><p xml:id="pX25p0606a2401">【讲】<persName>佛</persName>自问云。以此四句偈。与人演说者何如而说 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0606b" n="0606b"/> <lb ed="X" n="0606b01"/><lb ed="R040" n="0207b10"/>之。乃自答云。不取于相。如如不动。盖我真性本无 <lb ed="X" n="0606b02"/><lb ed="R040" n="0207b11"/>上菩提之妙心。为无馀涅槃之实理。人法双泯。情 <lb ed="X" n="0606b03"/><lb ed="R040" n="0207b12"/>智俱忘。自无形迹之可求。亦无声色之可见。不著 <lb ed="X" n="0606b04"/><lb ed="R040" n="0207b13"/>于我人众生寿者也。不住于色声香味触法也。本 <lb ed="X" n="0606b05"/><lb ed="R040" n="0207b14"/>来真空。何有相之可取。唯见如如焉。自然而然。一 <lb ed="X" n="0606b06"/><lb ed="R040" n="0207b15"/>神通乎法界而定自真。万化妙于无方而体常寂。 <lb ed="X" n="0606b07"/><lb ed="R040" n="0207b16"/>虽灭度众生而不有。虽佈施莊严而无心。威仪寂 <lb ed="X" n="0606b08"/><lb ed="R040" n="0207b17"/>静而<anchor xml:id="nkr_note_add_0606b0801" n="0606b0801"/><anchor xml:id="beg0606b0801" n="0606b0801"/>已<anchor xml:id="end0606b0801"/>。知见不生而<anchor xml:id="nkr_note_add_0606b0802" n="0606b0802"/><anchor xml:id="beg0606b0802" n="0606b0802"/>已<anchor xml:id="end0606b0802"/>。遍虚空世界常住而未尝 <lb ed="X" n="0606b09"/><lb ed="R040" n="0207b18"/>动也。此真四句而可以演说矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0606b10"/><lb ed="R040" n="0208a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0606b1001">何以故。一切有为法。如梦幻泡影。如露亦如电。应作 <lb ed="X" n="0606b11"/><lb ed="R040" n="0208a02"/>如是观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0606b12"/><lb ed="R040" n="0208a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0606b1201">【註】梦出无心。幻成有意。梦觉入幻。幻结疑梦。皆从 <lb ed="X" n="0606b13"/><lb ed="R040" n="0208a04"/>顚倒起也。水沤为泡。泡随水消。形照为影。影从形 <lb ed="X" n="0606b14"/><lb ed="R040" n="0208a05"/>灭。皆虚无实也。露以日晞。电以霁散。尤是倏忽起 <lb ed="X" n="0606b15"/><lb ed="R040" n="0208a06"/>灭。此六字中。凡人事之感应。山河之安立。天地之 <lb ed="X" n="0606b16"/><lb ed="R040" n="0208a07"/>变化。都<anchor xml:id="nkr_note_add_0606b1601" n="0606b1601"/><anchor xml:id="beg0606b1601" n="0606b1601"/>已<anchor xml:id="end0606b1601"/>说尽。此四句刬尽经旨。正<persName>如来</persName>真切灭 <lb ed="X" n="0606b17"/><lb ed="R040" n="0208a08"/>度之处。观无所其空观假观中观之妙智也。</p> <lb ed="X" n="0606b18"/><lb ed="R040" n="0208a09"/><p xml:id="pX25p0606b1801">【讲】<persName>佛</persName>又晓之云。我所谓如如不动者。何以故也。盖 <lb ed="X" n="0606b19"/><lb ed="R040" n="0208a10"/>真空无相。本自如如。一切贤圣。皆以无为法而亲 <lb ed="X" n="0606b20"/><lb ed="R040" n="0208a11"/>证之。若世间有所作为之事。皆虚妄不实。如梦想 <lb ed="X" n="0606b21"/><lb ed="R040" n="0208a12"/>之非真。如幻術之假化。如水泡之虚浮。如身影之 <lb ed="X" n="0606b22"/><lb ed="R040" n="0208a13"/>恍惚。如朝露之易晞。如闪电之易灭。当作如是六 <lb ed="X" n="0606b23"/><lb ed="R040" n="0208a14"/>者观看。可见世间之事。诸行无常。皆有生。还有灭。 <lb ed="X" n="0606b24"/><lb ed="R040" n="0208a15"/>非真有也。唯我如如不动之性。湛若太虚。超万劫 <pb ed="X" xml:id="X25.0497.0606c" n="0606c"/> <lb ed="X" n="0606c01"/><lb ed="R040" n="0208a16"/>而常存。与人演说。其福德寧有尽哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0606c02"/><lb ed="R040" n="0208a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0606c0201"><persName>佛</persName>说是经<anchor xml:id="nkr_note_add_0606c0201" n="0606c0201"/><anchor xml:id="beg0606c0201" n="0606c0201"/>已<anchor xml:id="end0606c0201"/>。长老须菩提及诸比丘･比丘尼･优婆塞･ <lb ed="X" n="0606c03"/><lb ed="R040" n="0208a18"/>优婆夷･一切世间･天･人･阿修罗。闻<persName>佛</persName>所说。发大欢喜。 <lb ed="X" n="0606c04"/><lb ed="R040" n="0208b01"/>信受奉行。<note place="inline">比音彼</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0606c05"/><lb ed="R040" n="0208b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0606c0501">【讲】<persName>佛</persName>既反复大阐般若之法。说经<anchor xml:id="nkr_note_add_0606c0501" n="0606c0501"/><anchor xml:id="beg0606c0501" n="0606c0501"/>已<anchor xml:id="end0606c0501"/>毕。首焉启请 <lb ed="X" n="0606c06"/><lb ed="R040" n="0208b03"/>之长老名须菩提者。顿悟真空。<anchor xml:id="nkr_note_add_0606c0601" n="0606c0601"/><anchor xml:id="beg0606c0601" n="0606c0601"/>已<anchor xml:id="end0606c0601"/>领心印矣。其时 <lb ed="X" n="0606c07"/><lb ed="R040" n="0208b04"/>同会听法者。有比丘而名僧焉。有比丘尼而名为 <lb ed="X" n="0606c08"/><lb ed="R040" n="0208b05"/>师姑焉。有居士而谓之优婆塞焉。有道姑而谓之 <lb ed="X" n="0606c09"/><lb ed="R040" n="0208b06"/>优婆夷焉。一切世间之人。及天上之天人。幷阿修 <lb ed="X" n="0606c10"/><lb ed="R040" n="0208b07"/>罗之神。闻<persName>佛</persName>所说此经。各各言下见性。不惊不怖 <lb ed="X" n="0606c11"/><lb ed="R040" n="0208b08"/>不畏。皆大欢喜。幸正法之难遇。悦今日之躬逢。莫 <lb ed="X" n="0606c12"/><lb ed="R040" n="0208b09"/>不信受其言而领之于心。奉行其教而演之于人。 <lb ed="X" n="0606c13"/><lb ed="R040" n="0208b10"/>虽亿万劫来。永证金刚不壞身也。<persName>佛</persName>之慈悲至矣。 <lb ed="X" n="0606c14"/><lb ed="R040" n="0208b11"/>睹是经者。其报<persName>佛</persName>恩哉。</p> <lb ed="X" n="0606c15"/><lb ed="R040" n="0208b12"/><p xml:id="pX25p0606c1501">【证】川禅师颂曰。饥得食。渴得浆。病得瘥。热得凉。贫 <lb ed="X" n="0606c16"/><lb ed="R040" n="0208b13"/>人遇宝。婴儿见孃。飘舟到岸。孤客还鄕。旱逢甘泽。 <lb ed="X" n="0606c17"/><lb ed="R040" n="0208b14"/>国有忠良。四夷拱手。八表来降。头头总是。物物全 <lb ed="X" n="0606c18"/><lb ed="R040" n="0208b15"/>彰。古今凡圣。地狱天堂。东西南北。不用思量。刹尘 <lb ed="X" n="0606c19"/><lb ed="R040" n="0208b16"/>沙界诸群品。尽入金刚大道场。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0606c20"/><lb ed="R040" n="0208b17"/> <lb ed="X" n="0606c21"/><lb ed="R040" n="0208b18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金刚经石註<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0580c1401" to="#end0580c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0581b0101" to="#end0581b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0581b0901" to="#end0581b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0581b1501" to="#end0581b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">入</lem><rdg wit="#wit.orig">人</rdg></app> <app from="#beg0581b1701" to="#end0581b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0581c0801" to="#end0581c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0581c1401" to="#end0581c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0581c1601" to="#end0581c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0581c1901" to="#end0581c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0581c2301" to="#end0581c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0582a0501" to="#end0582a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0582a0601" to="#end0582a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0582a0602" to="#end0582a0602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0582a0901" to="#end0582a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0582a1301" to="#end0582a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0582a1801" to="#end0582a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0582a2101" to="#end0582a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app> <app from="#beg0583b1801" to="#end0583b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0583c2101" to="#end0583c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0584a1501" to="#end0584a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">入</lem><rdg wit="#wit.orig">人</rdg></app> <app from="#beg0584b0601" to="#end0584b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0585a0301" to="#end0585a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0585a2201" to="#end0585a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0585b0301" to="#end0585b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0585b0302" to="#end0585b0302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0585b0303" to="#end0585b0303"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">座</lem><rdg wit="#wit.orig">坐</rdg></app> <app from="#beg0585b0401" to="#end0585b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">坐</lem><rdg wit="#wit.orig">座</rdg></app> <app from="#beg0585b0402" to="#end0585b0402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0585b1401" to="#end0585b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0585b2301" to="#end0585b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0586c0701" to="#end0586c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0586c2301" to="#end0586c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0587a1601" to="#end0587a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0587a1701" to="#end0587a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0588b0901" to="#end0588b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0589b0501" to="#end0589b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0589b1201" to="#end0589b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0590c1301" to="#end0590c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0591a0201" to="#end0591a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0591a1101" to="#end0591a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0591a1401" to="#end0591a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0591a2301" to="#end0591a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0591a2302" to="#end0591a2302"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0591c0501" to="#end0591c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0593a1301" to="#end0593a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0593a1501" to="#end0593a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0593c0801" to="#end0593c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0593c1701" to="#end0593c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0594b1901" to="#end0594b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0594c1801" to="#end0594c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0595b2001" to="#end0595b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0595c0101" to="#end0595c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">干</lem><rdg wit="#wit.orig">于</rdg></app> <app from="#beg0596c0101" to="#end0596c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0597a0501" to="#end0597a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">智</lem><rdg wit="#wit.orig">首</rdg></app> <app from="#beg0597a2001" to="#end0597a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0597b0501" to="#end0597b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0597c0801" to="#end0597c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0597c0901" to="#end0597c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0598b0101" to="#end0598b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0598b0501" to="#end0598b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0598b1601" to="#end0598b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0598c1801" to="#end0598c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0599a0101" to="#end0599a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0599b1601" to="#end0599b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0599c1801" to="#end0599c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0600a0601" to="#end0600a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0600b0201" to="#end0600b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0600b2101" to="#end0600b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0601a1401" to="#end0601a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0601b2201" to="#end0601b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0602b1701" to="#end0602b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0602c1701" to="#end0602c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0603b1001" to="#end0603b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0603b1401" to="#end0603b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0604b1301" to="#end0604b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0604c0801" to="#end0604c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0605b1501" to="#end0605b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0605c0601" to="#end0605c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">蘗</lem><rdg wit="#wit.orig">蘖</rdg></app> <app from="#beg0606a0301" to="#end0606a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0606a1501" to="#end0606a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0606b0801" to="#end0606b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0606b0802" to="#end0606b0802"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0606b1601" to="#end0606b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0606c0201" to="#end0606c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0606c0501" to="#end0606c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0606c0601" to="#end0606c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0580002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580002">又一作文</note> <note n="0580003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580003">取下廣本作一有计百馀种全集五千馀张分为六集编定宝金通寿安乐字号全部刷印发兑或有爱阅全集或有不足购取者即之字</note> <note n="0580004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0580004">无编等八字</note> <note n="0584001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0584001">脱疑说</note> <note n="0584002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0584002">能异作难</note> <note n="0585001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585001">植异作殖</note> <note n="0585002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0585002">因音异作音因</note> <note n="0586001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0586001">明异作朋</note> <note n="0586002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0586002">待异作时</note> <note n="0587001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0587001">浩流异作平沉</note> <note n="0588001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0588001">乎异作耶</note> <note n="0589001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0589001">如异作犹</note> <note n="0590001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0590001">息异作怠</note> <note n="0590002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0590002">随异作堕</note> <note n="0590003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0590003">专异作等</note> <note n="0590004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0590004">切异作相</note> <note n="0591001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0591001">即＊是异作也是（是ハ本文ニ谓トツクル。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> <note n="0592001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0592001"><g ref="#CB18874">面</g>异作面</note> <note n="0597001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0597001">在异作王</note> <note n="0597002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0597002">之作边</note> <note n="0597003" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0597003">为异作万</note> <note n="0597004" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0597004">阐异作问</note> <note n="0598001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0598001">知异作加</note> <note n="0599001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0599001">也异作矣</note> <note n="0601001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0601001">一异作如</note> <note n="0601002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0601002">三异作念</note> <note n="0603001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0603001">听异作晓</note> <note n="0605001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0605001">耳疑尔</note> <note n="0605002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0605002">等异作俱</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0580c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0580c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0581b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0581b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581b0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0581b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581b1501">入【CB】，人【卍续】</note> <note n="0581b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0581c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581c0801">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0581c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581c1401">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0581c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581c1601">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0581c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581c1901">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0581c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0581c2301">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0582a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0582a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0582a0602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0602">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0582a0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a0901">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0582a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a1301">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0582a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a1801">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0582a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0582a2101">［－］【CB】，一【卍续】</note> <note n="0583b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0583b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0583c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0583c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0584a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0584a1501">入【CB】，人【卍续】</note> <note n="0584b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0584b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0585a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585a0301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0585a2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585a2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0585b0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0585b0302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b0302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0585b0303" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b0303">座【CB】，坐【卍续】</note> <note n="0585b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b0401">坐【CB】，座【卍续】</note> <note n="0585b0402" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b0402">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0585b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0585b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0585b2301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0586c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0586c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0586c2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0586c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0587a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0587a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0587a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0587a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0588b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0588b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0589b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0589b0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0589b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0589b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0590c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0590c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0591a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0591a1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591a1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0591a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0591a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0591a2302" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591a2302">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0591c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0591c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0593a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0593a1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0593a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0593a1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0593c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0593c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0593c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0593c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0594b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0594b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0594c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0594c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0595b2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0595b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0595c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0595c0101">干【CB】，于【卍续】</note> <note n="0596c0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0596c0101">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0597a0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0597a0501">智【CB】，首【卍续】</note> <note n="0597a2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0597a2001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0597b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0597b0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0597c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0597c0801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0597c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0597c0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0598b0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0598b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0598b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0598b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0598b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0598b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0598c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0598c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0599a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0599a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0599b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0599b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0599c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0599c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0600a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0600a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0600b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0600b0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0600b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0600b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0601a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0601a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0601b2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0601b2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0602b1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0602b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0602c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0602c1701">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0603b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0603b1001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0603b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0603b1401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0604b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0604b1301">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0604c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0604c0801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0605b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0605b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0605c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0605c0601">蘗【CB】，蘖【卍续】</note> <note n="0606a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0606a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606a1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0606b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0606b0802" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606b0802">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0606b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0606c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0606c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0606c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0606c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>